ERASMUS, MARTIN LUTHER UG ANG “FAITH ALONE”
FREE PDF Lutherbibel
Sa dili pa ta magsugod, ako usa mong tagaan sa original Germqan Bible Translation ni Martin Luther. Sa Page 222 sa PDF file mao kini ang inyong makita. Amha magsugod ang atong panaw sa pagtuki sa PAGTOO LAMANG ni Martin luther.
Gikan sa Katolikong Greek New Testament ngadto sa Reformation
Usa ba gyod ka “Protestant Bible” ang gigamit ni Martin Luther?
Usa sa kasagarang sayop nga pagsabot bahin sa Reformation mao ang paghunahuna nga si Martin Luther adunay usa ka Protestant nga Biblia nga iyang gigamit aron makabuhat ug laing Biblia batok sa Simbahang Katolika. Apan ang kasaysayan mas komplikado—ug mas makapaikag.
Si Martin Luther kaniadto usa ka Katolikong pari ug Augustinian religious. Sa dihang iyang gihubad ang New Testament ngadto sa German, wala siya makakuha ug usa ka “Protestant Bible” nga nahimo na daan. Ang iyang pangunang textual basis mao ang Greek New Testament ni Desiderius Erasmus, ilabi na ang 1519 edition, uban sa paggamit usab sa Roman Catholic bible nga Latin Vulgate ug uban pang medieval ug contemporary sources.
Si Erasmus mismo usa ka Katoliko. Si Desiderius Erasmus of Rotterdam (c. 1466–1536) usa ka Dutch Christian humanist ug Catholic priest, nga na-ordain isip pari niadtong 1492 sulod sa Augustinian Canons Regular. Bisan pa sa iyang daghang kritisismo batok sa mga problema ug abuses sa Church sa iyang panahon, nagpabilin siya nga sulod sa Catholic Church ug wala mahimong Protestant Reformer. May uban man gud nga moingon nga dili gikan sa mga Katoliko ang giamit ni Martin Luther sa pagtranslate niya sa Biblia ngadto sa Alemang pinulongan kundili gikan ni Erasmus. Klarohon nato nga si Erasmus usa ka Katolikong pari.
Si Luther wala maghubad gikan sa usa ka Protestanting Biblia. Ang iyang Greek textual basis naggikan sa scholarly work ni Erasmus, usa ka Katolikong pari ug humanist.
Mao kini ang mahinungdanong talikala sa kasaysayan.
Catholic biblical tradition → Erasmus' Greek New Testament → Luther's German New Testament → Reformation
ANG GREEK NEW TESTAMENT NI ERASMUS
Niadtong 1516, gipatik ni Erasmus sa Basel ang iyang Novum Instrumentum omne, nga adunay Greek text sa New Testament, kauban ang iyang revised Latin translation ug annotations.
Kini nahimong usa sa labing importante nga milestones sa biblical scholarship sa panahon sa Renaissance ug Reformation. Ang second edition niini gipatik niadtong 1519, ug mao kini ang edition nga adunay dakong papel sa German translation ni Luther.
Ang scholarly research ni Euan Cameron ug Henk Jan de Jonge nagpakita nga ang Erasmus 1519 New Testament mao ang pangunang textual basis sa September Testament ni Luther niadtong 1522, bisan pa nga adunay uban pang sources nga gigamit ni Luther, lakip ang Latin Vulgate ug medieval exegetical materials.
Busa, kung moingon ta:
“Gihubad ni Luther ang Biblia gikan kang Erasmus,”
kinahanglan dugangan:
“Gihubad ni Luther ang New Testament ngadto sa German gamit ang Greek and Latin biblical scholarship nga gipangulohan sa usa ka Katoliko nga si Erasmus' 1519 edition, uban sa ubang sources.”
Kana ang tukma sa kasaysayan.
ANG 1522 “SEPTEMBER TESTAMENT”
Samtang naa si Luther sa Wartburg, iyang gihimo ang German translation sa New Testament.
Niadtong September 1522, gipatik ang iyang German New Testament, nga nailhan karon isip, September Testament. Kini usa ka landmark sa kasaysayan sa Bible translation. Apan angay matngonan nga ang 1522 New Testament ni Luther dili usa ka bag-ong Greek New Testament. Wala siya naghimo ug bag-ong Greek manuscript. Mi translate siya ug mihatag ug kaugalingong interpretasyon sa Biblia sa Katoliko hawa sa panudlo sa Iglesia Katolika. Ug dinhi makita ang dakong kontrobersiya. Kay ang pangutana dili lang: “Unsay gisulti sa Greek?” Kundili “Unsay gisuwat ni Luther sa German, ug unsa ang iyang gisulod nga nga kaugalingong interpretation ngadto sa iyang translation?”
ROMA 3:28 — DINHI MISULOD ANG “ALLEIN”
Atong tan-awon ang Roma 3:28.
Ang Greek text mabasa:
λογιζόμεθα γὰρ δικαιοῦσθαι πίστει ἄνθρωπον χωρὶς ἔργων νόμου
Transliterated:
logizometha gar dikaiousthai pistei anthrōpon chōris ergōn nomou
Sa yano nga pagkahubad:
“Kay atong giisip nga ang tawo gipakamatarong pinaagi sa pagtoo, gawas sa mga buhat sa balaod.”
Ang importanteng Greek phrase mao:
πίστει … χωρὶς ἔργων νόμου
pistei … chōris ergōn nomou
“by faith … apart from works of law.”
Apan wala dinhi ang Greek word:
μόνον (monon)
“alone / only / lamang.”
Wala usab sa Latin Vulgate ang solum o tantum nga katumbas sa “alone” sa maong lugar.
Mao nga sa source text:
WALA ang pulong “alone.”
APAN KANG LUTHER NGA GERMAN, NAA ANG “ALLEIN”
Sa German New Testament ni Luther, ang Roma 3:28 nahimong:
“So halten wir es nun, daß der Mensch gerecht werde ohne des Gesetzes Werke, allein durch den Glauben.”
Ang importanteng pulong mao: allein nga nagpasabot: alone / only / lamang. Busa:
Greek:
by faith … apart from works of law
Luther:
allein durch den Glauben
“through faith alone.”
Ug dinhi nagsugod ang usa sa labing bantugang translation controversies sa Reformation.
SI LUTHER MISULAT MISMO NGA WALA ANG “ALONE” SA GREEK
Kini ang usa sa labing kusgan nga historical evidence.
Dili nato kinahanglan nga magdepende lamang sa Catholic apologists aron mapamatud-an nga ang pulong wala sa Greek.
Si Luther mismo miangkon niini.
Sa iyang 1530 nga Sendbrief vom Dolmetschen o “Open Letter on Translating,” iyang gitubag ang mga nagsaway kaniya tungod sa iyang paggamit sa allein/solum sa Roma 3:28.
Si Luther mismo misulat nga nahibalo siya nga ang pulong wala sa Greek ug Latin text. Iyang gipanalipdan ang iyang translation pinaagi sa pag-ingon nga ang pulong, bisan wala sa source text, kinahanglanon aron mapahayag ang kahulogan sa German ug ang iyang pagsabot sa argumento ni Pablo. Ang pangutana, kinsa man siya ugunsay iyang katungod nga moangkon nga nakasabot siya sa buot ipasabot ni San Pablo. Diha sa Buhat tin-aw man ang giingon;
"Ug gikan mismo kaninyo, may motungha nga mga tawo
nga motuis sa kamatuoran aron madani nila ang mga
sumusunod sa pagsunod kanila." Buhat 20:30
Tataw kaayo nga ang “alone” wala sa Greek text sa Roma 3:28, ug si Luther mismo wala magdumili niini.
UNSA MAN ANG DEPENSA NI LUTHER?
Ang argumento ni Luther nga ang word wala sa Greek ug Latin, apan gikinahanglan kini sa German aron ipahayag ang kahulogan nga iyang nakita sa teksto.
Iyang gipahimug-atan nga adunay mga sentence structures diin ang allein gigamit aron mahimong klaro ang contrast tali sa usa ka butang nga gi-affirm ug sa usa nga gi-deny.
Ug iyang giingon nga sa Roma 3, ang buot ipasabot ni Pablo mao nga ang justification dili gikan sa works of the law, busa, sumala sa iyang pagsabot, ang “faith alone” mao ang natural nga theological conclusion.
Luther's defense:
“Wala kini sa Greek, apan kinahanglan kini aron klarohon ang kahulogan sa German ug sa akong pagsabot sa argumento ni Pablo.”
Catholic objection:
“Kung wala ang pulong sa inspired source text, ngano man nga himoon kini ingong kabahin sa biblical wording—labi na kung ang pulong adunay dakong theological consequence?”
Ug mao kana ang tinood nga debate.
ANG “ALLEIN” DILI LANG ORDINARYONG WORD
Dinhi kinahanglan nato masabtan nganong importante kaayo ang usa ka gamay nga pulong.
Tan-awa ang kalainan:
“Ang tawo gipakamatarong pinaagi sa pagtoo.”
ug
“Ang tawo gipakamatarong pinaagi sa pagtoo lamang.”
Ang ikaduha mas explicit.
Ang word nga:
lamang / alone / allein
nagbutang ug exclusive force sa statement.
Mao nga dili kini sama sa pagdugang ug ordinaryong grammatical connector. Ang pulong adunay theological significance. Ug mao kana ang giila usab sa modern scholarship.
Si Charlotte Methuen usa ka Protestante wala mouyon ni Luther, sa iyang academic study nga “These four letters s o l a are not there”: Language and Theology in Luther's Translation of the New Testament, naghisgot mismo sa pagdugang ni Luther sa allein sa Roma 3:28. Ang study gipatik sa Studies in Church History, vol. 53, 2017, pp. 146–163. Iyang gipunting nga si Luther mismo miila nga ang pulong “alone” wala sa Greek ug Vulgate.
Busa ang issue dili lamang:
Translation versus literalism.
Adunay laing dimension ug mao kana ang:
Language and theology.
To be intellectually honest wala usba ni Luther ang Greek manuscript. Wala niya idugang ang: μόνον sulod sa usa ka Greek manuscript. Ang iyang gibuhat mao ang: pagbutang sa German translation sa pulong nga “allein.”
“Gidugangan ni Luther ang iyang German translation sa usa ka theological qualifier nga wala sa Greek text.”
ANG KAMAHINUGDANON NI ERASMUS
Usahay moingon ang uban: “Luther created Protestantism because he rejected the Catholic Bible.” Dili kana ang pinakasimple nga historical picture.
Ang ironic nga bahin mao kini:
Ang Greek New Testament nga nahimong importante sa Reformation gipatik sa usa ka Katolikong scholar.
Si Erasmus:
usa ka Catholic priest;
usa ka Augustinian canon;
usa ka Christian humanist;
nag-edit sa Greek New Testament;
naghimo usab ug revised Latin translation;
ug nagpabilin nga gawasnon sa Protestant Reformation bisan nakiglalis siya sa pipila ka abuses ug theological issues sulod sa Church.
Mao nga mas husto nga moingon: Ang translation ni Luther gikan sa Katoliko ug iya kining gidugangan sa iyang kaugalingong theology.
Ang Protestant Reformation mitubo sulod sa usa ka kalibotan nga Catholic pa ang intellectual ug biblical infrastructure nga gigamit sa daghang Reformers.
APAN SI ERASMUS MISUPAK SAB KANG LUTHER
Bisan pa nga ang Greek New Testament ni Erasmus nakatabang sa pag-uswag sa Reformation, si Erasmus ug Luther adunay dakong disagreement sa theological issue sa free will.
Sa iyang De libero arbitrio (“On Free Will”), gisupak ni Erasmus ang Luther's position bahin sa human freedom ug grace.
Mitubag si Luther pinaagi sa iyang: De servo arbitrio
“The Bondage of the Will”
Si Erasmus dili Protestante, dili Lutheran ug dili siya usa ka theological ally ni Luther sa tanang butang.
Siya usa ka Catholic humanist scholar nga ang biblical scholarship nahimong importanteng instrumento sa panahon sa Reformation.
UG DINHI MAKITA ANG USA KA DAKONG IRONY SA HISTORYA
Ang historya daw adunay irony:
Erasmus — usa ka Katolikong pari — nag-andam ug Greek New Testament.
↓
Luther — usa ka Katolikong pari nga misupak sa Roman Church — migamit sa Erasmian Greek text sa iyang German New Testament.
↓
Sa Roma 3:28, si Luther midugang sa “allein.”
↓
Ang “faith alone” nahimong usa sa labing importanteng theological slogans sa Protestant Reformation.
Mao nga ang storya dili simple nga: Catholic Bible vs Protestant Bible.
Ang mas tukma mao nga:
Catholic biblical tradition ug Renaissance textual scholarship → Erasmus → Luther → Reformation translation and theology.
ANG PINAKADAKONG PANGUTANA: UNSA MAN GYOD ANG GIPASABOT NI SAN PABLO?
Atong usisahon ug maayo kining gisulti ni San Pablo.
Ang Roma 3:28 naghisgot sa:
“works of the law”
o:
ἔργων νόμου — ergōn nomou
Ug dinhi adunay dakong debate bisan taliwala sa Protestant scholars.
Ang pangutana:
Ang “works of the law” ba nagpasabot sa tanang maayong buhat sa tawo, o naghisgot kini sa mga buhat nga may kalabutan sa Mosaic Law ug Jewish covenant identity?
Kini nahimong importante sa modern New Perspective on Paul. Mga prominenteng scholars sama nila E. P. Sanders, James D. G. Dunn, ug N. T. Wright misaway sa traditional Protestant reading nga ang “works of the law” kinahanglan sabton lang isip tanang human good works.
Busa bisan sa sulod sa Protestant scholarship, adunay dakong debate bahin sa exact meaning sa phrase.
ANG SANTIAGO 2:24 DILI MALIKAYAN
Ug dinhi mosulod ang usa ka text nga lisod likayan.
Si Santiago miingon:
“You see that a person is justified by works and not by faith alone.”
— James 2:24
Mao kini ang dakong biblical problem nga kinahanglan atubangon sa bisan unsang theological system nga mogamit sa Roma 3:28 isip proof sa absolute Sola Fide.
Kay ang New Testament adunay:
Romans 3:28
“justified by faith apart from works of law”
apan adunay usab:
James 2:24
“not by faith alone.”
Busa ang pangutana dili:
“Kinsay pildi—Paul o James?”
Dili.
Pareho silang inspired Apostles. Apan unsaon nato pagpasig-uli sa duha ka passages kay dili mahitabo nga ang pulong sa Dios mobatok sa usa ka pulong sa Dios.
Mao kini ang trabaho sa tinood nga biblical theology.
ANG CATHOLIC CHURCH WALA NAGTUDLO NGA “WORKS ALONE” ANG MAKALUWAS
Kinahanglan usab kini atong klarohon.Ang Catholic Church wala magtudlo nga “Faith is useless; works save us.” Dili kana ang Catholic doctrine.
Ang Catholic understanding mao nga:
Ang kaluwasan nagsugod sa grasya sa Dios.
Dili nato kini mapalit pinaagi sa atong kaugalingong kusog.Ang tawo gitawag sa pagtoo, ug ang tinood nga pagtoo dili patay. Ang faith nga buhi naglihok pinaagi sa gugma.
Mao nga adunay:
Galatians 5:6 — “faith working through love.”
Ug:
James 2:17 — faith without works is dead.
Ug:
James 2:26 — faith without works is dead.
Busa ang Catholic position dili:
Faith + human merit = God owes salvation.
Kondili:
God's grace comes first; faith receives it; and living faith bears fruit in love and obedience.
ANG PROBLEMA DILI ANG “FAITH”
Ang Catholic Church wala mosupak sa:
faith.
Ang problema mao ang absolute claim:
faith alone
kung kini sabton nga ang maayong buhat, love, obedience ug cooperation with grace walay tinood nga papel sa Christian life ug final salvation.
Kay ang Bible mismo naghisgot sa:
faith;
love;
obedience;
perseverance;
works of mercy;
keeping Christ's commandments;
judgment according to works.
Busa kinahanglan nato basahon ang tibuok biblical witness, dili usa lang ka phrase.
UG ANG MAKAPAINTERES NGA PUNTO: ANG PROTESTANT SCHOLARSHIP MISULOD MISMO SA DEBATE
May mga Protestante miingon nga sayop si Luther pinaagi sa pagtomo-tomo ug dugang sa Kasulatan. Apan dunay Protestant traditions nga nagdepensa kang Luther.
Pananglitan, ang Wisconsin Evangelical Lutheran Synod (WELS) mismo miangkon nga ang “alone” wala sa Greek, apan nagdepensa sa inclusion niini isip legitimate rendering sa meaning nga ilang nakita sa Pauline argument. Gikutlo nila mismo ang Luther's Open Letter on Translating ug Luther's Works, Vol. 35, pp. 188–189.
Busa ang debate dili unanimous.
Adunay:
Protestant defense:
“The word is absent, but the idea is present.”
Ug adunay:
Catholic objection:
“If the word is absent, and the word carries the theological conclusion, why insert it into the biblical wording?”
Mao kana ang debate.
MAO NGA UNSA MAN GYOD ANG HONEST CONCLUSION?
Atong ipangutana ang tulo ka questions.
1. Naa ba ang “alone” sa Greek Roma 3:28? Wala.
2. Gibutang ba ni Luther ang “alone” sa iyang German translation? Oo.
3. Giangkon ba mismo ni Luther nga wala kini sa Greek ug Latin? Oo.
Ug mao kini ang labing importante nga historical facts.
Ang sunod nga pangutana mao na ang theological interpretation: Makatarunganon ba ang pagdugang niini isip interpretive translation?
Ug dinhi nagpadayon ang debate.
ANG TINOOD NGA HAGIT SA PAGTOO
“Kung ang usa ka theological doctrine nanginahanglan ug usa ka pulong nga wala sa source text, kinahanglan ba nato idugang ang maong pulong ngadto sa translation aron mahimong mas klaro ang doctrine?”
Ug mao kini ang atong ipangutana sa Roma 3:28.
Kung ang Bible mismo moingon:
“by faith apart from works of law,”
nganong kinahanglan nato himoong:
“by faith alone”
kung wala man ang alone sa Greek?
Ug kung ang “faith alone” mao gyod ang kompletong apostolic formula, unsaon nato pagsabot ang klarong pulong ni Santiago:
“not by faith alone”?
Ang tubag dili makita pinaagi sa pagpili ug usa ka verse ug pagsalikway sa uban.
Ang tinood nga biblical interpretation kinahanglan motan-aw sa tibuok Kasulatan.
USA KA FINAL CHALLENGE
Busa, sa atong mga higala nga Protestant:
Dili namo ikalimod nga si Pablo nagtudlo sa justification pinaagi sa faith ug nga ang works of the Mosaic Law dili mahimong basehan sa pag-angkon sa tawo nga siya nakakuha sa justification gikan sa Dios.
Apan among pangutana:
Asa sa Greek text sa Roma 3:28 makita ang pulong nga “alone”?
Ug kon tubagon:
“Wala, apan implied.”
among ikadugang:
“Kung implied lamang, nganong kinahanglan kini himoon nga bahin sa literal biblical wording?”
Ug kon moingon:
“Kay mao kini ang kahulogan ni Pablo.”
atong ipangutana pag-usab:
“Unsaon nimo pagpasig-uli kana sa Santiago 2:24, diin ang Scripture mismo nag-ingon nga ang tawo dili justified by faith alone?”
Ug kon tubagon:
“Lahi ang context.”
motubag kita:
“Maayo. Busa atong tun-an ang duha ka context—dili kay atong himoon nga ang usa ka text maoy mopildi sa lain.”
KONKLUSYON
Si Martin Luther usa ka Katolikong pari sa wala pa ang Reformation.
Si Desiderius Erasmus, kansang Greek New Testament nahimong importante nga source sa Luther's translation, usa usab ka Katolikong pari.
Ang Greek New Testament ni Erasmus niadtong 1516, ug ilabi na ang iyang 1519 edition, nahimong dakong bahin sa biblical scholarship nga gigamit ni Luther sa iyang German New Testament.
Sa 1522, gipatik ni Luther ang iyang September Testament.
Sa Roma 3:28, iyang gibutang ang:
allein
— “alone.”
Apan ang pulong nga katumbas sa “alone” wala sa Greek text sa maong bersikulo.
Ug labing importante:
Si Luther mismo miangkon niini.
Sa iyang Open Letter on Translating niadtong 1530, iyang giingon nga ang pulong solum wala sa Greek o Latin text, apan iyang gipanalipdan ang inclusion niini isip paagi sa pagpahayag sa iyang pagsabot sa kahulogan ni Pablo ug sa German language.
Busa ang historical fact dili angay pasagdan nga malubong:
Wala sa Greek ang “alone.”
Apan ang mas dakong pangutana mao:
Ang “alone” ba usa lamang ka harmless translation aid, o usa ka theological interpretation nga gisulod ngadto sa biblical text?
Dinhi magsugod ang tinuod nga debate.
Ug alang sa usa ka Katoliko nga nagtuon sa Biblia, ang tubag dili pinaagi sa pagpili sa usa lamang ka verse.
Atong tan-awon ang Roma 3.
Atong tan-awon ang Santiago 2.
Atong tan-awon ang Galacia 5:6.
Atong tan-awon ang tibuok New Testament.
Kay ang atong tumong dili ang pagpugos sa Bible nga mosulti sa atong gusto.
Ang atong tumong mao ang pagpaminaw sa tibuok Pulong sa Dios—ug tugotan ang Kasulatan nga hubaron sa iyang kaugalingong kahayag.
Hagit sa Pagtoo:
Kung ang “Faith Alone” mao gyod ang apostolic formula, nganong ang pulong nga “alone” wala sa Greek sa Roma 3:28—ug nganong ang bugtong klarong New Testament statement nga naggamit sa “faith alone” miingon man nga ang tawo dili justified by faith alone?
Ang pangutana nagpabilin.
Ug ang matinud-anong magbabasa sa Biblia kinahanglan motubag niini.
0 comments: