I-click bisan asa aron mobukas
  • Kasaysayan sa Biblia

    Timeline

    Gikan sa Tanakh hangtod sa Cebuano Bible

    "Ang tanang Kasulatan giinspirar sa Diyos..."
    (2 Timoteo 3:16)

    C. 1400–400 B.C.
    Pagsulat sa Tanakh (Hebrew Bible)
    Ang unang mga libro sa Balaang Kasulatan gisulat sa lain-laing panahon sulod sa kapin usa ka libo ka tuig.
    Pangunang mga magsusulat
    Moises
    Josue
    Samuel
    David
    Solomon
    Isaias
    Jeremias
    Ezekiel
    Daniel
    ug uban pang mga propeta
    Pinulongan
    Hebrew
    Aramaic (pipila ka bahin sa Daniel ug Ezra)
    Kini maoy gitawag sa mga Judio nga:
    Tanakh
    Ang pulong nga "Tanakh" naggikan sa:
    Torah (Kasugoan)
    Nevi'im (Mga Propeta)
    Ketuvim (Mga Sinulat)

    C. 285–132 B.C.
    Greek Septuagint (LXX)
    Septuagint
    Kini mao ang unang dakong hubad sa Balaang Kasulatan ngadto sa Griyego.
    Nahitabo kini sa Alexandria, Egypt.
    Nagmando
    Ptolemy II Philadelphus
    Mga naghubad
    Sumala sa karaang tradisyon:
    72 ka Judio nga mga eskolar
    Mao nga gitawag kini nga:
    Septuagint (LXX)
    Kini ang Biblia nga kasagarang gigamit nila:
    Jesus
    mga Apostoles
    unang Simbahan
    Kini usab adunay mga Deuterocanonical Books nga anaa sa Katolikong Biblia.

    A.D. 382–405
    Latin Vulgate
    Jerome
    Gisugo ni:
    Pope Damasus I
    aron hubaron ang Biblia ngadto sa Latin.
    Nahuman ni San Jerome ang kadaghanan sa buluhaton mga tuig 405 A.D.
    Gitawag kini nga:
    Biblia Vulgata
    Sulod sa kapin usa ka libo ka tuig, kini maoy opisyal nga gigamit sa Simbahang Katoliko sa Kasadpan.

    A.D. 393
    Synod of Hippo
    Synod of Hippo
    Giila ang 73 ka libro sa Biblia.

    A.D. 397
    Council of Carthage
    Councils of Carthage
    Gikumpirma ang Canon sa Biblia.

    A.D. 382
    Pope Damasus I
    Pope Damasus I
    Mipirma sa opisyal nga listahan sa mga libro nga gamiton sa Simbahan.

    A.D. 1227
    Unang Chapter Divisions
    Stephen Langton
    Siya ang unang naghimo sa kapitulo nga pagbahinbahin sa tibuok Biblia.
    Kini gihapon ang gigamit hangtod karon.

    A.D. 1448
    Old Testament Verse Numbers
    Isaac Nathan ben Kalonymus
    Gibahin ang Hebrew Bible ngadto sa mga bersikulo nga susama sa atong gigamit karon alang sa Daang Tugon.

    A.D. 1551
    New Testament Verse Numbers
    Robert Estienne
    (Gitawag usab nga Stephanus)
    Siya ang naghimo sa numerasyon sa mga bersikulo sa Bag-ong Tugon.

    A.D. 1592
    Clementine Vulgate
    Pope Clement VIII
    Giayo ug giusab ang Vulgate.
    Nahimong opisyal nga Latin Bible sa Simbahan sulod sa daghang siglo.

    A.D. 1582–1609
    Douay–Rheims Bible
    Ang unang kompleto nga English Catholic Bible.
    Mga naghubad:
    mga English Catholic scholars sa Douai ug Rheims, ubos sa paggiya ni Gregory Martin.
    Gigikanan:
    Latin Vulgate.

    A.D. 1943
    Divino Afflante Spiritu
    Pope Pius XII
    Gitugotan ang mga Katolikong eskolar sa paghubad gikan sa:
    Hebrew
    Aramaic
    Greek
    dili lamang gikan sa Latin Vulgate.

    A.D. 1965
    Dei Verbum
    Second Vatican Council
    Gidasig ang mga Kristiyano sa pagbasa sa Biblia.

    MODERN ENGLISH CATHOLIC BIBLES
    Jerusalem Bible
    New Jerusalem Bible
    New American Bible
    Revised Standard Version Catholic Edition
    New Revised Standard Version Catholic Edition

    MGA CEBUANO NGA BIBLIA
    Ang kasaysayan sa Cebuano Bible dili nahimo sa usa lamang ka tawo. Kini gihubad sa nagkalain-laing panahon sa mga Katolikong ug Protestante nga mga grupo.
    Katolikong Cebuano Bible
    Ang labing nailhan mao ang:
    Maayong Balita Biblia
    Bag-ong Maayong Balita Biblia

    Kini gihimo pinaagi sa panagtambayayong sa mga Katolikong biblikal nga eskolar ug sa mga Bible translation committee nga adunay ecclesiastical approval.
    Kinsa ang Nagbutang sa Comma, Tuldok ug uban pa?
    Kini usa sa labing kasagarang pangutana.
    Ang tubag mao:
    Walay usa ka tawo lamang.
    Sa unang panahon:
    walay spaces
    walay comma
    walay period
    walay quotation marks
    walay chapter
    walay verse numbers
    Ang unang mga manuskripto gisulat sa estilo nga gitawag ug scriptio continua, diin ang mga pulong nagkadikit ug walay mga timailhan sa pagbasa.
    Human niini, ang mga Kristiyanong eskriba, mga monghe, ug sa ulahi ang mga tig-imprenta sa Europa hinay-hinay nga nagpasulod sa:
    espasyo tali sa mga pulong,
    comma,
    tuldok,
    colon,
    semicolon,
    dagkong letra,
    ug uban pang punctuation aron mas sayon basahon ang teksto.
    Busa, ang punctuation nga makita nato sa modernong Biblia dili kabahin sa orihinal nga inspiradong teksto, kondili mga editorial aids aron mapadali ang husto nga pagbasa ug pagsabot.

    Mubo nga Timeline

    Tuig Hitabo
    1400–400 B.C. Gisulat ang Tanakh (Hebrew ug Aramaic)
    285–132 B.C. Septuagint (Greek)
    382 Pope Damasus I nagmando sa Latin translation
    405 Nahuman ang Vulgate ni San Jerome
    393 Synod of Hippo
    397 Council of Carthage
    1227 Stephen Langton – kapitulo
    1448 Isaac Nathan – bersikulo sa Daang Tugon
    1551 Robert Estienne – bersikulo sa Bag-ong Tugon
    1582–1609 Douay–Rheims (English Catholic Bible)
    1592 Clementine Vulgate
    1943 Divino Afflante Spiritu
    1965 Dei Verbum

    Ika-20 siglo Maayong Balita Biblia ug uban pang Cebuano Catholic translations
    Usa ka gamay nga pagtul-id alang sa tukma sa kasaysayan: ang gibahinbahin sa kapitulo kasagarang giila kang Stephen Langton sa unang bahin sa ika-13 nga siglo (mga 1205–1228), dili tungod sa usa ka eksaktong tuig nga 1227. Sa Daang Tugon, ang modernong numerasyon sa bersikulo naggikan sa tradisyon sa mga Masoretic nga eskriba ug gipasikat sa imprentadong edisyon ni Isaac Nathan ben Kalonymus (1448), samtang sa Bag-ong Tugon ang numerasyon nga gigamit karon kadaghanan nagsunod kang Robert Estienne (Stephanus) sa 1551. Kini ang mga detalye nga kasagarang gidawat sa mga eskolar sa kasaysayan sa Biblia.

0 comments:

Leave a Reply

Subscribe to: Post Comments (Atom)
Tulo ka hinungdanong pangutana nga dili nato matubag kon Biblia lamang ang atong saligan.

Una – Giunsa man nato paghibalo sa sakto nga ihap (canon) sa mga basahon sa Biblia? Sa wala pa himoa ang pagtapok sa mga basahon sa Bag-ong Tugon daghang mga basahon nga Kristohanon nga gipakaylap. Kinsa man ang nagpaila kanato sa 27 ka libro sa Bag-ong Tugon isip linamdagan? Walay lain kondili ang Simbahang Katoliko ubos sa paglamdag sa Espiritu Santo pinaagi sa Konsilyo sa Kartago sa tuig 397 AD human sa pag-aprobar sa Santo Papa mipakanaog sa mahukumon gayod ug alang sa tanang panahon kon unsang mga basahona ang maapil sa Biblia ug unsa ang dili. Ang unang mga sinulat dugay na nga nangahanaw. Ang ania kanato karon mao ang kopya sa kopya sa orihinal. Kinsa man ang nag-garantiya nga husto ug matinud-anon ang teksto sa kopya? Ang Simbahang Katoliko pinasikad sa iyang karaang Tradisyon, diha sa iyang panudlo ug sa iyang liturhiya masayod kon unsa ang matuod nga teksto ug unsa ang sayop.

Ikaduha - Giunsa man nato paghibalo nga sakto ang pagkahubad sanglit daghan kanato, ang atong gigamit nga Bibliang hubad “translation” gikan sa Hebreo, Griego, ug Aramaico? Aron pagpiho sa husto nga hubad sa atong kaugalingon kinahanglan pa nga magtuon kita sa orihinal nga pinulongan ug pipila man kanato ang makahimo niining malisod nga tahas? Sa makausa pa, kinahanglan nga mosandig kita sa autoridad sa Simbahan.

Ikatulo - Giunsa man nato pagsiguro nga husto ang atong pagsabot kun interpretasyon sa atong gibasa? Ang matag pastor nga tigtukod og bag-ong tinuhoan pulos gyod moangkon nga ang ilang sabot maoy husto apan wala silay panagkauyon kon unsa gyod ang gipasabot sa letra sa Kasulatan. Alang sa mga Katoliko ang dili masayop nga autoridad sa Simbahan nga tinukod ni Cristo ang maghatag kaniyag kasigurohan nga ang iyang nadawat mao ang lonsay nga pulong sa Dios nga walay sambog sa kasaypanan gumikan sa tawhanong panabot.
Ang Simbahan gihatagan ni Cristo sa bugtong katungod sa pagtudlo ug paghubad sa diosnong gipadayag nga nakarga sa Biblia nga mao ang diosnong gipadayag nga nasulat ug sa Tradisyon nga mao ang diosnong gipadayag nga wala na masulat ug nahipasa pinaagi sa binaba nga panudlo.

Ang Simbahan wala magkuha sa hingpit nga kasigurohan sa tanan nga gipadayag sa Dios gikan sa Biblia lamang kondili gikan sa duha ka tinubdan nga mao ang Biblia ug ang Tradisyon.

Ang Biblia ug ang Tradisyon angay nga hatagan sa samang pagtagad isip sudlanan sa pulong sa Dios. Ang katungod sa pagkadili-masayop sa pagpanudlo labot sa kinahanglan alang sa kaluwasan sa tawo wala isaad ni Cristo ngadto sa matag magbabasa sa Biblia kondili ngadto sa buhi nga autoridad sa Simbahan nga gitawag og “Magisterium” nga gilangkoban sa Sto. Papa ug sa tanang kaobispohan nga nahiusa sa Sto. Papa.
Ang Biblia naghisgot sa tulo ka matang sa tradisyon.

Una - sa mga Patriarca, “ug ang akong mga pulong nga gipasulti ko kaninyo, dili gayod mawala diha sa inyong baba ni sa baba sa inyong mga anak ug mga apo sukad karon ug hangtod sa kahangtoran” (Isa. 59:21).

Ikaduha - sa mga Apostoles, si San Pablo nag-awhag, “mga igsoon hupti ninyo nga malig-on ang mga pagtulon-an nga among gitudlo kaninyo pinaagi sa among mga sulat o sa among tradisyon” (2 Tes. 2:15) ug siya usab nagpahimangno, likayi ninyo kadtong dili modawat sa atong tradisyon” (2 Tes. 3:6).

Ikatulo - sa mga Judio, nga mao ang gisaway ni Cristo sa Mat. 15:2-6 tungod kay sila nagtudlo nga kon ang usa ka tawo may ikatabang unta sa iyang amahan o inahan, apan siya moingon, “iya kini sa Dios”, dili na kinahanglan nga tahoron niya ang iyang amahan.