I-click bisan asa aron mobukas
  • Pagpanglutos ni Emperador Trajan sa mga Kristiyano (98–117 AD)


    Si Emperador Trajan naghari sa Imperyo Romano gikan sa 98 AD hangtod 117 AD. Dili siya sama kang Nero nga nagpahigayon ug dakong kampanya batok sa mga Kristiyano sa tibuok imperyo. Apan, ubos sa iyang pagmando, nahimong opisyal nga palisiya sa Roma nga ang mga Kristiyano mahimong silotan kon sila isumbong ug mapamatud-an nga Kristiyano, ug kon modumili sila sa paghalad og insenso ngadto sa mga diyos sa Roma ug sa emperador.


    Kini nga palisiya nahimong ilado tungod sa sulat ni Pliny the Younger, gobernador sa Bithynia, ngadto kang Emperador Trajan. Nangutana si Pliny unsaon pag-atubang sa mga Kristiyano. Mitubag si Trajan nga dili sila angay pangitaon, apan kon adunay pormal nga sumbong ug mapamatud-an nga Kristiyano sila ug magdumili sa pagtalikod sa ilang pagtuo, kinahanglan silang silotan.


    Santo Papa Niadtong Panahona

    Sa panahon ni Trajan, ang mga Santo Papa mao sila si:

    Pope Evaristus (mga 99–107 AD)

    Pope Alexander I (mga 107–115 AD)

    Pope Sixtus I (gisugdan ang iyang pagpangulohan mga 115 AD)


    Sila maoy nangulo sa Simbahan samtang nag-atubang ang mga Kristiyano sa hulga sa paglutos sa nagkalainlaing bahin sa Imperyo Romano.


    Mga Iladong Santos nga Nalutos

    Ignatius of Antioch – Obispo sa Antioquia. Gidakop ug gidala ngadto sa Roma, diin gipakaon siya sa mapintas nga mga mananap sa arena tungod kay midumili siya sa pagtalikod sa iyang pagtuo.


    Simeon of Jerusalem – Sumala sa tradisyon, gilansang sa krus sa panahon sa paghari ni Trajan tungod sa iyang pagtuo kang Cristo.


    Unsay Nahitabo sa mga Kristiyano?


    Sa panahon ni Trajan:

    Ang Kristiyanismo wala pa mailhi isip legal nga relihiyon.

    Daghang Kristiyano ang gitaho sa ilang mga silingan o lokal nga opisyal.

    Gipugos sila sa paghalad og insenso ngadto sa mga diyos sa Roma ug sa hulagway sa emperador.

    Kon modumili sila, giisip silang misupak sa estado ug gisentensiyahan.


    Bisan pa niini, wala magsugo si Trajan nga pangitaon ang tanang Kristiyano. Ang paglutos kasagaran nagsugod pinaagi sa pormal nga sumbong batok kanila.


    Giunsa Paglutos ug Pagpatay?


    Ang mga Kristiyanong nga midumili sa pagbiya sa ilang pagtoo mahimong:

    Prisohon ug hukman.

    Patyon pinaagi sa pagputol sa ulo kon Romanong lungsoranon.

    Ilabay ngadto sa mga mapintas nga mananap sa mga arena.

    Patyon pinaagi sa ubang matang sa Romanong silot.


    Bisan sa grabe nga kahimtang, daghang Kristiyano ang nagpabiling matinumanon kang Cristo. Ang ilang kaisog ug pagkamartir nahimong lig-on nga pagpamatuod sa pagtoo ug nakatabang sa pagtubo sa Simbahan.


    Mga Karaang Tinubdan (Ancient Sources)


    1. Pliny the Younger

    Libro: Letters (Epistulae)

    Kini ang labing importante nga dokumento bahin sa palisiya ni Trajan batok sa mga Kristiyano. Gisulat ni Pliny ang iyang kasinatian isip gobernador ug nangayo ug tambag kang Trajan.

    Reference: Pliny the Younger, Letters, Book X, Letters 96–97.


    2. Eusebius of Caesarea

    Libro: Ecclesiastical History

    Girekord ni Eusebius ang sulat ni Pliny ug ang tubag ni Trajan. Gisaysay usab niya ang pagkamartir ni San Ignacio sa Antioquia ug ang kahimtang sa Simbahan niadtong panahona.

    Reference: Eusebius, Ecclesiastical History, Book III, chapters 32–36.


    3. Ignatius of Antioch

    Libro: Letters of Ignatius

    Samtang gidala siya ngadto sa Roma aron patyon, nagsulat si San Ignacio ug mga sulat ngadto sa nagkalainlaing simbahan. Kini maoy pipila sa labing karaang Kristohanong sinulat gawas sa Bag-ong Tugon ug nagpakita sa kahimtang sa Simbahan ilalom sa paglutos.

    Reference: Letter to the Romans ug uban pang mga sulat ni Ignatius (mga 107 AD).


    4. Cassius Dio

    Libro: Roman History

    Bisan wala siyay taas nga paghisgot sa mga Kristiyano sa panahon ni Trajan, ang iyang sinulat naghatag ug kasayuran bahin sa paghari ni Trajan ug sa sistema sa Romanong balaod nga gigamit sa maong panahon.

    Reference: Cassius Dio, Roman History, Books 68–69.


    Pahimangno sa Kasaysayan

    Ang kasamtangang mga historyador nagkauyon nga wala nagpahigayon si Trajan ug tibuok-imperyo nga kampanya sa pagpangita sa tanang Kristiyano. Hinuon, pinaagi sa iyang tubag kang Pliny, gihimo niyang opisyal ang pamaagi sa Roma: dili pangitaon ang mga Kristiyano, apan kon mapamatud-an ang ilang pagtuo ug modumili sila sa paghalad sa mga diyos sa Roma, silotan sila. Kini nga palisiya maoy nahimong giya sa daghang Romanong gobernador sa misunod nga mga tuig.

0 comments:

Leave a Reply

Subscribe to: Post Comments (Atom)
Tulo ka hinungdanong pangutana nga dili nato matubag kon Biblia lamang ang atong saligan.

Una – Giunsa man nato paghibalo sa sakto nga ihap (canon) sa mga basahon sa Biblia? Sa wala pa himoa ang pagtapok sa mga basahon sa Bag-ong Tugon daghang mga basahon nga Kristohanon nga gipakaylap. Kinsa man ang nagpaila kanato sa 27 ka libro sa Bag-ong Tugon isip linamdagan? Walay lain kondili ang Simbahang Katoliko ubos sa paglamdag sa Espiritu Santo pinaagi sa Konsilyo sa Kartago sa tuig 397 AD human sa pag-aprobar sa Santo Papa mipakanaog sa mahukumon gayod ug alang sa tanang panahon kon unsang mga basahona ang maapil sa Biblia ug unsa ang dili. Ang unang mga sinulat dugay na nga nangahanaw. Ang ania kanato karon mao ang kopya sa kopya sa orihinal. Kinsa man ang nag-garantiya nga husto ug matinud-anon ang teksto sa kopya? Ang Simbahang Katoliko pinasikad sa iyang karaang Tradisyon, diha sa iyang panudlo ug sa iyang liturhiya masayod kon unsa ang matuod nga teksto ug unsa ang sayop.

Ikaduha - Giunsa man nato paghibalo nga sakto ang pagkahubad sanglit daghan kanato, ang atong gigamit nga Bibliang hubad “translation” gikan sa Hebreo, Griego, ug Aramaico? Aron pagpiho sa husto nga hubad sa atong kaugalingon kinahanglan pa nga magtuon kita sa orihinal nga pinulongan ug pipila man kanato ang makahimo niining malisod nga tahas? Sa makausa pa, kinahanglan nga mosandig kita sa autoridad sa Simbahan.

Ikatulo - Giunsa man nato pagsiguro nga husto ang atong pagsabot kun interpretasyon sa atong gibasa? Ang matag pastor nga tigtukod og bag-ong tinuhoan pulos gyod moangkon nga ang ilang sabot maoy husto apan wala silay panagkauyon kon unsa gyod ang gipasabot sa letra sa Kasulatan. Alang sa mga Katoliko ang dili masayop nga autoridad sa Simbahan nga tinukod ni Cristo ang maghatag kaniyag kasigurohan nga ang iyang nadawat mao ang lonsay nga pulong sa Dios nga walay sambog sa kasaypanan gumikan sa tawhanong panabot.
Ang Simbahan gihatagan ni Cristo sa bugtong katungod sa pagtudlo ug paghubad sa diosnong gipadayag nga nakarga sa Biblia nga mao ang diosnong gipadayag nga nasulat ug sa Tradisyon nga mao ang diosnong gipadayag nga wala na masulat ug nahipasa pinaagi sa binaba nga panudlo.

Ang Simbahan wala magkuha sa hingpit nga kasigurohan sa tanan nga gipadayag sa Dios gikan sa Biblia lamang kondili gikan sa duha ka tinubdan nga mao ang Biblia ug ang Tradisyon.

Ang Biblia ug ang Tradisyon angay nga hatagan sa samang pagtagad isip sudlanan sa pulong sa Dios. Ang katungod sa pagkadili-masayop sa pagpanudlo labot sa kinahanglan alang sa kaluwasan sa tawo wala isaad ni Cristo ngadto sa matag magbabasa sa Biblia kondili ngadto sa buhi nga autoridad sa Simbahan nga gitawag og “Magisterium” nga gilangkoban sa Sto. Papa ug sa tanang kaobispohan nga nahiusa sa Sto. Papa.
Ang Biblia naghisgot sa tulo ka matang sa tradisyon.

Una - sa mga Patriarca, “ug ang akong mga pulong nga gipasulti ko kaninyo, dili gayod mawala diha sa inyong baba ni sa baba sa inyong mga anak ug mga apo sukad karon ug hangtod sa kahangtoran” (Isa. 59:21).

Ikaduha - sa mga Apostoles, si San Pablo nag-awhag, “mga igsoon hupti ninyo nga malig-on ang mga pagtulon-an nga among gitudlo kaninyo pinaagi sa among mga sulat o sa among tradisyon” (2 Tes. 2:15) ug siya usab nagpahimangno, likayi ninyo kadtong dili modawat sa atong tradisyon” (2 Tes. 3:6).

Ikatulo - sa mga Judio, nga mao ang gisaway ni Cristo sa Mat. 15:2-6 tungod kay sila nagtudlo nga kon ang usa ka tawo may ikatabang unta sa iyang amahan o inahan, apan siya moingon, “iya kini sa Dios”, dili na kinahanglan nga tahoron niya ang iyang amahan.