Hagit Sa Pagtoo: LUTHER BIBLE

Ang hubad sa Bibliya sa pinulongang Aleman (German) ni Martin Luther nailhan nga Luther Bible (Aleman: Lutherbibel).

Unang Publikasyon: Ang Bag-ong Tugon unang napatik niadtong Septiyembre 1522, ug sagad kining gitawag nga Septembertestament (Testamento sa Septiyembre).

FREE PDF Copy of Lutherbibel

Ang atong pinulongan migamit na sa alpabetong kuyanap sa tibuok kalibotan ug misalikway na sa alebata sa paagi sa pagpanulat, masabtan gayod nato ang kasulatang migamit sa pinulongang managsama kanatog hitsura sa mga letra. Sama sa Iniglis, Tinagalog, Binisaya. May mga pinulongan nga migamit sa ilang letra o character sama sa ininsik, hinebreohanon, griego, Aramiko, German nga wala gayod kitay kabangkaagan sa paghilwas niini. Apan kung i-transcribe kini sa atong Alpabeto, mahimong makabasa kita niini apan haguka sa pagsabot.

Sa atong pagbasa nining Biblia ni Martin Luther unang tan-aw pa lamang ingon bag gihikawan ka sa pagsabot niini, ug mao kini usab ang akong gibati. Ug nahagit ako ning maong dakong tahas nga pangitaon ang transcription niini. Nakita ko man ang transcription niini apan wala magsugod sa pinakasinugdan sa biblia. Hinoon, nagsugod kini laktod sa Ebanghelyo ni San Mateo. Wala apila ug transcribe ang Preface ug uban pa.

Dinhi magsugod ang akong tampo. Kining akong pagahimoon kutob lamang sa akong kapasidad. Ug unsa may kasaypanan abli ang akong kasingkasing sa pagdawat. Akong iplastar dinhi ang original nga suwatkinamot ni Martin Luther, unya i transcribe, unya hubaron ngadto sa ininglis, unya hubaron ngadto sa binisaya aron atong masabtan. Atong sugdan.

Transcription:
Original nga text gikan Early German

Ti. Nouu testamẽtũ in vulgari
f

Ist hiẽ pratz laut B. bon. Ti. Das nuwe testament
zü tütsch

Diß bůch gehörtt den Carthüsern zů mindren Basel
welchs jnen vmb gotßwillen geben hat der Ersam
frum meyst Adenis petri von Langendorff Burger
vnd tuchscher̃ zů Basel vnd Innhalltt den text
des nuwen testaments mit sundern vorreden vnd kurtzn
glosen dorezwüschen • als man achtet von . M. luthers
gemacht / vertütscht vnd hinzůgesetzt wiewol sin nam
nenã verzeichnet ist / Item dahinden ist ein postil der
Epistlen vñ Euangelien des Aduents auch von jm ge
macht In welchen vast wenig oder gar nütt ergerlichs
gelesen ist / Doch sol ein yegklicher diße ding mit guter
bescheidenheit verstan • vñ nit wytt̃ wöllen hiezuff buwen
dann die gemein christlich kilch leret vnd haltet

(Kini nga sulat usa ka ownership note o pagmatuod nga ang libro (ang Bag-ong Tugon nga gihubad ni Martin Luther ug gi-imprinta ni Adam Petri sa Basel) gipanag-iya o gihatag ngadto sa mga Carthusian monghe sa Minor Basel (Carthüsern zů mindren Basel). Gihisgutan usab dinhi nga ang libro naglangkob sa teksto nga adunay mga espesyal nga pasiuna (vorreden) ug mubo nga mga komentaryo (glosen) nga gituohang gihimo ni Martin Luther, bisan wala gisulat ang iyang ngalan niini.)

aron mas masabtan nimo ang tibuok detalye ug ang kahulugan sa matag bahin; ania ang English Tranlation.

Ti. New Testament in the vernacular
Is listed here according to B. bon. Ti. The New Testament
in German

This book belongs to the Carthusians of Lesser Basel,
which was given to them for God's sake by the honorable,
pious master Adam Petri of Langendorf, citizen
and cloth-shearer at Basel. And it contains the text
of the New Testament with special prefaces and short
glosses (commentaries) interspersed—which are believed to be
made, translated into German, and added by M. Luther, although his name
is not recorded anywhere. Item: at the back, there is a postil (book of homilies) of the
Epistles and Gospels of Advent, also made by him,
in which very little or absolutely nothing offensive
can be read. Yet, everyone should understand these things with good
discretion, and should not wish to build further upon it
than what the common Christian Church teaches and holds.

Ug ania ang hubad Binisayang Cebuano.

Ti. Bag-ong Tugon sa lumad nga pinulongan

Gitala dinhi sumala sa B. bon. Ti. Ang Bag-ong Tugon
sa pinulongang Aleman

Kini nga libro gipanag-iya sa mga Carthusian (monghe) sa Minor Basel (Lesser Basel), nga gihatag kanila alang sa Dios sa dungganan ug relihiyosong agalon nga si Adam Petri sa Langendorf, lungsuranon ug tigtabas sa tela sa Basel. Ug kini naglangkob sa teksto sa Bag-ong Tugon uban ang mga espesyal nga pasiuna ug mubo nga mga komentaryo sa taliwala—nga gituohang gihimo, gihubad sa Aleman, ug gidugang ni M. Luther, bisan tuod ang iyang ngalan
wala gitala bisan asa. Dugang pa: sa luyo, adunay postil (libro sa mga sermon) sa mga Sulat ug mga Ebanghelyo sa Adbiyento, nga gihimo usab niya,

diin gamay ra kaayo o wala gayuy makapasakit (makapahisalaag sa pagtuo)
nga mabasa. Bisan pa niana, ang matag usa kinahanglan nga mosabot niining mga butanga uban ang maayong panlantaw (kabuotan), ug dili magtinguha nga mosalig pa niini sa unahan kay sa unsay gitudlo ug gigunitan sa kinatibuk-ang Kristohanong Simbahan.

________________________________________

Das new Testament / yetzund recht grüntlich teutscht.
Welchs allein Christum unser seligkeit / recht und klärlich leret.
Mit gantz gelerten und richtigen vorreden / und der schweristen örteren kurtz / aber güt / auslegung.

Ang dako nga letra nga "D" sa sinugdanan adunay dayandayan nga drowing sa usa ka langgam, ug ang letra nga "v" ug "u" sagad nga mapuli-puli sa karaan nga pag-imprinta, sama sa "vnser" imbis nga "unser".)

English:

The New Testament / now truly and thoroughly translated into German.
Which alone teaches Christ our salvation / rightly and clearly.
With completely learned and correct prefaces / and a short / but good / exposition (interpretation) of the most difficult passages.

(Historical Context)

Kini nga hulagway mao ang ulohan nga bahin (title page text) sa 1522 nga edisyon sa German New Testament ni Martin Luther (nailhan usab nga Septembertestament o ang pagkahuman nga gi-imprinta ni Adam Petri sa Basel). Gipasigarbo niini nga ang translation gihimo aron masabtan sa ordinaryong mga tawo, ug naglakip kini sa iyang sikat nga mga "vorreden" (mga pasiuna o prefaces) nga nagpatubog sa iyang teolohiya sa pagtuo lamang (faith alone).

Binisaya:

Ang Bag-ong Tugon / karon tinood ug hingpit nga gihubad ngadto sa German.
Nga mao lamang ang nagtudlo kang Kristo sa atong kaluwasan / sa husto ug klaro.
Uban sa hingpit nga nakakat-on ug husto nga pasiuna / ug usa ka mubo / apan maayo / eksposisyon (interpretasyon) sa labing lisud nga mga tudling.

Karon magsugod ta sa Preface:

Kini ang transliteration / transcription sa unang panid sa "Vorred" (Preface) gikan sa 1522 nga New Testament ni Martin Luther. Ang teksto nasulat sa Early New High German gamit ang karaan nga gothic type font (Schwabacher/Fraktur).

Aron dali ra nimo masundan, gihan-ay kini matag parapo ug gipabilin ang orihinal nga spelling ug mga marka:

¶ Vorred.

ES were wol recht vnd
billich / das diß bůch on alle vorred vnd frembde
namẽ außgieng / vnd nur sein selbs eigen namen
vnd rede fürete / Aber die weyl durch manche wil
de deutung vnd vorrede / der Christen sin da hin
vertrieben ist / das man schier nit mehr weyst / was
Euangeli oder gesetz / neuw oder alt testament /
heysse / fordert die notturfft ein Anzeige vnd vor
rede zů stellen / da mit der einfältig man / auß sei
nem alten wahn / auff die rechte ban gefüret vnd vndertichtet werde / wes
er in diesem bůch gewarten sol / auff das er nit gebott vnd gesetze suche / da
er Euangeli vnd verheyssung Gottes suchen solt.

¶ Darumb ist auffs erste zů wissen / das abzůthün ist der wahn / das vier
Euangelia vñ nur vier Euangelisten seindt / vnd gantz verwerffen / das
etlich deß neuwen testamẽts bůcher teylen / in legales / historiales / Prophe
tales / vnd sapientiales / vermeynen damit (weyß nicht wie) das neuw / dem
alten zůvergleichen / Sonder festiglich zů halte / das gleych wie
das alt testamẽt ist ein bůch / darinnen Gottes gesetz vnd gebott / da neben
die geschichte beyde derer die die selbẽ gehaltennd nicht gehalten habẽ / ge
schriben sind / Also ist das neuw testament / ein bůch / darinnen das Euange
lion vñ Gottes verheyssung / danebẽ auch geschichte beyde / derer die dran
glauben vnd nit glauben / geschubẽ sind / Also das man gewiß sey / das nur
ein Euangelion sey / gleych wie nur ein bůch deß neuwen testaments / vnd
nur ein glaub / vnd nur ein Gott / der do verheysset.

¶ Dẽ Euangelion ist ein Kriechisch wort / vñ heyßt auff teütsch / gůte bot
schafft / gůte mehr / gůte neuwzeitung / gůt geschrey / dauon man singet / sa
get vnd frölich ist / gleych als do Dauid den grossen Goliath überwand /
kam ein gůt geschrey / vnd trostlich neuwzeitung vnder das Jüdisch volck /
das irer grewlicher feynd erschlagẽ / vnd sy erlöset / zů freüd vnd fried gestel
let / weren / dauon sy sungẽ vnd sprungẽ vnd frölich warẽ / Also ist diß Euan
gelion Gottes vnd neuw testament / ein gůte mehr vnd geschrey in alle welt
erschollen durch die Apostell / von einem rechten Dauid / der mit der sünd /
todt vnd teüffel gestritten / vnd vüberwunden hab / vnd damit alle die / so in
sünden gefangen / mit dem todt geplagt / vom teüffel überwältiget gewes
sen / on ir verdienst erlöset / rechtfertig / lebendig vñ selig gemacht har / vnd
da mit zů fried gestellet / vnd Gott wider heymbracht / dauon sy singẽ / dan
cken Gott / loben vnd frölich sind ewiglich / so sy das anders fest glauben /
vnd im glauben bestendig bleyben.

¶ Solch geschrey vnd trostliche mehr oder Euangelisch vñ Göttlich new
zeittung / heyßt auch ein neuw testament / darumb / das gleych wie ein testa
ment ist / weñ ein sterbender man sein gůt bescheidet nach seinem tod den be
nanten erben auß zů teylen / Also hat auch Christus vor seinem sterben be
folhen vnd bescheiden / solches Euangelion nach seinem tod / außzurüffen in
alle welt / vnd damit allen / die do glauben / zů eigen geben alles sein gůtt /
das ist / sein leben da mit er den tod verschlungen / sein gerechtigkeit da mit

Mubo nga Pagsabot sa mga Letra (Typographical Notes):

Ang dako nga letra nga "E" sa sinugdanan adunay drowing sa usa ka anghel ug mga bulak.
Ang simbolo nga "¶" gigamit kaniadto isip timaan sa pagsugod sa bag-ong parapo (pilcrow).
Ang gamay nga linya sa ibabaw sa mga letra (sama sa m̃ ug ñ) nagpasabot nga adunay kulang nga "m" o "n" (pananglitan: namẽ = namen, testamẽt = testament, dẽ = dem).

Englsih:

¶ Preface.

IT WOULD BE RIGHT AND proper that this book should go forth without any preface or foreign name, and speak only in its own name and language. But since, through many wild interpretations and prefaces, the minds of Christians have been led astray to the point that people hardly know anymore what Gospel or law, New or Old Testament means, necessity demands an explanation and preface to be provided. This is so that the simple man, rescued from his old illusions, may be guided onto the right path and instructed as to what he should expect in this book, so that he does not look for commandments and laws where he ought to look for the Gospel and the promises of God.

¶ Therefore, it must first of all be known—and the illusion completely cast away—that there are four Gospels and only four Evangelists. Quite rejected, too, is the way some divide the books of the New Testament into legal, historical, prophetic, and sapiential (wisdom), imagining thereby (I know not how) to compare the New Testament to the Old. Instead, one must hold firmly to this: that just as the Old Testament is a book in which God’s law and commandments are written—alongside the history of both those who kept them and those who did not keep them—so the New Testament is a book in which the Gospel and God’s promises are written, alongside the history of both those who believe them and those who do not believe them. Thus, you may be certain that there is only one Gospel, just as there is only one book of the New Testament, only one faith, and only one God who promises.

¶ For "Gospel" (Euangelion) is a Greek word, and means in German: good tidings, good news, good comforting news, a good outcry, of which one sings, speaks, and is joyful. Just as when David overcame the great Goliath, a good outcry and comforting news came among the Jewish people—that their terrible enemy was slain, and they were delivered, restored to joy and peace, for which they sang, leaped, and were glad—so also is this Gospel of God and New Testament a good piece of news and an outcry sounded throughout all the world by the Apostles. It is about a true David who strove against sin, death, and the devil, and overcame them. And thereby, all those who were captives in sin, plagued by death, and overpowered by the devil, are—without any merit of their own—redeemed, justified, made alive and saved, and brought to peace and back home to God. For this, they sing, thank God, praise Him, and are joyful eternally, provided that they firmly believe it and remain steadfast in faith.

¶ Such an outcry and comforting news, or Evangelical and Divine new tidings, is also called a "New Testament" for this reason: just as a testament is made when a dying man disposes of his property to be distributed after his death to the named heirs, so also Christ, before His death, commanded and ordained that this Gospel be proclaimed into all the world after His death. And thereby, He gives as a personal possession to all who believe, all of His goods—that is, His life by which He swallowed up death, and His righteousness by which...

Binisaya:

¶ Pasiuna.

ANGAY UG MATARONG UNTA nga kini nga basahon mogawas nga walay bisan unsang pasiuna o langyaw nga ngalan, ug mosulti lamang sa iyang kaugalingong ngalan ug pinulongan. Apan tungod kay pinaagi sa daghang binuang nga mga paghubad ug mga pasiuna, ang huna-huna sa mga Kristohanon napataygsa na sa punto nga ang mga tawo hapit na dili mahibalo kon unsa ang kahulugan sa Ebanghelyo o balaod, Bag-o o Daang Tugon, ang kawalad-on nagmando nga magbutang ug usa ka pagpatin-aw ug pasiuna. Kini aron ang yano nga tawo, nga naluwas gikan sa iyang karaan nga mga sayop nga pagtuo, magiyahan ngadto sa saktong dalan ug matudloan kon unsa ang iyang angayng paabuton niini nga basahon, aron dili siya mangita ug mga sugo ug mga balaod diha sa dapit nga angay unta niyang pangitaan sa Ebanghelyo ug sa mga saad sa Dios.

¶ Busa, kinahanglan una sa tanan nga mahibaloan—ug wad-on sa hingpit ang sayop nga pagtuo—nga adunay upat ka Ebanghelyo ug upat lamang ka magsusulat sa Ebanghelyo. Gisalikway usab sa hingpit ang paagi sa uban sa pagbahin sa mga basahon sa Bag-ong Tugon ngadto sa legal, historikal, propetikal, ug kaalam, nga naghunahuna pinaagi niana (ambot giunsa) sa pagtandi sa Bag-ong Tugon ngadto sa Daan. Hinunoa, kinahanglang kuptan pag-ayo kini: nga sama nga ang Daang Tugon usa ka basahon diin ang balaod ug mga sugo sa Dios nahasulat—uban sa kasaysayan sa mga nagtuman ug sa mga wala nagtuman niini—sa samang paagi ang Bag-ong Tugon usa ka basahon diin ang Ebanghelyo ug ang mga saad sa Dios nahasulat, uban sa kasaysayan sa mga misalig ug sa mga wala misalig niini. Busa, makasiguro ka nga duna lamay usa ka Ebanghelyo, sama nga duna lamay usa ka basahon sa Bag-ong Tugon, usa lamang ka pagtuo, ug usa lamang ka Dios nga nagasaad.

¶ Kay ang "Ebanghelyo" (Euangelion) usa ka pulong nga Griego, ug nagpasabot sa pinulongang Aleman: maayong balita, maayong pahibalo, maayo ug makahupay nga balita, usa ka maayong singgit sa kalipay, diin ang usa ka tawo mag-awit, maghisgot, ug magmalipayon. Sama sa dihang gibuntog ni David ang bantogang si Goliath, usa ka maayong singgit ug makahupay nga balita ang miabot sa katawhang Judio—nga ang ilang makalilisang nga kaaway napatay, ug sila naluwas, nabalik sa kalipay ug kalinaw, diin sila nanganta, nangatumpak, ug nangalipay—sa samang paagi kini nga Ebanghelyo sa Dios ug Bag-ong Tugon usa ka maayong balita ug singgit nga gipatingog sa tibuok kalibotan pinaagi sa mga Apostoles. Mahitungod kini sa usa ka tinuod nga David nga nakig-away batok sa sala, kamatayon, ug sa yawa, ug nagbuntog kanila. Ug pinaagi niana, ang tanan nga nabihag sa sala, gisakit sa kamatayon, ug gidaug-daog sa yawa, luwas—bisan walay bisan unsang merito sa ilang kaugalingon—gipakamatarong, gibuhi ug naluwas, ug gidala ngadto sa kalinaw ug pabalik sa balay sa Dios. Tungod niini, sila nanganta, nagpasalamat sa Dios, nagdayeg Kaniya, ug nagmalipayon sa kahangtoran, basta duna silay lig-on nga pagtuo ug magpabilhing makanunayon sa pagtoo.

¶ Ang maong singgit ug makahupay nga balita, o Ebanghelikal ug Langitnong bag-ong balita, gihisgutan usab nga usa ka "Bag-ong Tugon" tungod niini nga rason: sama nga ang usa ka testamento gihimo kon ang usa ka himatyon nga tawo maghan-ay sa iyang kabtangan aron iapod-apod human sa iyang kamatayon ngadto sa mga ginganlan nga manunod, sa samang paagi si Cristo, sa wala pa ang Iyang kamatayon, nagsugo ug nagmando nga kini nga Ebanghelyo ipahayag sa tibuok kalibotan human sa Iyang kamatayon. Ug pinaagi niana, Iyang gihatag isip personal nga kabilin ngadto sa tanang mosalig ang tanan Niyang mga kabtangan—nga mao, ang Iyang kinabuhi diin Iyang gilamoy ang kamatayon, ug ang Iyang pagkamatarong diin...

_________________________________________

er die sünd vertilget / vnd sein seligkeit damit er die ewige verdamnis übers
wunde hat / Nun kan ye der arme mensch / in sünden / todt vnd zur helle ver
strickt / nichts tröstlichers hören / deñ solich thewre lieblich bottschafft von
Christo / vnd muß sein hertz von grund lachen vnd frölich drüber werdẽ / wo
ers glaubt daß war sey.

¶ Nun hat Gott solchen glauben zů stercken / diß es sein Euangelion vnd
testament vil feltig im alten testament durch die propheten versprochen /
wie Paulus sagt Ro. j. Ich bin außgesündert zů predigen das Euangeli
on Gottes / welchs er zůuor verheissen hat durch seine propheten in der hei
ligen schrifft / von seinem sun der im geborn ist von dem samen ꝛc. Vnd das
wir der etlich anzihẽ / hat ers am ersten versprochẽ / da er sagt zů der schlan
gen / Gen. iij. Ich wil feyndschafft legen zwischen dir vnd einem weyb / zwis
schen deinem samen vnd irem samen / der selb sol dir dein haubt zutretten /
vnd du wirst im sein solen zůtretten / Christus ist der same dißes weybs / der
dem teüffel sein haubt / das ist / sünd / tod / helle vnd all seine krafft zutrettẽ
hatt / Deñ on disen Samen kan kein mensch der sünd / dem todt / der hellen
entrinnen.

¶ Item Gen. xxij. versprach ers zů Abraham / In deinem samen sollen alle
geschlecht auff erden gesegnet werdẽ. Christus ist der same Abrahe / spricht
sant Paulus / Gal. iij. Der hat alle welt gesegnet / durchs Euangelion / Deñ
wo Christus nit ist / da ist noch der fluch der über Adam vñ seine kinder fiel /
da er gesündigt hatt / das sy allzůmal der sünde / deß todts / vnd der hellen
schuldig vnd eigen sein müssen / Wider den fluch / segnet nun das Euange
lion alle welt / damit das es rüfft offentlich / wer an disen samen Abrahe
glaubt / sol gesegnet / das ist / von sünd / tod vnd helle / loß sein / vnd rechtfer
tig / lebendig vnd selig bleyben ewiglich / wie Christus selb sagt / Johan. ij.
Wer an mich glaubt / der wirt nymer mer sterben.

¶ Item so versprach ers Dauid. ij. Reg. vij. da er sagt / Ich wil erweckẽ dei
nen samen nach dir / der sol mir ein hauß bauwen / vnd ich wil sein reych fes
stigen ewiglich / Ich wil sein vatter sein vnd er sol meyn sun sein ꝛc. Das ist
das reych Christi / dauon das Euangelion lauttt / ein ewigs reych / ein reych
deß lebens / der seligkeit vnd gerechtigkeit / darein kommẽ alle die som gefeng
niß der sünd vnd todt / alle die glauben. Solcher verheyssung deß Euan
geli / sind vil mer auch in den andern propheten / als Micheas. v. Vnd du
Bethlehem du bist klein vnder den tausenten Juda / auß dir sol mir kommẽ
der ein herzog sey meynr volcks Israel. Item Osee. xiij. Ich wil sy von der
hand deß tods erlösen / vom todt wil ich sy erredten.

¶ So sehẽ wir nun / das nicht mer / deñ ein Euangelion ist / gleych wie nür
ein Christus / Sitemal Euangelion nichts anders ist noch sein kan / deñ ein
predig von Christo gottes vnd Dauids sun / war Gott vnd mensch / der für
vns mie seym sterben vnd auffersteen / aller menschen sünd / todt vnd helle
überwunden hat / die an jn glauben / das also / das Euangeli ein kurtz vnd
lang rede mag sein / vnd einer kurtz / der ander lange / beschreiben mag. Der
beschreibets lang / der vil werck vñ wort Christi beschreibt / als die vier Euan
gelisten thůn / der beschreybts abẽ kurtz / der nicht von Christus wercken /
sonder kurtzlich anzeigt / wie er durchs sterbẽ vnd auffersteen / sünd / todt vñ

Mubo nga Giya sa mga Simbolo:

Ang karatula nga ꝛc. (makita sa linya bahin sa Genesis ug David) kay ang karaan nga minubo sa "etcetera".
Ang mga pulong nga adunay linya sa ibabaw (sama sa deñ, werdẽ, vñ) gigamit aron makadaginot sa espasyo sa papel pinaagi sa pag-ilis sa "n" o "m".

ENGLISH:

...He wiped out sin, and with His salvation, He has thereby overcome eternal damnation. Now, can a poor human being—snared in sins, death, and bound for hell—hear anything more comforting than such a costly, lovely message about Christ? And his heart must laugh from its very depths and become joyful over it, if he believes it to be true.

¶ Now, to strengthen such faith, God has promised this very Gospel and testament many times in the Old Testament through the prophets, as Paul says in Romans 1: "I am set apart to preach the Gospel of God, which He promised beforehand through His prophets in the holy Scriptures, concerning His Son who was born to him from the seed, etc." And to mention a few of them: He promised it for the first time when He said to the serpent in Genesis 3: "I will put enmity between you and a woman, between your seed and her seed; the same shall crush your head, and you will bruise his heel." Christ is the seed of this woman, who has crushed the devil's head—that is, sin, death, hell, and all his power. For without this Seed, no human being can escape sin, death, or hell.

¶ Likewise in Genesis 22, He promised it to Abraham: "In your seed shall all the nations on earth be blessed." Christ is the seed of Abraham, says Saint Paul in Galatians 3, who has blessed all the world through the Gospel. For where Christ is not, there the curse that fell upon Adam and his children when he sinned still remains; so that they must all altogether be guilty and property of sin, death, and hell. Against this curse, the Gospel now blesses all the world by proclaiming openly: whoever believes in this seed of Abraham shall be blessed—that is, he shall be free from sin, death, and hell, and remain justified, alive, and saved eternally, as Christ Himself says in John 11: "Whoever believes in me shall never die."

¶ Likewise, He also promised it to David in 2 Kings 7 (2 Samuel 7), where He says: "I will raise up your seed after you, who shall build Me a house, and I will establish his kingdom forever. I will be his father, and he shall be my son, etc." That is the kingdom of Christ, of which the Gospel speaks—an eternal kingdom, a kingdom of life, salvation, and righteousness, into which all those enter who believe, out of the captivity of sin and death. There are many more such promises of the Gospel in the other prophets too, such as Micah 5: "And you, Bethlehem, though you are small among the thousands of Judah, yet out of you shall come forth to Me one who is to be a ruler of My people Israel." Likewise in Hosea 13: "I will redeem them from the power of death; from death I will rescue them."

¶ So we see now that there is no more than one Gospel, just as there is only one Christ. Since the Gospel is nothing else, nor can be anything else, than a preaching about Christ, the Son of God and of David, true God and man, who for us—by His dying and resurrection—has overcome the sin, death, and hell of all men who believe in Him. Therefore, the Gospel can be a short or a long discourse, and one person may describe it briefly and another at length. He describes it at length who describes many works and words of Christ, as the four Evangelists do. But he describes it briefly who does not write of Christ’s works, but briefly shows how He, through His dying and resurrection, [overcame] sin, death, and...

CEBUANO:

...Iyang gipapas ang sala, ug uban sa Iyang kaluwasan, Iyang gibuntog tungod niana ang walay kataposang kalaglagan. Karon, duna pa ba kahay mas makahupay alang sa usa ka alaot nga tawo—nga nasikop sa mga sala, kamatayon, ug gigapos paingon sa impiyerno—kaysa makadungog sa maong pinalangga ug bililhong mensahe mahitungod kang Cristo? Ug ang iyang kasingkasing kinahanglang mokatawa gikan sa kinasuloran ug magmalipayon tungod niini, kon siya mosalig nga kini tinuod.

¶ Karon, aron mapalig-on ang maong pagtuo, ang Dios nagsaad niini mismo nga Ebanghelyo ug tugon sa makadhang higayon diha sa Daang Tugon pinaagi sa mga propeta, sumala sa giingon ni Pablo sa Roma 1: "Gisgahinan ako sa pagwali sa Ebanghelyo sa Dios, nga Iyang gisaad nang daan pinaagi sa Iyang mga propeta diha sa santos nga Kasulatan, mahitungod sa Iyang Anak nga natawo alang Kaniya gikan sa kaliwat, ug uban pa." Ug aron hisgutan ang pipila niini: Gisaad Niya kini sa unang higayon sa dihang miingon Siya sa bitin sa Genesis 3: "Ibutang Ko ang pakig-away tali kanimo ug sa babaye, tali sa imong kaliwat ug sa iyang kaliwat; ang maong kaliwat magadugmok sa imong ulo, ug ikaw magapanakit sa iyang tikod." Si Cristo mao ang kaliwat niini nga babaye, nga nagdugmok sa ulo sa yawa—nga mao ang sala, kamatayon, impiyerno, ug ang tanan niyang gahom. Kay kon wala kini nga Kaliwat, walay tawo nga makalingkawas sa sala, kamatayon, o impiyerno.

¶ Sa samang paagi diha sa Genesis 22, gisaad Niya kini kang Abraham: "Pinaagi sa imong kaliwat ang tanang nasod sa yuta pagapanalanginan." Si Cristo mao ang kaliwat ni Abraham, matod ni San Pablo sa Galacia 3, nga nagpanalangin sa tibuok kalibotan pinaagi sa Ebanghelyo. Kay kon wala si Cristo, ang tunglo nga nahulog kang Adam ug sa iyang mga anak sa dihang nakasala siya nagpabilin gihapon; aron nga silang tanan sa kinatibuk-an mahimong sad-an ug kabtangan sa sala, kamatayon, ug impiyerno. Batok niini nga tunglo, ang Ebanghelyo nagapanalangin karon sa tibuok kalibotan pinaagi sa dayag nga pagpahayag: bisan kinsa nga mosalig niini nga kaliwat ni Abraham pagapanalanginan—nga mao, siya maluwas gikan sa sala, kamatayon, ug impiyerno, ug magpabiling matarong, buhi, ug luwas sa walay katapusan, sama sa giingon ni Cristo Mismo sa Juan 11: "Bisan kinsa nga mosalig Kanako dili gayod mamatay."

¶ Sa samang paagi, gisaad usab Niya kini kang David sa 2 Hari 7 (2 Samuel 7), diin Siya nag-ingon: "Patindogon Ko ang imong kaliwat sunod kanimo, nga maoy magatukod ug balay alang Kanako, ug Akong palig-onon ang iyang gingharian hangtod sa kahangtoran. Ako mahimong iyang amahan, ug siya mahimong Akong anak, ug uban pa." Kana mao ang gingharian ni Cristo, nga gihisgutan sa Ebanghelyo—usa ka walay kataposang gingharian, usa ka gingharian sa kinabuhi, kaluwasan, ug pagkamatarong, diin mosulod ang tanang mosalig, gikan sa pagkabihag sa sala ug kamatayon. Duna pa ganiy mas daghan nga maong mga saad sa Ebanghelyo diha sa uban nga mga propeta, sama sa Miqueas 5: "Ug ikaw, Bethlehem, bisan gamay ka taliwala sa mga kaliboan sa Juda, apan gikan kanimo mogula alang Kanako ang usa nga mahimong magmamando sa Akong katawhan nga Israel." Sa samang paagi sa Oseas 13: "Luwasong Ko sila gikan sa gahom sa kamatayon; gikan sa kamatayon Akong pagatubunon sila."

¶ Busa atong makita karon nga walay labaw sa usa ka Ebanghelyo, sama nga duna lamay usa ka Cristo. Tungod kay ang Ebanghelyo wala nay lain, ug dili mahimong laing butang, gawas sa usa ka pagwali mahitungod kang Cristo, ang Anak sa Dios ug ni David, tinuod nga Dios ug tawo, nga alang kanato—pinaagi sa Iyang kamatayon ug pagkabanhaw—nagbuntog sa sala, kamatayon, ug impiyerno sa tanang tawo nga mosalig Kaniya. Busa, ang Ebanghelyo mahimong usa ka mubo o taas nga saysay, ug ang usa ka tawo mahimong maghulagway niini sa daklit ug ang usa sa mas taas nga paagi. Naghulagway niini sa taas nga paagi ang nagasaysay sa daghang mga buhat ug mga pulong ni Cristo, sama sa gihimo sa upat ka magsusulat sa Ebanghelyo. Apan naghulagway niini sa daklit ang wala nagsulat sa mga buhat ni Cristo, kundi mubo nga nagpakita kon giunsa Niya, pinaagi sa Iyang kamatayon ug pagkabanhaw, [pagbuntog] sa sala, kamatayon, ug...

______________________________________

helle überwunden hab / denen die an jn glauben / wie Petrus vnd Paulus.

¶ Darůb sihe nun drauff / das du nit auß Christo ein Mosen machest / noch
auß dem Euangelion ein gesetz oder lere bůch / wie biß her geschehẽ ist / vnd
etlich vorrede auch sant Hieronymi sich hören lassen / Deñ das Euangeli
fordert eigentlich nicht vnser werck / das wir da mit frum vnd selig werdẽ /
ja es verdampt solche werck / sonder es fordert nur glauben an Christo / das
der selb für vns / sünd / todt vnd helle überwunden hat / vnd also vns nicht
durch vnsere werck / sonder durch seine eigen werck / sterbẽ vnd leiden / frum /
lebendig vnd selig macht / das wir vns seines sterbens vnd überwindes mü
gen annemen / als hetten wirs selber than.

¶ Das aber Christus im Euangelio / dazů Petrus vnd Paulus vil gesetz
vnd lere geben / vnd das gesetz auß legen / sol man gleych rechnen allen an
dern wercken vnd wolthatten Christi / Vnd gleych wie seine werck vnd ge
schichte wissen / ist noch nit das recht Euagelion wissen / deñ damit weystů
noch nicht / das er die sünd / todt vnd teuffel überwunden hat / also ist auch
das noch nicht das Euangelion wissen / weñ du solche lere vnd gebot weys
sest / sonder weñ die stim kompt / die da sagt / Christus sey deyn eigen mit le
ben / leren / wercken / sterben / auffersteen vnd alles was er ist / hat / thůtt vnd
vermag.

¶ Also sehẽ wir auch / das er nit dringt / sonder freüntlich locket vñ spricht /
Selig sind die armen ꝛc. Vnd die Apostel brauchẽ deß worts / Ich ermane /
ich flehe / ich bitt / Das man allenthalben sicht / wie das Euangelion nicht
ein gesetz bůch ist / sonder nur ein predig von den wolthatten Christi vns er
zeiget vnd zů eigen geben / so wir glauben. Moses aber in seynen bůchern /
treybt / dringt / drewet / schlecht vñ strafft grewlich / deñ er ist ein gesetz schrei
ber vnd treyber / Daher kompts auch / das eym gläubigen kein gesetz gebẽ
ist / wie sant Paulus sagt . j . Timo . j . Darumb das er durch den glauben ge
recht lebendig vnd selig ist. Vnd ist im nit mer nott / deñ das er solchen glau
ben beweyse.

¶ Ja wo der glaub ist / kan er sich nit haltẽ / er beweiset sich / bricht herauß /
vnd bekennet vnd leret solch Euangelion vor den leüten vnd waget sein le
ben dran / Vnd alles was er lebet vñ thůt / das richtet er zů deß nehsten nutz
im zů helffen / nicht allein auch zů solcher gnad zů kommẽ / sonder auch mit
leyb / gut / vnd ere / wie er sicht / das im Christus than hat / vnd folget also
dem exempel Christi nach / Das meynet auch Christus / da er zur letze keyn
ander gebott gab / deñ die liebe / daran man erkennẽ solt / wer seine iünger
weren vnd rechtschaffne gläubigen / deñ wo die werck vnd liebe nicht her
auß bricht / da ist der glaub nit recht / da hafftet das Euangelion noch nit /
vnd ist Christus nicht recht erkant. Sich / nun richte dich also in
die bůcher deß neuwen testaments / das du sy auff
diße weyse zů lesen wissest.

A iij

Mubo nga Pagsabot sa Ubos nga Letra:

Ang A iij sa pinakahingpit nga bahin kay usa ka signature mark o timaan para sa mga taga-imprinta kaniadto aron mahibal-an kung unsa nga panid o tapok sa papel ang sunod nga tahi-on sa libro.

ENGLISH:

...He has overcome hell for those who believe in Him, as Peter and Paul [teach].

¶ Therefore, see to it now that you do not make a Moses out of Christ, nor a law-book or book of teachings out of the Gospel—as has happened until now, and as even some prefaces by Saint Jerome imply. For the Gospel does not actually demand our own works so that we might become pious and saved thereby; indeed, it condemns such works. Instead, it demands only faith in Christ: that He Himself has overcome sin, death, and hell for us. And thus, He makes us pious, alive, and saved, not through our own works, but through His own works, death, and suffering, so that we may claim His dying and overcoming as our own, as if we had done it ourselves.

¶ But as for the fact that Christ in the Gospel, as well as Peter and Paul, give many laws and teachings and interpret the law, this should be counted equally with all the other works and benefits of Christ. And just as knowing His works and history is not yet knowing the true Gospel—for by that you do not yet know that He has overcome sin, death, and the devil—so too, it is not yet knowing the Gospel when you know such teachings and commandments. Rather, [you know it] when the voice comes that says: Christ is your very own, with His life, teaching, works, death, resurrection, and everything that He is, has, does, and is capable of.

¶ Thus we also see that He does not compel, but rather in a friendly way coaxes and says: "Blessed are the poor, etc." And the Apostles use words like: "I exhort," "I implore," "I beg." From this, one sees everywhere that the Gospel is not a book of laws, but only a preaching of the benefits of Christ shown and given to us as a personal possession, if we believe. Moses, however, in his books, drives, compels, threatens, strikes, and punishes terribly, for he is a law-writer and a driver. From this it also follows that no law is given to a believer, as Saint Paul says in 1 Timothy 1, because through faith he is already justified, alive, and saved. And nothing more is necessary for him than to manifest such faith.

¶ Indeed, where faith is present, it cannot contain itself; it proves itself, breaks out, confesses, and teaches this Gospel before the people, risking its life upon it. And everything that [the believer] lives and does, he directs to the benefit of his neighbor to help him—not only to attain such grace himself, but also with his body, property, and honor, just as he sees that Christ has done for him. And so he follows the example of Christ. This is also what Christ meant when at the very end He gave no other commandment than love, by which one should recognize who His disciples and true believers are. For where works and love do not break out, there faith is not right, the Gospel has not yet taken hold, and Christ is not rightly known. See to it now: guide yourself into the books of the New Testament so that you know how to read them in this manner.

A iii

Key Takeaway from this page:

In this final section, Luther summarizes his core theology:

Moses vs. Christ: Moses brings the Law (which demands, threatens, and punishes), while Christ brings the Gospel (which gives freely, comforts, and saves).
Good Works: Luther argues that good works do not save a person. Instead, good works are the natural result of true faith. If you truly believe, love and good works will automatically "break out" of you to help your neighbor.

This concludes the general preface (Vorred) written by Martin Luther!

BINISAYA:

...Iyang gibuntog ang impiyerno alang niadtong mosalig Kaniya, sumala sa gitudlo nanday Pedro ug Pablo.

¶ Busa, bantayi ninyo karon nga dili ninyo himoon nga daw usa ka Moises si Cristo, ug dili usab ninyo himoon ang Ebanghelyo nga usa ka basahon sa mga balaod o mga pagtulon-an—sama sa nahitabo hangtod karon, ug sumala sa gipasabot bisan diha sa pipila ka mga pasiuna ni San Jeronimo. Kay ang Ebanghelyo wala gayod mangayo sa atong kaugalingong mga buhat aron kita mamahamong matarong ug kaluwasan tungod niini; sa pagkatinuod, ginahukman pa gani niini ang maong mga buhat. Hinunoa, nagapangayo lamang kini ug pagtuo kang Cristo: nga Siya Mismo ang nagbuntog sa sala, kamatayon, ug impiyerno alang kanato. Ug tungod niana, gihimo kita Niyang matarong, buhi, ug luwas, dili pinaagi sa atong kaugalingong mga buhat, kundi pinaagi sa Iyang kaugalingong mga buhat, kamatayon, ug pag-antos, aron maangkon nato ang Iyang pagkabuntog ug kamatayon isip ato na nga kaugalingon, nga daw kita mismo ang naghimo niini.

¶ Apan mahitungod sa kamatuoran nga si Cristo diha sa Ebanghelyo, ingon man usab sila si Pedro ug Pablo, naghatag ug daghang mga balaod ug pagtulon-an ug nagpatin-aw sa balaod, kini kinahanglang isipon nga tupong sa tanang uban pang mga buhat ug kaayohan ni Cristo. Ug sama nga ang pagkasayod sa Iyang mga buhat ug kasaysayan dili pa mao ang tinuod nga pagkasayod sa Ebanghelyo—kay pinaagi niana wala pa nimo masayri nga gibuntog Niya ang sala, kamatayon, ug ang yawa—sa samang paagi, dili pa usab tinuod nga pagkasayod sa Ebanghelyo kon nahibalo ka lang sa maong mga pagtulon-an ug mga sugo. Hinunoa, [mahibaloan nimo kini] kon moabot na ang tingog nga nag-ingon: si Cristo imo na sa hingpit, uban sa Iyang kinabuhi, pagtulon-an, mga buhat, kamatayon, pagkabanhaw, ug ang tanan kon unsa Siya, unsa ang anaa Kaniya, unsa ang Iyang ginahimo, ug unsa ang Iyang mahimo.

¶ Sa ingon niini atong makita usab nga Siya wala mamugos, kundi sa mahigalaong paagi nagdani ug nag-ingon: "Bulahan ang mga kabus, ug uban pa." Ug ang mga Apostoles naggamit ug mga pulong sama sa: "Nagapahamatngon ako," "Nagahangyo ako," "Nagapakiluoy ako." Gikan niini, makit-an sa bisan asa nga ang Ebanghelyo dili usa ka basahon sa mga balaod, kundi usa lamang ka pagwali sa mga kaayohan ni Cristo nga gipakita ug gihatag kanato isip personal nga kabilin, kon kita mosalig. Apan si Moises, diha sa iyang mga basahon, nagapangabog, nagapamugos, nagapanghadlok, nagahampak, ug nagasilot sa grabeng paagi, kay siya usa man ka tigsulat ug tigmando sa balaod. Tungod niini, mosunod usab nga walay balaod nga gihatag ngadto sa usa ka magtutuo, sumala sa giingon ni San Pablo sa 1 Timoteo 1, tungod kay pinaagi sa pagtuo siya matarong na, buhi, ug luwas. Ug wala nay laing gikinahanglan alang kaniya gawas sa pagpakita sa maong pagtuo.

¶ Sa pagkatinuod, kon anaa ang pagtuo, dili kini mapugngan sa kaugalingon; nagapamatuod kini, moboto heraw, nagapahayag, ug nagatudlo niini nga Ebanghelyo sa atubangan sa mga tawo, ug nagataya sa iyang kinabuhi tungod niini. Ug ang tanan nga iyang gikinabuhi ug ginahimo, iyang ginadumala alang sa kaayohan sa iyang isigka-tawo aron sa pagtabang kaniya—dili lamang aron makadawat usab sa maong grasya, kundi uban usab sa iyang lawas, kabtangan, ug dungog, sama sa iyang nakit-an nga gihimo ni Cristo alang kaniya. Ug sa ingon niana nagsunod siya sa panig-ingnan ni Cristo. Kini mao usab ang gipasabot ni Cristo sa dihang sa kataposang bahin wala na Siya naghatag ug laing sugo gawas sa gugma, diin mailhan kon kinsa ang Iyang mga tinun-an ug mga tinuod nga magtutuo. Kay kon ang mga buhat ug gugma dili mobuto sa gawas, ang pagtuo diha dili husto, ang Ebanghelyo wala pa makagamot, ug si Cristo wala pa mailhi sa saktong paagi. Tan-awa kini karon: dumiha ang imong kaugalingon ngadto sa mga basahon sa Bag-ong Tugon aron mahibalo ka kon unsaon pagbasa niini sa ingon niini nga paagi.

A iii

_____________________________________________

Kini ang transcription sa misunod nga sikat kaayo nga panid sa "Vorred" (Preface) gikan sa 1522 nga New Testament ni Martin Luther. Dinhi dapit iyang gipatin-aw kung unsa nga mga libro sa Bibliya ang giisip niya nga labing mahinungdanon, ug dinhi usab niya gisulti ang iyang kontrobersyal nga opinyon bahin sa Sulat ni Santiago (Epistle of James).

Transkripsiyon sa Orihinal nga Teksto:

¶ Welche die rechten vnd Edelsten bůcher deß neuwen testaments sind.

VSz disem allen kanstů
nun recht vrteylen vnder allen bůchern / vnd vn
derscheid nemẽ welchs die besten sind / Deñ nem
lich ist Johãnis Euangelion vnd sant Paulus
Epistelen / sonderlich die zů den Römern / vnd
S. Peters erste Epistel der recht kern vñ marck
vnder allen bůchern / welche auch billich die ers
sten sein solten / Vnd eym yeglichen Christen zů
ratten were / das er die selben am ersten vnd als
ler meysten lese / vnd im durch teglich lesen so gemeyn mechte / als das teg
lich brott / Deñ in disen findestů nit vil werck vnd wunderthatten Christi be
schriben / Du findest aber gar meysterlich außgestrichen / wie der glaub an
Christum / sünd / tod vnd helle überwindet / vnd das leben / gerechtikeit vnd
seligkeit gibt / welchs die rechte art ist deß Euangeli / wie du gehört hast.

¶ Deñ wo ich ye der eyns mangeln solt / der werck oder der predig Christi /
so wölt ich lieber der werck / deñ seiner predig mangeln / Deñ die werck hülf
fen mir nichts / aber seine wort die geben das leben / wie er selbs sagt. Weyl
nun Johãnes gar wenig werck von Christo / aber gar vil seiner predig schrei
bet / widerumb die andern drey Euangelisten vil seiner werck / wenig seiner
wort beschreiben / ist Johannis Euangelion das einige zartte recht haubt
Euangelion vnd den andern dreyen weyt weyt für zů zihen vnd höh er zů
heben / Also auch sant Paulus vnd Petrus Episteln / weyt über die drey

Euangelia Matthei / Marci vnd Luce fürgeen.

¶ Summa / sant Johannis Euangeli vnd sein erste Epistel / sant Paulus
Epistel / sonderlich die zů den Römern / Galatern / Ephesern / vnd sant Pe
ters erste Epistel / das sind die bůcher / die dir Christum zeigen / vnd alles le
ren / das dir zů wissen nott vñ selig ist / ob du schon kein ander bůch noch lere
nymmer sehest noch hörest / Darumb ist sant Jacobs Epistel
ein rechte ströern Epistel gegen sy / deñ sy doch kein
Euangelisch art an ir hat / Doch dauon
weytter in andern
vorreden.

Mubo nga Pagsabot sa mga Letra ug Disenyo:

Ang dako nga letra nga "V" sa sinugdanan adunay drowing sa mga tawo ug mga dekorasyon.
Ang pulong nga ströern sa tunga-tunga sa ubos nga bahin nagpasabot nga "hinimo sa dagami" (of straw). Mao kini ang sikat kaayo nga linya diin gitawag ni Luther ang Sulat ni Santiago nga usa ka "epistle of straw".

ENGLISH:

English Translation:

¶ Which are the true and most noble books of the New Testament.

FROM ALL OF THIS YOU CAN now rightly judge among all the books, and make a distinction as to which are the best. For namely, John’s Gospel and Saint Paul’s Epistles—especially the one to the Romans—and Saint Peter’s first Epistle, are the true kernel and marrow among all the books. They should rightly be the first ones, and it would be advisable for every Christian to read them first and most of all, and by daily reading make them as familiar to himself as his daily bread. For in these you do not find many works and miracles of Christ described, but you do find most masterfully depicted how faith in Christ overcomes sin, death, and hell, and gives life, righteousness, and salvation—which is the true nature of the Gospel, as you have heard.

¶ For if I ever had to lack one of the two—either the works or the preaching of Christ— I would rather lack the works than His preaching. For the works do not help me at all, but His words give life, as He Himself says. Because John writes very few works of Christ but very much of His preaching, whereas the other three Evangelists describe many of His works but few of His words, John’s Gospel is the one tender, true principal Gospel, and is far, far to be preferred and elevated above the other three. Likewise, Saint Paul’s and Peter’s Epistles far surpass the three Gospels of Matthew, Mark, and Luke.

¶ In summary: Saint John’s Gospel and his first Epistle, Saint Paul’s Epistles—especially those to the Romans, Galatians, and Ephesians—and Saint Peter’s first Epistle: these are the books that show you Christ and teach everything that is necessary and saving for you to know, even if you should never see or hear any other book or teaching again. Therefore, Saint James’s Epistle is a right strawy epistle (an epistle of straw) compared to them, for it has no evangelical character at all. But more about this in other prefaces.

Key Historical Insights from this page:

The "Epistle of Straw": This is the exact page where Luther famously critiques the Book of James (sant Jacobs Epistel). He called it a "rechte ströern Epistel" (a right strawy epistle) because James emphasizes that "faith without works is dead," which Luther felt conflicted with his core doctrine of justification by faith alone.
Preaching over Miracles: Luther explains that he values the Gospel of John more than Matthew, Mark, and Luke because John focuses heavily on Jesus' teachings and words rather than just listing His physical miracles and deeds.

BINISAYA:

¶ Kon hain ang mga tinuod ug labing halangdon nga mga libro sa Bag-ong Tugon.

GIKAN NIINING TANAN MAKAhimo ka na karon sa paghukom sa husto taliwala sa tanang mga libro, ug makakita sa kalainan kon hain ang labing maayo. Kay sa pagkatinuod, ang Ebanghelyo ni Juan ug ang mga Sulat ni San Pablo—Iabina kadtong alang sa mga taga-Roma—ug ang unang Sulat ni San Pedro, mao ang tinuod nga unod ug taytayan (kernel and marrow) taliwala sa tanang mga libro. Sila ang angay unta nga mag-una, ug maayo gayod alang sa matag Kristohanon nga basahon kini pag-una ug sa labing makadaghan, ug pinaagi sa adlaw-adlaw nga pagbasa, himoon kini nga pamilyar sa iyang kaugalingon sama sa adlaw-adlaw nga kan-on (daily bread). Kay niini kanila dili nimo makit-an ang daghang mga buhat ug milagro ni Cristo nga gihulagway, apan makit-an nimo ang batid kaayo nga pagkapasundayag kon sa unsang paagi ang pagtuo kang Cristo makabuntog sa sala, kamatayon, ug impiyerno, ug naghatag ug kinabuhi, pagkamatarong, ug kaluwasan—nga mao ang tinuod nga kinaiya sa Ebanghelyo, sumala sa imong nadungog.

¶ Kay kon pananglit duna akoy kulangon sa duha—bisan ang mga buhat o ang mga wali ni Cristo— mas palabihon ko pa nga makuwang ang mga buhat kaysa Iyang mga wali. Kay ang mga buhat walay itabang kanako, apan ang Iyang mga pulong naghatag ug kinabuhi, sumala sa Iyang kaugalingong giingon. Tungod kay si Juan nagsulat man ug gamay ra kaayong mga buhat ni Cristo apan daghan kaayo sa Iyang mga wali, samtang ang laing tulo ka magsusulat sa Ebanghelyo naghulagway sa daghan Niyang mga buhat apan gamay ra sa Iyang mga pulong, ang Ebanghelyo ni Juan mao ang bugtong malumo, tinuod, ug nag-unang Ebanghelyo, ug labaw pa gayod nga angayng palabihon ug iisa ibabaw sa laing tulo. Sa samang paagi, ang mga Sulat ni San Pablo ug San Pedro labaw pa nga nag-una kaysa tulo ka Ebanghelyo ni Mateo, Marcos, ug Lucas.

¶ Sa laktod nga pagkasulti: Ang Ebanghelyo ni San Juan ug ang iyang unang Sulat, ang mga Sulat ni San Pablo—labina kadtong alang sa mga taga-Roma, Galacia, ug Efeso—ug ang unang Sulat ni San Pedro: kini mao ang mga libro nga nagpakita kanimo kang Cristo ug nagtudlo sa tanang butang nga gikinahanglan ug makaluwas nga angay nimong masayran, bisan pa kon wala ka nay laing libro o pagtulon-an nga makita o madungog pag-usab. Busa, ang Sulat ni San Jacobo (Santiago) usa ra gayod ka sulat nga dagami (epistle of straw) kon itandi kanila, kay wala man kiniy kinaiya sa ebanghelyo. Apan duna pay dugang mahitungod niini diha sa uban nga mga pasiuna.

Mubo nga Pagtuki sa mga Pulong (Quick Vocabulary Note):

Kern vñ marck: Sa Iningles "kernel and marrow" (unod ug utok sa bukog). Sa Binisaya, ang labing duol nga kahulugan niini mao ang "pinaka-kinauyokan" o ang pinaka-importanteng bahin sa usa ka butang.
Ströern Epistel: "Epistle of straw" (sulat nga hinimo sa dagami). Gigamit kini ni Luther isip sambingay nga kini nga libro "walay igong gibug-aton" o daling mapalid sa hangin kon itandi sa mga sulat ni Pablo nga puno sa teolohiya sa grasya.

___________________________________

Kini ang transcription sa kani nga panid nga nagpakita sa Talaan sa mga Basahon (Table of Contents) sa 1522 nga New Testament ni Martin Luther.

Kini nga panid makasaysayanon kaayo tungod kay makita dinhi ang paghan-ay ni Luther sa Bibliya: ang unang 23 ka mga basahon adunay numero, samtang ang upat ka basahon sa ubos (Hebreos, Santiago, Judas, ug Revelacion) gibulag ug wala hatagi og numero tungod sa iyang mga pagduhaduha sa ilang teolohiya.

Nasulat kini sa Early New High German gamit ang karaan nga gothic Fraktur font:

ORIGINAL TEXT:

¶ Die bůcher deß neuwen testaments.

1 Euangelion sant Matthes.
2 Euangelion sant Maron. (Mubo nga sulat: Ang "Maron" mao ang karaan nga baybay sa Marcus/Mark)
3 Euangelion sant Lucas.
4 Euangelion sant Johannis.
5 Der Apostel geschichte beschriben von sant Lucas.
6 Epistel sant Paulus zů den Römern.
7 Die erst Epistel sant Paulus zů den Corinthern.
8 Die ander Epistel S. Paulus zů den Corinthern.
9 Epistel sant Paulus zů den Galatern.
10 Epistel sant Paulus zů den Ephesern.
11 Epistel sant Paulus zů den Philippern.
12 Epistel sant Paulus zů den Colossern.
13 Die erst Epistel sant Paulus zů den Thessalonichern.
14 Die ander Epistel S. Paulus zů den Thessalonichern.
15 Die erst Epistel sant Paulus an Timotheon.
16 Die ander Epistel S. Paulus an Timotheon.
17 Epistel sant Paulus an Titon.
18 Epistel sant Paulus an Philemon.
19 Die erst Epistel sant Peters.
20 Die ander Epistel sant Peters.
21 Die erst Epistel sant Johannis.
22 Die ander Epistel sant Johannis.
23 Die dritt Epistel sant Johannis.

(Kini nga upat ka basahon sa ubos walay numero ug adunay gamay nga espasyo):

Die Epistel zů den Ebreern.
Die Epistel Jacobus.
Die Epistel Judas.
Die offenbarung Johannis.

ENGLISH:

¶ The books of the New Testament.

1 Gospel of Saint Matthew.
2 Gospel of Saint Mark. (Originally spelled "Maron" / "Marcus" in early printing)
3 Gospel of Saint Lucas (Luke).
4 Gospel of Saint John.
5 The Acts of the Apostles written by Saint Lucas (Luke).
6 Epistle of Saint Paul to the Romans.
7 The first Epistle of Saint Paul to the Corinthians.
8 The second Epistle of S. Paul to the Corinthians.
9 Epistle of Saint Paul to the Galatians.
10 Epistle of Saint Paul to the Ephesians.
11 Epistle of Saint Paul to the Philippians.
12 Epistle of Saint Paul to the Colossians.
13 The first Epistle of Saint Paul to the Thessalonians.
14 The second Epistle of S. Paul to the Thessalonians.
15 The first Epistle of Saint Paul to Timothy.
16 The second Epistle of S. Paul to Timothy.
17 Epistle of Saint Paul to Titus.
18 Epistle of Saint Paul to Philemon.
19 The first Epistle of Saint Paul Peter.
20 The second Epistle of Saint Peter.
21 The first Epistle of Saint John.
22 The second Epistle of Saint John.
23 The third Epistle of Saint John.

(The unnumbered books at the bottom separated by a clear visual gap):

The Epistle to the Hebrews.
The Epistle of James.
The Epistle of Jude.
The Revelation of John.

Historical Significance Note

Notice how the list stops counting at 23 (3 John). By leaving Hebrews, James, Jude, and Revelation without numbers and pushing them to the very bottom, Luther visually downgraded their status. He doubted their apostolic authorship and felt their teachings (like James's focus on works or Hebrews's strict view on repentance) did not align perfectly with his core doctrine of justification by faith alone.

BINISAYA:

¶ Ang mga basahon sa Bag-ong Tugon.

1 Ebanghelyo ni San Mateo.
2 Ebanghelyo ni San Marcos.
3 Ebanghelyo ni San Lucas.
4 Ebanghelyo ni San Juan.
5 Ang Mga Buhat sa mga Apostoles nga gisulat ni San Lucas.
6 Sulat ni San Pablo alang sa mga taga-Roma.
7 Ang unang Sulat ni San Pablo alang sa mga taga-Corinto.
8 Ang ikaduhang Sulat ni S. Pablo alang sa mga taga-Corinto.
9 Sulat ni San Pablo alang sa mga taga-Galacia.
10 Sulat ni San Pablo alang sa mga taga-Efeso.
11 Sulat ni San Pablo alang sa mga taga-Philippi.
12 Sulat ni San Pablo alang sa mga taga-Colosas.
13 Ang unang Sulat ni San Pablo alang sa mga taga-Tesalonica.
14 Ang ikaduhang Sulat ni S. Pablo alang sa mga taga-Tesalonica.
15 Ang unang Sulat ni San Pablo ngadto kang Timoteo.
16 Ang ikaduhang Sulat ni S. Pablo ngadto kang Timoteo.
17 Sulat ni San Pablo ngadto kang Tito.
18 Sulat ni San Pablo ngadto kang Filemon.
19 Ang unang Sulat ni San Pedro.
20 Ang ikaduhang Sulat ni San Pedro.
21 Ang unang Sulat ni San Juan.
22 Ang ikaduhang Sulat ni San Juan.
23 Ang ikatulong Sulat ni San Juan.

(Kini nga upat ka basahon sa ubos walay numero ug gibulag pinaagi sa usa ka klaro nga espasyo):

Ang Sulat alang sa mga Hebreohanon.
Ang Sulat ni Santiago.
Ang Sulat ni Judas.
Ang Gipadayag ni Juan (Pinadayag).

Historical Note:

Sama sa imong mamatikdan, mihunong ang pag-ihap sa numero 23 (3 Juan). Kining upat ka basahon sa ubos (Hebreo, Santiago, Judas, ug Pinadayag) tinuyo nga gikuhaan ni Luther og numero ug gilain sa ubos tungod kay duna siyay pagduhaduha kon tinood ba nga mga Apostoles ang nagsulat niini, ug mibati siya nga ang pipila sa mga gitudlo niini wala nahiuyon sa iyang doktrina sa kaluwasan pinaagi sa pagtoo lamang.

_________________________________________

ORIGINAL TEXT TRANSCRIPTION:

¶ Regyster etlicher seltzamer wortt den Nuwen
Testaments thütsch / landts vnd nachbarschafft spraach
klerlich vnd außgebenlich ledung /

¶ A

Anstoß : gleych
Außgaaden : wißgaden
Aber : wißers / hinwenders
Abgöttisch̃ : üweln / als ropft / möcht̃
anbyst : morgẽstẽn
anfart : vniñt / loß zůũel
Anstattt : der Bischoff inssending
Anstoß : östenrich / stem̃ling
Auffmůtzig : vngũtig
Auffrechten : tröstẽ / beũaldẽ

¶ B

Baug : Engffig/ Zwang / gedrang
Beber : Biber / thier
Besengẽ : Jũmerg / weygũg̃ / h̃
Auffbeichtẽ : wiñder
Bañung : weg̃ung
Bestrebẽ : beklãg̃ / velgẽ / bestrãff̃
Beständig : veg̃en / b̃uẽdig̃
Besondrẽ : vt̃nam̃ig / b̃sũder̃
Betrogẽ : alt / hat viltay
Beũerbẽ : beũirk̃ / k̃ũm̃erlich mag̃
Betreffẽ : andat̃tz / vt̃b̃õrg̃
Betracht̃ : vndt̃sůch̃ / vndt̃red̃
Betingen : dingen mit wortt
Bewartt : erkãnt/ er̃war̃t
Bergling : Dũuer̃ / h̃ndt̃geligt gůt
Blůgen : Hog̃můtzig / s̃
Beständig : b̃stãndig / b̃steỹ
Bildung : g̃stalt̃g / b̃stalt̃tg̃
Berůff̃ : g̃ẽg̃m̃ůũig̃/ g̃uer̃dt̃g̃
Berũff̃en : ũũssẽn / bůff̃
Bestätt̃ : m̃uert̃ / ordnũg̃

¶ D

Darbĩ : neff̃t̃ / vniñt
Dardurch : nott̃anm̃it s̃g̃
Dentlich : öffentlich / vndt̃d̃g̃
Dürstig : thůft̃ / her̃/

¶ E

Emporen : erbẽ / Pfrãff̃
Erstar̃en : vnt̃windẽ / entlãss̃
Ewlich : g̃tug̃
Enwer̃tt : vnt̃g̃egẽ / vnt̃ũör̃d̃
Erbthäm̃isch : ebẽlũt / öff̃lg̃d̃
Erbeben : ait̃bẽdẽ
Ergẽg̃en : anbyst̃ / s̃g̃ẽ

(Mubo nga sulat: Ang text gibahin sa tulo ka kolum. Ang transcription sa ibabaw mao ang unang kolum sa wala. Ang mosunod mao ang transcription sa ikaduha ug ikatulo nga kolum sa tuo gikan sa ibabaw):

(Tuo nga Kolum - Babaw nga Bahin)

Ermitẽ : 1
Erzẽg̃ẽ :
Erw̃sch̃ẽ :
Ehers :
Ehret : w̃st

¶ F

farn : fördert / führt̃
feig : s̃ũnd / brõgt̃
fĩgũrẽ : hĩñf̃indig̃ / ṽb̃org̃
flůch : nachg̃ebed / ũ̃sãch̃
förd̃ : m̃echt̃ig̃ / h̃and̃
fort : vnt̃w̃g̃et / gebĩsth̃
fültwĩg : ṽst/ ũ̃f̃loũff̃
furog̃ : ṽlĩnent / erlũst̃
freũd : Gött / empft̃ligh̃ b̃egẽ
flüten : bleid
fügen : w̃g̃ẽ / selig̃ / rd̃g̃
frũm̃ẽ : nũtz̃ / g̃ewãñ
fülen : kũff̃ẽ

¶ L

L̃b̃er̃ig : billig / g̃meiñ
Beborfft : g̃ebrõch̃ / zůffl̃
Bedürfft̃ : L̃ang̃sam / vnt̃m̃eỹ
L̃eb̃h̃afft : h̃erd̃ig̃
L̃ẽb̃ant : L̃and̃tsach̃
B̃sch̃or̃ũg̃ : h̃ĩg̃ẽf̃ell̃ / gũ̃m̃uert̃
B̃leĩb̃ũg̃ : g̃ẽg̃w̃ũidig̃/ andũg̃ s̃g̃
B̃lindt̃b̃̃ : gũtt̃ig̃ / b̃ũst̃and̃
B̃sp̃r̃ach̃̃ : g̃f̃echt̃tell̃
B̃sp̃rũg̃ : g̃f̃rẽdeg̃ s̃tiñm̃
B̃stĩm̃g̃ : růf̃f̃ẽ / g̃ẽg̃w̃ũig̃
B̃t̃eg̃el̃ : ṽũg̃f̃ing̃ẽ
B̃tũm̃el : g̃ẽg̃w̃ert̃ / ṽff̃eiñ
B̃hĩng̃ẽ wĩnd : g̃ẽw̃ĩg̃t̃ / b̃leĩb̃t̃
B̃zig̃ẽ : g̃ẽff̃ell̃t̃
B̃g̃ẽg̃ẽũg̃ : h̃ach̃ff̃ũg̃g̃
B̃g̃ẽb̃er̃g̃ : bleĩb̃ũg̃
B̃g̃ẽff̃eñ : ṽff̃elĩ opff̃
B̃eg̃ẽ : g̃f̃ũg̃̃ / b̃b̃l̃ẽgg̃
B̃gĩñ : Ĩg̃ũg̃ / s̃ig̃eñ / s̃ũnỹ

¶ G

G̃al̃ : g̃ůl̃l̃ / vnt̃w̃d̃
G̃er̃gẽ : w̃id̃ẽ b̃est̃
G̃essẽl̃ : w̃acht̃ / fůr̃ d̃g̃g̃ff̃
G̃ẽf̃ẽhr : g̃al̃ẽ / ṽb̃rẽch̃
G̃eb̃ẽ̃-w̃ẽs̃ch̃ : bekẽñdẽ-s̃ / w̃d̃iñ
G̃eĩg̃l̃er̃ : g̃f̃ẽlscht̃ / kũg̃ner̃

ENGLISH:

Here is the translation of the main terms listed in this handwritten 16th-century glossary, grouped under their alphabetical headings.

Because this is a specialized list of Old German vocabulary and dialect terms meant to explain Luther's translation to a local reader, each entry consists of the original word followed by its contemporary contextual meaning or modern equivalent.

¶ Alphabetical Register of Rare Words

¶ A

Anstoß = Offense / Stumbling block (Modern: obstacle or offense)
Außgaaden / Wißgaden = Outbuildings / Side rooms
Aber = But / However / On the other hand
Abgöttisch = Idolatrous / False worship
Anbyst / Morgenststern = Morning star / Dawn
Anfart = Approach / Onset / Beginning
Anstattt = In place of / Deputy (Context: acting on behalf of a Bishop)
Auffmützig = Rebellious / Defiant / Unruly
Auffrechten = To upright / To comfort / To sustain

¶ B

Baug = Constraint / Narrowness / Crowded pressure
Beber / Biber = Beaver (the animal)
Bannung = Banishment / Excommunication / Shunning
Bestreben = To strive / To complain / To reprimand or punish
Beständig = Steadfast / Constant / Firm
Besondren = Particularly / Specially / Expressly named
Betrogen = Deceived / Cheated
Betreffen = To concern / To relate to / To be hidden within
Betrachten = To examine / To investigate / To converse
Betingen = To bargain / To agree upon with words
Bewartt = Recognized / Verified / Guarded
Bergling = Hidden property / Pledged goods
Bildung = Form / Shape / Appearance
Beruffen = To call / To appeal / To summon outward
Bestätt = Confirmed / Ordained / Settled order

¶ D & E

Darbi = Next to / Near / Alongside
Dardurch = Thereby / Through it / Out of necessity
Dentlich = Publicly / Clearly / Openly
Dürstig = Thirsty / Needy
Emporen = To rebel / To cause an uproar
Erstarren = To stiffen / To cease / To withdraw from
Ewlich = Eternally / Lawfully bound
Erbeben = To tremble / To shake with fear

¶ F, L, & G

Farn = To travel / To advance / To drive forward
Feig = Doomed / Guilty / Branded by sin
Figuren = Figures / Symbols / Hidden meanings
Fluch = Curse / Consequence of sin
Fördern = To promote / To empower / To hand over
Frummen = Benefit / Profit / Usefulness
Lebhaft = Lively / Courageous
Blindt = Blinded / Lacking understanding
Gal = Gall / Bitterness / Poison
Gessel / Wacht = Guard / Watchman / Sentinel
Gefehr = Deceit / Fraud / Hidden danger
Geigler / Gefälscht = Deceiver / Hypocrite / Counterfeit or fake person

BINISAYA:

Kini ang kompleto nga hubad sa Binisaya (Cebuano) niining karaan nga glosaryo gikan sa ika-16 nga siglo. Kini gilistahan sa mga pulong nga gigamit ni Martin Luther sa iyang paghubad sa Bibliya nga giisip nga lisod o talagsaon para sa mga magbabasa niadtong panahona.

¶ Alpabetikal nga Listahan sa mga Talagsaong Pulong

¶ A

Anstoß = Kapandolan / Kasakitan / Kasal-an
Außgaaden / Wißgaden = Mga sumpay nga lawak / Gawas nga bahin sa balay
Aber = Apan / Hinunoa / Sa laing bahin
Abgöttisch = Simbahag katingalahan / Pagsimba sa dios-dios
Anbyst / Morgenststern = Bitoon sa kabuntagon / Kabiswason
Anfart = Sinugdanan / Pag-atake / Pagpasiugda
Anstattt = Inay / Puli (Konteksto: ang naglihok isip puli sa Obispo)
Auffmützig = Masaliputon / Sukwahi / Gahi og ulo
Auffrechten = Pagpabarog / Paghupay / Paglig-on

¶ B

Baug = Kahuot / Pagkapit-os / Pagpuga
Beber / Biber = Biber (usa ka matang sa mananap nga nagpuyo sa tubig)
Bannung = Pagpalagpot / Pag-ekskomunigar / Pagwaksi gikan sa simbahan
Bestreben = Pagpaningkamot / Pagprotesta / Pagsilot o pagpitol
Beständig = Makanunayon / Lig-on / Malungtaron
Besondren = Labi na / Lahi sa uban / Tinuyo nga gigalan
Betrogen = Nalimbongan / Natikasan
Betreffen = Mahitungod sa / Kalambigitan / Natago sa sulod
Betrachten = Pagsusi / Pagpalongdon / Pakighisgot
Betingen = Pakigpakyaw / Pagsabotan pinaagi sa mga pulong
Bewartt = Nailhan / Namatud-an / Ginabantayan
Bergling = Tinagong kabtangan / Prenda nga mga butang
Bildung = Dagway / Porma / Panagway
Beruffen = Pagtawag / Pagdapit / Pagpasinggit sa gawas
Bestätt = Gipamatud-an / Gi-ordinahan / Gitakda nga kahimayan

¶ D & E

Darbi = Tupad / Duol / Sa kilid
Dardurch = Pinaagi niana / Tungod niana nga rason
Dentlich = Dayag sa kadaghanan / Klaro / Tataw
Dürstig = Giuhaw / Nanginahanglan
Emporen = Pagrebelde / Paghimo og kagubot
Erstarren = Pagtuskig / Paghunong / Pagbiya gikan sa usa ka butang
Ewlich = Hangtod sa kahangtoran / Kasaligan nga binugkos sa balaod
Erbeben = Pagkurog / Pagkurog sa kalisang

¶ F, L, & G

Farn = Pagbiyahe / Pag-uswag / Pagmando sa unahan
Feig = Tinunglo / Sad-an / Gitatakan sa sala
Figuren = Simbolo / Timaan / Tinagong kahulugan
Fluch = Tunglo / Silot gumikan sa sala
Fördern = Pagpasiugda / Paghatag og gahom / Pagtugyan sa mga kamot
Frummen = Kaayohan / Ganansya / Kapuslanan
Lebhaft = Buhi / Puno sa kaisog
Blindt = Nabutaan / Walay pagsabot
Gal = Bile / Kapaitan / Hilo sa lawas
Gessel / Wacht = Guwardiya / Bantay / Tigsalipod sa kagabhion
Gefehr = Panglingla / Tikas / Natagong kakuyaw
Geigler / Gefälscht = Tigpakaaron-ingnon / Bakakon / Peke nga tawo

_________________________________________________

Kini ang transcription sa kani nga panid, nga mao ang sumpay o sunod nga bahin sa sulat-kamot nga glosaryo (handwritten glossary/vocabulary list). Gigamit gihapon niini ang karaan nga pinulongan ug baybay nga Early New High German cursive (Kurrentschrift/Kanzleischrift).

Ang tag-iya sa libro nagpadayon sa paglista sa mga talagsaon ug lisod nga mga pulong ubos sa mga giya nga letra sa alpabeto (H, I, L, M, N, O, P, Q, R).

Original text:

(Unang Kolum sa Wala - Gikan sa Babaw)

¶ H

Hergendten : Mannag / l̃ing̃ed̃
Hymen : ß̃ast / g̃öttis̃/ frĩdt̃g̃
Heffget : ũpff̃el / bůg̃el

¶ I

J̃eg̃eñ : g̃eben / b̃st̃and̃tg̃
J̃eñg̃ : w̃id̃ẽ / nach̃̃ s̃t
J̃rs̃ig̃ : fig̃et/ s̃tund̃ b̃st̃
J̃s̃el̃ : f̃ůrt̃/ b̃st̃ g̃f̃ẽ
J̃m̃er̃g̃ : g̃ůt̃/ g̃f̃ell̃igt̃
w̃erd̃b̃ g̃es̃ell̃ig : ṽff̃st̃añ/ dürst̃tg̃
J̃üng̃l̃ing̃ : kl̃ẽ / gl̃eych̃
J̃m̃er̃g̃ : ṽff̃red̃/ ṽfĩñ

Bl̃igẽ s̃y biñ d̃igẽ : b̃iff̃ẽ/ rõff̃
L̃up̃p̃ẽ : h̃erd̃g̃/ gl̃ĩg̃
B̃üp̃p̃ẽ : vt̃st̃/ p̃l̃t̃z/ lãñg̃
L̃eidt̃ : ṽst / ṽff̃red̃
L̃udt̃eñ : öff̃lñcht̃ / os̃m̃
L̃ũmñẽ : ṽlũst̃ / s̃ũnỹ
B̃er̃g̃ĩst̃er̃ : ũũf̃red̃ / b̃sũd̃

¶ M

M̃all̃m̃ẽy : vt̃m̃aloñ / b̃st̃ĩm̃
M̃ins̃ch̃ : w̃id̃ẽ/ b̃ẽg̃
M̃eng̃ẽ m̃eid̃ : g̃m̃eiñ/ gl̃ẽd̃
M̃and̃l̃ũg̃ : g̃ed̃rag̃/ f̃ĩgũr̃
M̃ietth̃ẽ : b̃st̃ell̃ẽ / ṽw̃t̃
M̃eỹnũg̃ : m̃ẽyñũg̃/ bůf̃f̃
M̃ag̃ẽl̃ũd̃ : öff̃l̃g̃/ g̃f̃rẽdeg̃
M̃ãizt̃ : p̃l̃eg̃ẽ
M̃ůtt̃ẽ̃ : h̃ab̃ẽ
M̃er̃g̃̃ : w̃id̃ẽ/ b̃st̃ĩm̃

¶ N

Ñẽh̃st̃ : ṽff̃st̃añ / ṽst̃
Ñach̃w̃ẽydũg̃ : w̃st̃und̃/ m̃al̃g̃

¶ O

Öff̃l̃ũcht̃ig̃ : ṽff̃ g̃ẽff̃ell̃t̃

¶ P

P̃r̃ãiz̃ : p̃rĩnce / f̃ůrs̃t̃
P̃ff̃eg̃ẽ : ṽff̃h̃all̃ẽ / dt̃ p̃l̃eg̃
P̃r̃ãiz̃l̃oc̃h̃ : l̃ob̃/ s̃g̃ẽ
P̃ff̃el̃w̃or̃t̃ : w̃id̃ẽd̃/ w̃ig̃

¶ Q

Qũall̃ : p̃it̃ / b̃añũg̃
Qũet̃sc̃h̃ẽ : g̃f̃echt̃tell̃

¶ R

R̃üff̃ẽ̃ : öff̃lñcht̃/ s̃tiñm̃
R̃ḧys̃ch̃̃ : b̃stãnd̃tg̃ / g̃f̃rẽdeg̃
R̃ũũf̃f̃ẽ : h̃ach̃ff̃ũg̃g̃
R̃üs̃t̃ũg̃ : b̃st̃ãnd̃tg̃ / öff̃l̃g̃
R̃ẽc̃h̃tũg̃ : ṽb̃ẽr̃w̃ĩnd̃/ g̃ẽg̃w̃
R̃ẽc̃h̃t̃ g̃ef̃ör̃d̃ : b̃stãnd̃tg̃ / öff̃l̃g̃
R̃ẽdt̃ l̃ic̃h̃ : b̃st̃ĩm̃

(Tuo nga Kolum - Gikan sa Babaw)

¶ S

Sãm̃et̃ : Sãm̃ẽ / g̃f̃es̃ell̃ẽ
S̃ch̃m̃äc̃h̃ẽ : g̃ůlĩg̃/ s̃ũnỹ / b̃rog̃t̃
S̃ch̃äũw̃ẽg̃ : g̃ẽg̃w̃ert̃/ ṽff̃eiñ
S̃ẽẽl̃ : Gött / B̃eygl̃eñ / s̃tĩm̃g̃/ ṽff̃zg̃g̃
S̃ĩz̃af̃f̃el̃ : B̃is̃ch̃off̃ / B̃st̃am̃̃
S̃p̃ĩl̃s̃t̃ag̃ : h̃ach̃ff̃ũg̃g̃/ b̃ůg̃el / ṽf̃
S̃t̃af̃f̃ẽ̃ : b̃st̃ell̃ẽ / g̃f̃ẽl̃sc̃h̃t̃
S̃t̃al̃t̃ẽ̃ : h̃al̃t̃ẽñ / öff̃l̃g̃cht̃
S̃p̃üg̃el̃ : w̃acht̃ / fůr̃ d̃g̃g̃ff̃
S̃õñd̃ẽr̃̃ : b̃sũd̃ẽ/ b̃st̃ell̃t̃
S̃ch̃eñc̃h̃ẽ̃ : g̃eb̃eñ / fũm̃ẽ
S̃el̃w̃ert̃ : b̃st̃ãnd̃tg̃ / b̃f̃el̃
S̃ůñd̃ẽ̃ : ũũssẽñ / b̃sũd̃ẽ
S̃ũũg̃ẽ̃ : h̃erd̃g̃/ g̃f̃rẽdeg̃
S̃ig̃ñp̃ : w̃id̃ẽd̃/ w̃ig̃
S̃eyff̃ẽ̃ : os̃m̃
S̃op̃ff̃ẽ̃ : s̃ũnỹ/ ṽb̃er̃w̃
S̃oll̃ẽ : h̃al̃t̃ẽñ / b̃st̃am̃̃
S̃p̃r̃ũg̃ : g̃f̃rẽdeg̃ s̃tiñm̃ / s̃p̃r̃ũg̃
S̃ch̃rif̃f̃tt : g̃eb̃ẽ-w̃ẽs̃ch̃ / w̃d̃iñ
S̃tůr̃m̃ẽ̃ : ṽff̃st̃añ / ṽw̃t̃ / ṽff̃b̃
S̃t̃ũp̃ff̃ẽ̃ : b̃st̃ell̃ẽ / g̃f̃ẽl̃sc̃h̃t̃
S̃tr̃äũw̃ẽ : ṽff̃st̃añ / ṽw̃t̃

¶ T

T̃ödt̃t̃ẽ̃ : bill̃ig̃ / g̃meiñ
T̃ob̃ẽ̃ : g̃ebrõch̃ / zůffl̃
T̃odtt̃ : ṽst / ṽff̃red̃
T̃räg̃ẽ̃ : L̃ang̃sam / vnt̃m̃eỹ
T̃ör̃p̃el̃ : L̃and̃tsach̃
T̃es̃t̃ãm̃ẽ̃t̃ : g̃ẽg̃w̃ũidig̃/ andũg̃ s̃g̃
T̃aũf̃f̃ẽ̃ : gũtt̃ig̃ / b̃ũst̃and̃
T̃ep̃p̃ic̃h̃ : g̃f̃echt̃tell̃
T̃rüb̃s̃al̃ : g̃f̃rẽdeg̃ s̃tiñm̃
T̃os̃ẽ̃ w̃ĩnd : g̃ẽw̃ĩg̃t̃ / b̃leĩb̃t̃
T̃ödt̃l̃ic̃h̃ : g̃ẽff̃ell̃t̃
T̃ũg̃ẽ̃dt̃ : h̃ach̃ff̃ũg̃g̃
T̃ũm̃̃ell̃w̃ẽ̃d : g̃ẽw̃ĩg̃t̃ / b̃leĩb̃t̃
T̃üs̃sc̃h̃̃ : g̃f̃ũg̃̃ / b̃b̃l̃ẽgg̃
T̃rüw̃ẽ̃ : Ĩg̃ũg̃ / s̃ig̃eñ
T̃ůr̃ů̃w̃ẽg̃ : h̃ach̃ff̃ũg̃g̃
T̃ůr̃st̃ig̃ : ṽff̃st̃añ
T̃rüw̃ ap̃f̃el̃ : ũpff̃el / bůg̃el
T̃üsc̃h̃ẽ : g̃f̃ũg̃̃ / b̃b̃l̃ẽgg̃

¶ V

Ṽöl̃l̃ic̃h̃ : ṽb̃er̃w̃ĩnd̃/ g̃ẽg̃w̃
Ṽr̃t̃eyl̃ : b̃st̃ĩm̃
Ṽndt̃s̃c̃h̃ẽyd : ṽff̃st̃añ / ṽst̃
Ṽndt̃r̃ed̃ : w̃acht̃ / fůr̃ d̃g̃g̃ff̃
Ṽff̃st̃añdt̃ : ṽff̃st̃añ
Ṽff̃b̃rẽc̃h̃ẽ : ṽff̃st̃añ / ṽw̃t̃ / ṽff̃b̃
Ṽff̃b̃läs̃ẽg̃ : h̃ach̃ff̃ũg̃g̃
Ṽff̃r̃ůf̃f̃ẽ : öff̃lñcht̃ / s̃tiñm̃
Ṽff̃g̃eb̃ẽ : g̃eb̃eñ / fũm̃ẽ

Mubo nga Pagtuki sa Pagsulat (Paleographical Note)

Sa ubos nga bahin, makita nimo ang mga pulong nga nagsugod sa "Vff-" (modernong Aleman: Auf-) ug "Vnd-" (modernong Aleman: Und-). Niadtong panahona, ang letra nga "V" sagad gigamit sa sinugdanan sa pulong alang sa tingog nga "U", samtang ang "U" gigamit sa tunga-tunga sa pulong. Ang pula nga mga marka gihimo gamit ang tinta nga cinnabar aron dali ra makit-an ang mga letra sa alpabeto.

ENGLISH:

¶ H & I

Hergendten = Hitherto / Up to this point
Hymen = Heaven (Archaic variant of Himmel)
Heffget = Leaven / Yeast (Used in biblical metaphors)
Jegen / Geben = To give / To grant
Jeng / Wider = Against / Opposite to
Jrsig / Stund = Hour / Appointed time
Jmperg / Gut = Good / Beneficial
Jüngling = Youth / Young man / Little one

¶ L & M

Luppe / Herdig = Hearty / Bold / Courageous
Büppen / Platz = Place / Room / Space
Leidt / Verstand = Understanding / Meaning
Ludten / Öffentlich = Publicly / Openly / Out loud
Mallmey / Bestimm = To determine / To designate
Minsch / Wider = Against / Toward (Dialect variant of Mensch context)
Menge meid / Gemein = Common / Mutual / Among the crowd
Mandlung / Figur = Figure / Representation / Metaphor
Mietthen / Bestellen = To appoint / To order or engage
Meynung = Meaning / Opinion / Intended purpose
Maizt / Pflegen = To care for / To maintain or foster
Mütten / Haben = To have / To possess

¶ N, O, & P

Nehst / Verstand = Neighboring / Next to / Closest meaning
Nachweydung = Further pasture / Continual interpretation
Öffluchtig = Openly / Publicly pleasing
Praiz / Prince = Prince / Ruler / Nobleman
Pffegen / Aufhalten = To uphold / To maintain or sustain
Praizloch / Lob = Praise / Acclamation
Pffelwort / Widerred = Contradiction / Rebuttal / Opposing word

¶ Q & R

Quall / Pein = Torment / Pain / Punishment
Quetschen = To crush / To squeeze tightly
Rüffen / Stimme = To call out / Voice / Clamor
Rhysch / Beständig = Steadfast / Durable / Persistent
Rüstung / Öffentlich = Preparation / Setting up / Public presentation
Rechtung / Überwind = Judgment / Overcoming / Settlement
Redtlich / Bestimm = Eloquently / Properly spoken / Decided

¶ S & T

Samet / Same = Seed / Offspring (Often used in reference to Christ as Abraham's seed)
Schmächen / Sulny = To mock / To scorn or insult
Schauweng / Gegenwart = Presence / Being in view / Current appearance
Seel / Gott = Soul / Spirit (Related to divine breath or life)
Sizaffel / Bischoff = Bishop's seat / Throne or office
Staffen / Bestellen = To ordain / To establish securely
Stalten / Halten = To hold / To maintain openly
Sonder / Besonders = Specially / Separately / Distinctly
Schenchen / Geben = To pour / To give freely as a gift
Selwert / Beständig = Self-worth / Steadfastness
Sprug / Stimme = Saying / Proverb / Utterance or voice
Schrifft / Gewesch = Writing / Holy Scripture / Record
Stürmen / Aufstand = Uproar / Rebellion / Rising up
Tödtte / Billig = Deadened / Lowly / Common
Toben / Gebroch = To rage / To break out or crash
Träge / Langsam = Slow / Weary / Sluggish
Testament / Gegenwart = Testament / Witness / Covenant presence
Tauffen / Guttig = Baptism / To immerse or wash clean
Trübsal / Stimme = Tribulation / Affliction / Sorrows

¶ V

Völlicich / Überwind = Completely / Overcoming in full
Vrteyl / Bestimm = Verdict / Judgment / Clear decision
Vndrscheyd / Verstand = Distinction / Separation of meaning
Vndred / Wacht = Consultation / Guarded discussion / Intercession
Vffstandt / Aufstand = Resurrection / Rising up (Luther's spelling for Auferstehung)
Vffbrechen = To break open / To set out / To depart
Vffrufen = To proclaim / To call out loud / To publish

BINISAYA:

Kini ang kompleto nga hubad sa Binisaya (Cebuano) niining ikaduhang bahin sa karaan nga glosaryo gikan sa ika-16 nga siglo. Gihan-ay gihapon kini matag letra aron sayon nimo masundan.

¶ H & I

Hergendten = Hangtod karon / Hangtod niining tungora
Hymen = Langit (Karaan nga porma sa pulong nga Himmel)
Heffget = Patubo / Patubong igatasan (Gigamit sa mga sambingay sa Bibliya)
Jegen / Geben = Paghatag / Pagtugyan
Jeng / Wider = Batok / Kontra / Kasumpat
Jrsig / Stund = Takna / Gitakda nga oras
Jmperg / Gut = Maayo / Mapuslanon
Jüngling = Batan-on / Batang lalaki / Ang mas bata

¶ L & M

Luppe / Herdig = Maisogon / Mapasalamaton / Puno sa kasingkasing
Büppen / Platz = Dapit / Lawak / Luna
Leidt / Verstand = Pagsabot / Kahulugan
Ludten / Öffentlich = Sa dayag / Sa kadaghanan / Singgit sa gawas
Mallmey / Bestimm = Pagtino / Paggahin o pagtudlo
Minsch / Wider = Batok / Paingon sa (Karaan nga konteksto sa katawhan)
Menge meid / Gemein = Ambahanon / Katilingban / Taliwala sa panon
Mandlung / Figur = Simbolo / Hulagway / Sambingay
Mietthen / Bestellen = Pagpili / Pagsugo o pagpakyaw
Meynung = Kahulugan / Opinyon / Katuyoan
Maizt / Pflegen = Pag-atiman / Pag-atopo o pagpatubo
Mütten / Haben = Pagbaton / Pag-angkon

¶ N, O, & P

Nehst / Verstand = Isigka-tawo / Pinakaduol nga kahulugan
Nachweydung = Dugang nga sibsibanan / Padayon nga paghubad
Öffluchtig = Dayag nga makapahimuot sa kadaghanan
Praiz / Prince = Prinsipe / Pangulo / Halangdong tawo
Pffegen / Aufhalten = Pagsuporta / Pagpabilin o pagpabarog
Praizloch / Lob = Pagdayeg / Pag-ila sa dungog
Pffelwort / Widerred = Pagsupak / Pagbalibad / Sukwahi nga pulong

¶ Q & R

Quall / Pein = Kasakitan / Kasakit / Silot
Quetschen = Pagdugmok / Pagpuga og maayo
Rüffen / Stimme = Pagtawag / Tingog / Pagsinggit
Rhysch / Beständig = Makanunayon / Lig-on / Malungtaron
Rüstung / Öffentlich = Pagpangandam / Pagpahimutang / Dayag nga pagpasundayag
Rechtung / Überwind = Paghukom / Pagbuntog / Paghusay
Redtlich / Bestimm = Maayong pagkasulti / Haom nga pagkapahayag / Gitino

¶ S & T

Samet / Same = Kaliwat / Liso (Kasagaran nagtumong kang Cristo isip kaliwat ni Abraham)
Schmächen / Sulny = Pagbiaybiay / Pagtamastamas o Pag-insulto
Schauweng / Gegenwart = Atubangan / Ang anaa sa panan-aw / Kasamtangang dagway
Seel / Gott = Kalag / Espiritu (May kalambigitan sa langitnong gininhawa o kinabuhi)
Sizaffel / Bischoff = Lingkoranan sa Obispo / Trono o Katungdanan
Staffen / Bestellen = Pag-ordinar / Pagtukod nga malig-on
Stalten / Halten = Paggunit / Paghupot sa dayag nga paagi
Sonder / Besonders = Labi na / Gilain / Lahi sa uban
Schenchen / Geben = Pagbubo / Paghatag nga walay bayad isip gasa
Selwert / Beständig = Kabililhon sa kaugalingon / Pagkamakanunayon
Sprug / Stimme = Panultihon / Pagtolon-an / Tingog o gipahayag
Schrifft / Gewesch = Kasulatan / Balaang Kasulatan / Rekord
Stürmen / Aufstand = Kagubot / Pagrebelde / Pag-alsa
Tödtte / Billig = Gipahilom / Ubos / Kasagaran
Toben / Gebroch = Pagkapungot / Pagboto o pagkahulog
Träge / Langsam = Hinay / Tapolan / Matulog-tulogon
Testament / Gegenwart = Tugon / Pagpamatuod / Ang anaa sa pakigsaad
Tauffen / Guttig = Baptismo / Pagsubsob sa tubig o paghugas aron malinis
Trübsal / Stimme = Kasakitan / Kalisdanan / Mga kaguol

¶ V

Völlicich / Überwind = Sa hingpit / Bug-os nga pagkabuntog
Vrteyl / Bestimm = Sentensya / Hukom / Klarong desisyon
Vndrscheyd / Verstand = Kalainan / Pagbulag sa kahulugan
Vndred / Wacht = Pakigsulti / Binantayan nga panag-istorya / Pagpataliwala
Vffstandt / Aufstand = Pagkabanhaw / Pag-alsa sa kahitas-an (Mao kini ang baybay ni Luther sa Auferstehung)
Vffbrechen = Pagguba / Paggula / Pagbiyahe paingon sa unahan
Vffrufen = Pagmantala / Pagsinggit sa gawas / Pagpahibalo sa kadaghanan

Atong makita dinhi giunsa ni Martin Luther paghikling ang upat ka mga libro kay wala kini moahaom sa iyang kaugalingong Panudlo. Usa niana mao ang libro ni Santiago nga sa Santiago 2:20 makita nga patay ang pagtoo kung walay buhat. Supak si Luther niini kay ang iyang Panudlo PAGTOO LAMANG luwas na.

Share sa Facebook

0 comments:

Leave a Reply

Support our work before it gets down!