Gikan kang Jesus Christ hangtod sa Pag-abot sa Katolikong Pagtoo sa Pilipinas
I. SI JESUS CHRIST: ANG SINUGDANAN SA SIMBAHAN
Ang kasaysayan sa Simbahang Katoliko wala magsugod sa usa ka tawo nga nagtukod og relihiyon human sa pagkamatay ni Jesus. Sa pagtuo sa Simbahan, si Jesus Christ mismo mao ang nagtukod ug nagtukod sa Simbahan pinaagi sa iyang pagpili sa mga Apostoles ug sa pagtukod sa komunidad sa mga magtutuo.
Si Jesus nagpili sa Napulog-Duha ka Apostoles, ug taliwala kanila si Simon Pedro adunay espesyal nga papel.
"Ikaw si Pedro, ug ibabaw niining batoha tukoron ko ang akong Simbahan."
— Mateo 16:18
Dinhi makita ang importanteng mga elemento sa unang Simbahan:
Jesus Christ — Founder ug Head sa Simbahan
Apostles — mga unang opisyal nga saksi ug magtutudlo
Peter — adunay espesyal nga pastoral nga papel
Holy Spirit — naggiya ug nagpalig-on sa Simbahan
Eucharist — sentro sa kinabuhi sa unang Kristohanong komunidad
Baptism — pagsulod ngadto sa komunidad sa mga magtutuo
Sa Last Supper, gitukod ni Jesus ang Eucharist ug gihatagan ang mga Apostoles og sugo sa pagpadayon niini:
"Buhata kini ingon nga handumanan kanako."
— Lucas 22:19
Ug human sa iyang Resurrection, iyang gisugo ang mga Apostoles:
"Lakaw kamo ug himoa nga mga tinun-an ang tanang kanasoran."
— Mateo 28:19
Footnotes:
[1] Mateo 16:13–19.
[2] Mateo 28:18–20.
[3] Lucas 22:14–20.
[4] Juan 20:21–23.
+++++++++++++++++++++++++++++++++++++
II. PENTECOSTES: ANG SIMBAHAN MISUGOD SA PUBLIKONG MISYON
Human sa Ascension ni Jesus, ang mga Apostoles naghulat sa pag-abot sa Holy Spirit.
Sa Pentecostes, mikunsad ang Espiritu Santo ibabaw sa mga Apostoles ug nagsugod ang ilang kusog nga pagpangwali sa Ebanghelyo.
Si San Pedro ang mitindog ug mipahayag sa mensahe ni Jesus. Daghang tawo ang mitoo ug nagpabunyag.
"Ug nadugangan niadtong adlawa ang ilang gidaghanon ug mga tulo ka libo ka mga kalag."
— Buhat 2:41
Dinhi makita ang unang dakong pagpakita sa Simbahan isip usa ka komunidad nga adunay:
pagtulun-an sa mga Apostoles,
panag-uban,
pagbuak sa pan,
ug pag-ampo.
"Nagpadayon sila sa pagtulun-an sa mga Apostoles ug sa panag-uban, sa pagbuak sa pan ug sa mga pag-ampo."
— Buhat 2:42
Mao kini ang usa sa labing importante nga biblical descriptions sa kinabuhi sa unang Simbahan.
Footnotes:
[5] Buhat 1:1–14.
[6] Buhat 2:1–47.
[7] Catechism of the Catholic Church (CCC), §§731–732, 767–769.
+++++++++++++++++++++++++++++++++++++
III. ANG UNANG MGA KATOLIKO: ANG MGA APOSTOLES UG ANG UNANG KRISTOHANONG KOMUNIDAD
Ang pulong "Catholic" nagpasabot og universal o alang sa tanan.
Usa sa unang nahimutang nga paggamit sa pulong "Catholic Church" makita sa sinulat ni St. Ignatius of Antioch, usa sa labing unang mga obispo human sa panahon sa mga Apostoles.
Si Ignatius misulat:
"Wherever the bishop appears, there let the multitude of the people be; just as wherever Jesus Christ is, there is the Catholic Church."
Kini gisulat sa iyang Letter to the Smyrnaeans, mga tuig AD 107–110.
Busa, sa panahon nga hapit na matapos ang unang siglo ug mosulod ang ikaduhang siglo, makita na nato ang tin-aw nga paggamit sa ngalan Catholic Church.
Apan importante sab nga sabton: ang mga Kristohanon nga gitawag niadtong panahona og "Catholic" mao gihapon ang komunidad nga nagsubay sa pagtoo nga nadawat gikan sa mga Apostoles.
Footnote:
[8] St. Ignatius of Antioch, Letter to the Smyrnaeans, 8:2.
+++++++++++++++++++++++++++++++++++++
IV. GIKAN SA MGA APOSTOLES PADULONG SA MGA APOSTOLIC FATHERS
Human sa pagkamatay sa mga Apostoles, wala nahunong ang Simbahan.
Ang ilang mga tinun-an ug mga lider sa sunod nga henerasyon nagpadayon sa pagdala sa Apostolic Tradition.
Kini sila kasagarang gitawag nga Apostolic Fathers.
1. St. Clement of Rome
Si Clement of Rome usa sa labing unang importante nga lider sa Roman Church. Tradisyonal siyang giila nga usa sa mga unang successors ni Peter sa Roma.
Mga tuig AD 96, misulat siya sa Church of Corinth.
Importante kini tungod kay nagpakita nga ang mga lokal nga simbahan adunay relasyon sa usag usa ug nga adunay awtoridad ang mga lider sa Simbahan sa pagtul-id sa mga problema sa doktrina ug disiplina.
Source:
[9] First Letter of Clement to the Corinthians, labi na chapters 42–44.
2. St. Ignatius of Antioch
Si Ignatius mao ang Bishop of Antioch ug namatay isip martyr mga tuig AD 107–110.
Sa iyang mga sulat, iyang gipakita ang kahinungdanon sa:
Bishop
Presbyters/Elders
Deacons
Eucharist
Unity of the Church
Siya usab ang usa sa unang tinubdan nga klarong migamit sa pulong "Catholic Church."
Sources:
[10] St. Ignatius of Antioch, Letter to the Smyrnaeans, 8.
[11] St. Ignatius of Antioch, Letter to the Magnesians, 6–7.
[12] St. Ignatius of Antioch, Letter to the Philadelphians, 4.
3. St. Polycarp of Smyrna
Si Polycarp usa ka Bishop of Smyrna ug usa sa labing importante nga koneksyon tali sa Apostolic Age ug sa sunod nga henerasyon.
Sumala sa tradisyon nga gitipigan ni Irenaeus of Lyons, si Polycarp nakaila kang St. John the Apostle.
Si Polycarp namatay isip martyr mga tuig AD 155–160.
Source:
[13] The Martyrdom of Polycarp.
[14] Irenaeus of Lyons, Against Heresies, 3.3.4.
+++++++++++++++++++++++++++++++++++++
V. ANG PAG-ANTOS UG PAGLUTOS SA MGA KRISTOHANON
Sa unang mga siglo, ang Simbahan nakaagi og daghang pagpanglutos.
Dili husto nga moingon nga kanunay ug parehas ang pagpanglutos sa tibuok Roman Empire. Ang persecution usahay lokal, usahay temporaryo, ug usahay imperyal ug sistematiko.
Apan daghang Kristohanon ang gipatay tungod sa ilang pagdumili sa pagsimba sa mga diyos sa Roma o sa paghalad og pagsimba ngadto sa emperador.
Lakip sa mga bantugang martir mao sila:
St. Ignatius of Antioch
St. Polycarp
St. Justin Martyr
St. Perpetua
St. Felicity
St. Lawrence
ug daghan pa.
Ang ilang dugo nahimong simbolo sa pagkamatinud-anon sa unang Simbahan.
Si Tertullian, usa ka unang Kristohanong magsusulat, miingon sa iyang bantugang pulong:
"The blood of Christians is seed."
— Tertullian, Apologeticus, 50
Ang punto mao nga bisan ang mga Kristohanon gipatay, ang Kristiyanismo wala mawala. Hinuon, misamot ang pagkaylap niini.
Footnotes:
[15] Tertullian, Apologeticus, 50.
[16] Eusebius of Caesarea, Ecclesiastical History.
[17] The Martyrdom of Polycarp.
[18] The Passion of Saints Perpetua and Felicity.
+++++++++++++++++++++++++++++++++++++
VI. ANG MGA CHURCH FATHERS
Sa paglabay sa panahon, mitungha ang mga lider ug teologo nga gitawag og Church Fathers.
Lakip sa labing importante:
St. Irenaeus of Lyons
Mga tuig AD 130–202.
Usa siya sa importanteng tigdepensa sa Apostolic Tradition batok sa Gnosticism.
Ang iyang dakong buhat mao ang:
Against Heresies (Adversus Haereses).
Gipakita niya nga ang tinood nga pagtulun-an sa Kristiyanismo gipasa pinaagi sa Apostolic Succession.
[19] Irenaeus, Against Heresies, 3.3.1–4.
Tertullian
Mga tuig AD 155–220.
Usa sa bantugang early Christian writers sa Latin.
Importante siya sa pagpalambo sa theological language sa Western Christianity.
[20] Tertullian, Apologeticus.
Origen
Mga tuig AD 185–254.
Usa ka bantugang biblical scholar ug theologian sa unang panahon.
[21] Origen, On First Principles.
St. Athanasius
Mga tuig AD 296–373.
Usa sa pinakabantugang tigdepensa sa pagka-Diyos ni Jesus batok sa Arianism.
[22] Athanasius, On the Incarnation.
[23] Athanasius, Letters concerning the Nicene Definition.
St. Augustine of Hippo
AD 354–430.
Usa sa pinakadakong theologian sa Western Church.
Mga importanteng buhat:
Confessions
City of God
On the Trinity
[24] Augustine, Confessions.
[25] Augustine, De Trinitate.
[26] Augustine, The City of God.
+++++++++++++++++++++++++++++++++++++
VII. ANG EMPEROR CONSTANTINE UG ANG PAGHUNONG SA IMPERIAL PERSECUTION
Niadtong AD 312, si Constantine the Great nakig-away batok kang Maxentius sa Battle of the Milvian Bridge.
Sumala sa tradisyon nga gisaysay ni Eusebius of Caesarea, si Constantine nakasinati og usa ka vision nga may kalabotan sa simbolo ni Cristo ug nakadawat og mensahe nga iyang gamiton ang Christian sign.
Pagkahuman sa iyang kadaugan, nahimong mas paborable ang kahimtang sa mga Kristohanon.
Niadtong AD 313, ang Edict of Milan nga may kalabotan kang Constantine ug Licinius naghatag og legal tolerance sa Kristiyanismo ug nagtapos sa opisyal nga persecution batok sa mga Kristohanon sa imperyal nga lebel.
Importante nga angay klarohon:
Dili si Constantine ang nagtukod sa Simbahang Katoliko.
Ang Simbahan anaa na sulod sa kapin tulo ka siglo sa wala pa siya nahimong emperador.
Ang iyang papel mao ang paghatag og legal freedom ug protection sa Kristiyanismo, human sa mga panahon sa persecution.
Sa ulahi, ang iyang paghari nakahatag og dakong kausaban sa relasyon tali sa Simbahan ug sa Roman Empire.
Footnotes:
[27] Eusebius of Caesarea, Life of Constantine, Book I.
[28] Eusebius, Ecclesiastical History, Book X.
[29] Lactantius, On the Deaths of the Persecutors, 48.
+++++++++++++++++++++++++++++++++++++
VIII. ANG COUNCIL OF NICAEA
Niadtong AD 325, gitawag ang Council of Nicaea.
Usa sa dakong isyu mao ang pagtulun-an ni Arius, nga nag-ingon nga dili parehas ug walay katapusan nga pagka-Diyos ang Anak sama sa Amahan. Ang Council mipahayag nga si Jesus Christ mao ang tinood nga Dios ug tinood nga Anak sa Amahan. Ang resulta mao ang Nicene Creed, nga sa ulahi gipalapad sa Council of Constantinople niadtong AD 381. Ang pulong nga "consubstantial" o homoousios gigamit aron ipakita nga ang Anak of the same substance uban sa Amahan.
Footnotes:
[30] Council of Nicaea (325), Nicene Creed.
[31] Council of Constantinople (381), Niceno-Constantinopolitan Creed.
[32] CCC §§465–469.
+++++++++++++++++++++++++++++++++++++
IX. GIKAN SA ROMAN EMPIRE PADULONG SA EUROPE
Human sa mga siglo sa unang Kristiyanismo, mikaylap ang Catholic Christianity ngadto sa daghang bahin sa Roman Empire ug sa kaulahian ngadto sa mga katawhan sa Europe.
Lakip sa importanteng missionary figures mao si:
St. Patrick
Misyonaryo sa Ireland.
St. Augustine of Canterbury
Gipadala ni Pope Gregory the Great ngadto sa England mga tuig AD 597.
St. Boniface
Usa ka importanteng missionary sa Central Europe.
Cyril and Methodius
Mga misyonaryo sa mga Slav.
Sa paglabay sa panahon, ang Latin Christianity nahimong kusgan nga bahin sa cultural ug religious identity sa Western Europe.
Ug usa sa mga nasod nga nahimong lig-on nga sentro sa Catholic Christianity mao ang Spain.
X. SI SAN PABLO UG ANG ESPANYA
Kini ang punto nga imong gusto gyud nato nga maapil, bai.
Sa Romans 15:24, miingon si San Pablo:
"I hope to visit you in passing, as I go to Spain."
Mao kini ang biblical evidence nga nagplano si Pablo nga moadto sa Spain.
Sa Romans 15:28, iyang giingon:
"I will set out by way of you to Spain."
Busa, makasulti kita nga:
Ang plano ni Pablo mao ang pag-adto sa Spain.
Apan kinahanglan nato mahimong historical ug biblical nga matinud-anon:
Wala'y klarong biblical record nga nag-ingon nga nakaabot gyud si Pablo sa Spain.
Adunay tradisyon sa unang Kristiyanismo nga nagtuo nga nakaabot siya didto, apan ang New Testament mismo wala maghatag og direktang narrative nga nag-ingon: "Si Pablo miabot sa Spain."
Busa ang atong mahimo nga formulation mao:
"Si San Pablo nagtinguha nga madala ang Ebanghelyo ngadto sa Spain. Sa ulahi, ang Spain nahimong usa sa labing importante nga Catholic Christian kingdoms sa kasaysayan, ug gikan sa Spain miabot ang ekspedisyon ni Ferdinand Magellan nga unang nagdala sa Catholic Christianity ngadto sa Pilipinas niadtong 1521."
Mao kini ang mas historical nga paagi sa pagkonektar sa duha ka panghitabo.
Footnotes:
[33] Romans 15:24, 28.
[34] 1 Clement 5:7 — usa ka early Christian text nga usahay gamiton isip posible nga ebidensya sa pag-abot ni Pablo ngadto sa "limits of the West," apan wala niini hinganli ang Spain.
[35] Eusebius, Ecclesiastical History, 2.22.
XI. NGANONG NAKAABOT ANG CATHOLIC CHRISTIANITY SA SPAIN?
Ang Kristiyanismo mikaylap sa Iberian Peninsula sa unang mga siglo.
Sa ulahi, nahimong kusgan ang Catholic Church sa Spain.
Niadtong AD 589, ang Third Council of Toledo usa ka importanteng milestone sa conversion sa Visigothic Kingdom ngadto sa Catholic Christianity, ilabi na ubos sa paghari ni King Reccared I.
Sa misunod nga mga siglo, ang Spain nahimong importante kaayo sa Catholic history.
Sa panahon sa Reconquista, ang mga Kristohanong gingharian sa Iberian Peninsula nakigbisog batok sa mga Muslim kingdoms.
Sa 1492, nahitabo ang dakong historical turning point:
nahuman ang Reconquista pinaagi sa pagkapukan sa Granada;
ug sa samang tuig, gisponsor ni Ferdinand ug Isabella ang ekspedisyon ni Christopher Columbus.
Dinhi magsugod ang mas dako nga panahon sa Spanish overseas expansion.
Footnotes:
[36] Council of Toledo III (589).
[37] John of Biclaro, Chronicle.
[38] Joseph F. O'Callaghan, A History of Medieval Spain.
XII. NGANONG MIABOT ANG MGA ESPANYOL SA PILIPINAS?
Sa ika-15 ug ika-16 nga siglo, ang Europe misulod sa panahon sa Age of Exploration.
Adunay tulo ka dagkong motibo nga kasagarang gihisgutan sa kasaysayan:
1. Trade
Ang Europe nangita og bag-ong ruta paingon sa Asia ug sa mga spice-producing regions.
2. Political expansion
Ang mga European kingdoms nagkompetensya sa pagpalapad sa ilang territories ug influence.
3. Evangelization
Ang Catholic Church ug ang mga monarchs adunay tumong sa pagdala sa Kristiyanismo ngadto sa mga tawo nga wala pa makadawat niini.
Ang Spain, isip usa ka kusgan nga Catholic kingdom, misulod sa global exploration.
XIII. FERDINAND MAGELLAN UG ANG PAG-ABOT SA 1521
Niadtong March 16, 1521, miabot ang ekspedisyon ni Ferdinand Magellan sa kapupud-an nga nailhan karon isip Pilipinas.
Importante nga correction:
Si Magellan usa ka Portuguese navigator nga nagserbisyo sa Spanish Crown.
Busa dili siya Spanish by birth, apan ang iyang expedition Spanish-sponsored.
Ang ekspedisyon adunay mga barko nga milawig ubos sa bandera sa Spain.
Sa Cebu, nakigkita sila kang Rajah Humabon ug sa iyang palibot.
Niadtong April 14, 1521, adunay dakong seremonya sa Baptism sa Cebu, diin si Humabon ug ang uban nabunyagan.
Ang asawa ni Humabon gihatagan og ngalan nga Juana, ug gihatagan siya og imahen sa Santo Niño.
Kini nga imahen nahimong usa sa labing importante nga simbolo sa Catholic Christianity sa Pilipinas.
Apan kinahanglan sab natong hinumdoman nga ang unang pag-abot ni Magellan dili pa katumbas sa permanente nga pagtukod sa Simbahang Katoliko sa Pilipinas.
Ang permanente ug organisadong evangelization nagsugod sa ulahi, ilabi na sa pag-abot sa Spanish expedition ni Miguel López de Legazpi niadtong 1565, uban sa mga Augustinian missionaries.
Footnotes:
[39] Antonio Pigafetta, The First Voyage Around the World.
[40] The Philippine Islands, 1493–1898, ed. Emma Helen Blair and James Alexander Robertson, Vol. 33.
[41] William Henry Scott, Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society.
[42] National Historical Commission of the Philippines, historical materials on Magellan and the Spanish expeditions.
XIV. ANG PAGKATUKOD SA SIMBAHANG KATOLIKO SA PILIPINAS
Niadtong 1565, miabot si Miguel López de Legazpi sa Cebu.
Uban kaniya ang mga Augustinian missionaries, ilabi na si Fray Andrés de Urdaneta.
Dinhi nagsugod ang mas organisado ug permanente nga Catholic mission sa Pilipinas.
Ang pagkaplag pag-usab sa imahen sa Santo Niño sa Cebu nahimong importante nga bahin sa tradisyon sa Catholic history sa Pilipinas.
Sa ulahi, miabot ang ubang religious orders:
Augustinians
Franciscans
Jesuits
Dominicans
Recollects
Ug pinaagi kanila, mikaylap ang Catholic Christianity sa daghang bahin sa kapupud-an.
Footnotes:
[43] Antonio de Morga, Sucesos de las Islas Filipinas (1609).
[44] Pedro Chirino, S.J., Relación de las Islas Filipinas (1604).
[45] Fray Gaspar de San AgustÃn, Conquistas de las Islas Filipinas.
XV. ANG DAKONG TIMELINE
Panahon Panghitabo
c. 4 BC–AD 30/33 Kinabuhi ug ministeryo ni Jesus
c. AD 30/33 Passion, Death, Resurrection, Ascension
c. AD 30/33 Pentecostes ug public mission sa Church
AD 40s–60s Missionary expansion sa Apostles
c. AD 49–60s Si Pablo nagsulat nga nagtinguha siya nga moadto sa Spain
AD 64 Persecution ubos kang Nero
AD 96 First Clement
AD 107–110 Martyrdom ug writings ni Ignatius of Antioch
AD 155–160 Martyrdom ni Polycarp
AD 130–202 Irenaeus ug defense of Apostolic Tradition
AD 250s Persecutions ubos kang Decius
AD 303–311 Great Persecution ubos kang Diocletian
AD 312 Victory ni Constantine
AD 313 Edict of Milan / legalization ug toleration
AD 325 Council of Nicaea
AD 381 Council of Constantinople
AD 589 Third Council of Toledo
AD 1492 Fall of Granada; Spanish global expansion
AD 1519–1522 Magellan-Elcano expedition
AD 1521 Pag-abot sa expedition ni Magellan sa Pilipinas
April 1521 Baptism sa Cebu ug Santo Niño tradition
AD 1565 Legazpi ug Augustinian mission sa Cebu
AD 1571 Permanent Spanish settlement sa Manila
ANG DAKONG LINYA SA KASAYSAYAN
Bai, kung himoon nato ni nga usa ka narrative para sa imong libro, mahimo nato isaysay ang chain of history ingon niini:
JESUS CHRIST
↓
THE APOSTLES
↓
PENTECOSTES
↓
THE APOSTOLIC CHURCH
↓
THE APOSTOLIC FATHERS
(Clement, Ignatius, Polycarp)
↓
THE CHURCH FATHERS
(Irenaeus, Tertullian, Athanasius, Augustine, etc.)
↓
PERSECUTION AND MARTYRDOM
↓
CONSTANTINE AND THE END OF IMPERIAL PERSECUTION
↓
COUNCIL OF NICAEA AND THE DEVELOPMENT OF CHRISTIAN DOCTRINE
↓
THE EVANGELIZATION OF EUROPE
↓
THE RISE OF CATHOLIC CHRISTIANITY IN SPAIN
↓
SPANISH OVERSEAS EXPANSION
↓
MAGELLAN'S EXPEDITION — 1521
↓
CEBU AND THE SANTO NIÑO
↓
LEGAZPI AND THE AUGUSTINIAN MISSION — 1565
↓
THE ESTABLISHMENT AND EXPANSION OF THE CATHOLIC CHURCH IN THE PHILIPPINES
Ug mao ni ang pinakaimportanteng theological-historical idea:
Ang Simbahang Katoliko sa Pilipinas dili usa ka bag-ong relihiyon nga gihimo sa mga Espanyol. Ang Katolikong pagtuo nga miabot sa Pilipinas niadtong 1521 adunay kasaysayan nga nagsubay balik sa unang mga Kristohanon, sa mga Apostoles, ug ngadto kang Jesus Christ mismo.
0 comments: