Timeline
1. Saint Peter
Pagkapapa: mga AD 30–64/67
Gigikanan: Betsaida, Galilea (karon Israel/Palestine)
Nahimo: Unang Papa ug lider sa mga Apostoles. Sumala sa tradisyon, namartir siya sa Roma pinaagi sa paglansang sa krus nga baliktad.
2. Linus
Pagkapapa: AD 67–76
Gigikanan: Tuscany, Italya
Nahimo: Gipadayon ang pagpangulo sa Simbahan human sa kamatayon ni San Pedro.
3. Anacletus (gitawag usab og Cletus)
Pagkapapa: AD 76–88
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipalig-on ang organisasyon sa unang Kristohanong komunidad sa Roma.
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipalig-on ang organisasyon sa unang Kristohanong komunidad sa Roma.
4. Clement I
Pagkapapa: AD 88–99
Gigikanan: Roma
Nahimo: Misulat sa bantog nga sulat ngadto sa Simbahan sa Corinto, usa sa labing karaang Kristohanong sinulat gawas sa Bag-ong Tugon.
PDF Available for FREE Download
The Epistle of Pope St. Clement of Rome
Gigikanan: Roma
Nahimo: Misulat sa bantog nga sulat ngadto sa Simbahan sa Corinto, usa sa labing karaang Kristohanong sinulat gawas sa Bag-ong Tugon.
PDF Available for FREE Download
The Epistle of Pope St. Clement of Rome
5. Evaristus
Pagkapapa: AD 99–107
Gigikanan: Gresya o Judea
Nahimo: Gihan-ay ang mga parokya ug ang pagpangulo sa mga pari.
6. Alexander I
Pagkapapa: AD 107–115
Gigikanan: Roma
Nahimo: Tradisyon nga nag-ingon nga iyang gipasiugda ang paggamit sa balaang tubig ug pipila ka ritwal sa liturhiya.
7. Sixtus I
Pagkapapa: AD 115–125
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nagpatuman og mga lagda sa pagsaulog sa Misa.
8. Telesphorus
Pagkapapa: AD 125–136
Gigikanan: Gresya
Nahimo: Gituohan nga nakatampo sa pagpalambo sa selebrasyon sa Pasko ug namartir.
9. Hyginus
Pagkapapa: AD 136–140
Gigikanan: Gresya
Nahimo: Gipalig-on ang organisasyon ug disiplina sa Simbahan.
10. Pius I
Pagkapapa: AD 140–155
Gigikanan: Aquileia (Italya)
Nahimo: Nakigbatok sa mga sayop nga pagtulon-an sama sa Gnosticism.
11. Anicetus
Pagkapapa: AD 155–166
Gigikanan: Syria
Nahimo: Nakigpulong kang San Polycarp bahin sa petsa sa Pasko sa Pagkabanhaw (Easter).
12. Soter
Pagkapapa: AD 166–175
Gigikanan: Italya
Nahimo: Nailhan sa iyang pag-atiman ug pagtabang sa mga kabos ug mga simbahan sa ubang lugar.
13. Eleutherius
Pagkapapa: AD 175–189
Gigikanan: Gresya
Nahimo: Gipanalipdan ang tinuod nga pagtuo batok sa mga erehiya.
14. Victor I
Pagkapapa: AD 189–199
Gigikanan: Aprika (lagmit Libya o Tunisia)
Nahimo: Unang Papa nga taga-Aprika ug naningkamot nga usaon ang petsa sa pagsaulog sa Easter.
15. Zephyrinus
Pagkapapa: AD 199–217
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nangulo sa Simbahan sa panahon sa daghang panaglalis bahin sa doktrina.
16. Callixtus I
Pagkapapa: AD 217–222
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipasiugda nga ang mga makasasala nga tinuoray nga naghinulsol mahimong mapasaylo.
17. Urban I
Pagkapapa: AD 222–230
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nagdumala sa panahon nga medyo malinawon ang Simbahan.
18. Pontian
Pagkapapa: AD 230–235
Gigikanan: Roma
Nahimo: Unang Papa sa kasaysayan nga opisyal nga mi-resign aron malikayan ang kalibog sa pagpangulo.
19. Anterus
Pagkapapa: AD 235–236
Gigikanan: Gresya
Nahimo: Mubo ra ang iyang pagkapapa apan gipasidunggan isip martir.
20. Fabian
Pagkapapa: AD 236–250
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gi-reorganisa ang Simbahan sa Roma pinaagi sa pagbahin niini sa mga distrito ug namartir sa panahon sa paglutos ni Emperador Decius.
Mga Mahinungdanong hitabo niining panahona.
Gikan kang San Pedro hangtod kang Pope Victor I (unang mga siglo sa Simbahang Kristiyano)
1. Panahon ni San Pedro (#1, tradisyonal AD 30–67)
Si San Pedro, usa sa 12 ka apostol ni Jesus, tradisyonal nga giila nga unang Obispo sa Roma ug unang Papa.
Sumala sa tradisyon sa Simbahan, namatay siya isip martir sa Roma panahon sa paglutos ni Emperador Nero.
Ang iyang lubnganan gituohan nga anaa ilalom sa Saint Peter's Basilica.
2. Paglutos batok sa unang mga Kristiyano sa Imperyo Romano
Sa unang mga siglo, ang Kristiyanismo dili pa opisyal nga relihiyon sa Imperyo Romano.
Daghang Kristiyano ang gilutos tungod sa ilang pagdumili sa pagsimba sa emperador isip diyos.
Ang mga lider sa Simbahan, lakip ang mga obispo sa Roma, mitubo ang papel isip tig-atiman sa pagtuo sa panahon sa kalisdanan.
3. Pagka-martir sa unang mga Papa
Daghang unang mga Papa ang giila nga martir tungod sa ilang pagtuo, lakip:
Anacletus
Clement I
Sixtus I
Telesphorus
Hyginus
Pius I
Nagpakita kini nga ang unang pagpangulo sa Simbahan giubanan sa dakong risgo ug sakripisyo.
4. Pagpalig-on sa pagka-obispo sa Roma
Sa panahon nila Clement I ug Victor I, misaka ang awtoridad sa Obispo sa Roma isip usa ka importante nga tingog sa mga Kristohanong komunidad.
Ang Sulat ni Clemente ngadto sa mga taga-Corinto usa sa unang dokumento nga nagpakita sa impluwensiya sa Simbahan sa Roma gawas sa ilang kaugalingong lugar.
5. Pag-atubang sa mga sayop nga pagtulon-an (heresies)
Ang unang mga Papa misukol sa mga ideya nga giisip sa Simbahan nga dili uyon sa tradisyon sa mga apostol.
Usa niini ang Gnosticism, usa ka nagkalain-laing grupo sa pagtulon-an nga naghatag og lahi nga pagsabot kang Jesus ug kaluwasan.
6. Panagbangi bahin sa petsa sa Pasko sa Pagkabanhaw (Easter controversy)
Sa panahon ni Victor I (#14), adunay dakong panaglalis tali sa mga Kristiyano sa Asia Minor ug Roma bahin sa petsa sa pagsaulog sa Easter.
Gipaningkamotan ni Victor I nga ipahiuyon ang mga simbahan sa usa ka pamaagi nga gigamit sa Roma.
Kini usa sa unang mga pananglitan nga makita ang mas kusgan nga papel sa Obispo sa Roma sa mga butang nga nakaapekto sa tibuok Simbahan.
7. Pag-uswag sa mga liturhiya ug tradisyon sa Simbahan
Sa unang 200 ka tuig, hinay-hinay nga naporma ang porma sa pagsimba, pagpangulo sa mga obispo, ug pagpreserbar sa mga sinulat sa mga apostol.
Ang mga Kristiyano nagsugod sa pagtipon sa mga tradisyon nga mahimong pundasyon sa ulahi nga doktrina sa Simbahan.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 1
Panahon: Mga AD 30–199
Tema: Pagkatawo, paglutos, ug pagpalig-on sa unang Simbahan.
Mga pinakaimportante:
Si San Pedro nagbutang sa pundasyon sa tradisyon sa papasiya.
Ang mga unang Papa kasagarang mga pastor sa usa ka gilutos nga komunidad, dili pa sila sama sa mga Papa sa ulahing panahon nga adunay politikal nga gahum.
Ang Simbahan sa Roma mitubo gikan sa gamay nga komunidad ngadto sa usa ka importante nga sentro sa Kristiyanismo.
Ang dugo sa mga martir nahimong dakong simbolo sa paglahutay sa unang Kristiyano.
21. Cornelius
Pagkapapa: AD 251–253
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipasiugda nga ang mga Kristohanon nga nakalimod sa pagtuo tungod sa paglutos mahimong dawaton pag-usab kon maghinulsol. Namartir.
22. Lucius I
Pagkapapa: AD 253–254
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipabalik gikan sa pagkatapon ug nagpadayon sa pagpangulo sa Simbahan. Giila isip martir.
23. Stephen I
Pagkapapa: AD 254–257
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipanalipdan ang balido nga bunyag bisan pa kon gihimo sa mga erehe, basta husto ang pamaagi.
24. Sixtus II
Pagkapapa: AD 257–258
Gigikanan: Gresya
Nahimo: Gipugutan sa ulo atol sa paglutos ni Emperador Valerian samtang nagsaulog sa liturhiya. Namartir.
25. Dionysius
Pagkapapa: AD 260–268
Gigikanan: Gresya
Nahimo: Gitabangan ang mga simbahan nga nadaot sa paglutos ug gilinaw ang mga panaglalis sa doktrina.
26. Felix I
Pagkapapa: AD 269–274
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipasiugda ang pagsaulog sa Misa ibabaw sa lubnganan sa mga martir.
27. Eutychian
Pagkapapa: AD 275–283
Gigikanan: Tuscany, Italya
Nahimo: Nailhan sa pag-atiman sa paglubong sa mga martir.
28. Caius
Pagkapapa: AD 283–296
Gigikanan: Dalmatia (karon Croatia)
Nahimo: Gituohan nga nagtakda og mga lakang sa dili pa mahimong obispo ang usa ka pari.
29. Marcellinus
Pagkapapa: AD 296–304
Gigikanan: Roma
Nahimo: Papa sa panahon sa grabe nga paglutos ni Emperador Diocletian.
30. Marcellus I
Pagkapapa: AD 308–309
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gi-organisa pag-usab ang Simbahan human sa paglutos ug gipasiugda ang paghinulsol sa mga nakalimod sa pagtuo.
31. Eusebius
Pagkapapa: AD 309–310
Gigikanan: Gresya
Nahimo: Gipadayon ang pagtulon-an bahin sa pagpasaylo sa mga naghinulsol. Gipatapon ug namatay sa pagkabihag.
32. Miltiades
Pagkapapa: AD 311–314
Gigikanan: Aprika
Nahimo: Nahimong Papa sa dihang gitugotan na ang Kristiyanismo pinaagi sa Edict of Milan.
33. Sylvester I
Pagkapapa: AD 314–335
Gigikanan: Roma
Nahimo: Papa sa panahon ni Emperador Constantine. Sa iyang panahon gitukod ang dagkong basilica sama sa San Juan Lateran ug ang unang Basilika ni San Pedro.
34. Mark
Pagkapapa: AD 336
Gigikanan: Roma
Nahimo: Mubo ra ang iyang pagkapapa; nagpalambo sa administrasyon sa Simbahan.
35. Julius I
Pagkapapa: AD 337–352
Gigikanan: Roma
Nahimo: Kusog nga mipanalipod kang Athanasius of Alexandria batok sa Arianismo.
36. Liberius
Pagkapapa: AD 352–366
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nakigbisog batok sa Arianismo ug nakaagom og pagkatapon.
37. Damasus I
Pagkapapa: AD 366–384
Gigikanan: Posibleng Hispania (Spain)
Nahimo: Gitugyan kang Jerome ang paghubad sa Bibliya ngadto sa Latin (Vulgate). Gipasiugda usab ang awtoridad sa Obispo sa Roma.
38. Siricius
Pagkapapa: AD 384–399
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nagpagula sa unang opisyal nga papal decrees (decretals) ug gipalig-on ang disiplina sa klero.
39. Anastasius I
Pagkapapa: AD 399–401
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gisupak ang mga sayop nga pagtulon-an ni Origen ug gipanalipdan ang orthodox nga pagtuo.
40. Innocent I
Pagkapapa: AD 401–417
Gigikanan: Albano, Italya
Nahimo: Gipalig-on ang gahum sa Papa sa tibuok Simbahan ug misuporta kang Augustine of Hippo batok sa Pelagianismo.
Nga mahinungdanong hitabo niining panahona
Gikan kang Pope Zephyrinus hangtod kang Pope Siricius
Panahon: mga AD 199–399
Tema: Paglutos, panagbangi sa doktrina, pagkilala sa Kristiyanismo, ug pagsugod sa mas organisadong pagpangulo sa Simbahan.
1. Panagbangi batok sa mga heresiya ug pagpalig-on sa doktrina
Sa panahon niining mga Papaha, ang Simbahan nag-atubang sa daghang lain-laing pagtulon-an nga giisip nga dili uyon sa tradisyon sa mga apostol.
Sa panahon ni Zephyrinus (#21) ug Callixtus I (#22), nag-atubang ang Simbahan sa mga panaglalis bahin sa pagkatawo ni Jesus ug sa relasyon sa Amahan ug Anak.
Misamot ang debate batok sa Modalism/Sabellianism, usa ka ideya nga nag-ingon nga ang Amahan, Anak, ug Espiritu Santo mga porma lamang sa usa ka persona.
2. Pagka-martir ni Pope Callixtus I
Pope Callixtus I (#22, AD 217–222)
Usa siya sa unang mga Papa nga adunay dakong papel sa pagdumala sa komunidad sa Roma.
Giatubang niya ang mga kontrobersiya bahin sa pagpasaylo sa dagkong sala human sa bunyag.
Sumala sa tradisyon, namatay siya isip martir panahon sa kagubot batok sa mga Kristiyano.
3. Dakong paglutos ni Emperador Decius
Panahon ni Pope Fabian (#20, apan ang epekto nakaapekto sa sunod nga mga Papa)
Niadtong AD 250, gimando ni Emperador Decius nga ang tanang lungsoranon sa Imperyo Romano kinahanglan mosakripisyo alang sa mga diyos sa Roma.
Daghang Kristiyano ang napugos pagpili tali sa ilang pagtuo ug pagsunod sa mando sa emperador.
Daghang obispo ug lider sa Simbahan ang namatay o nagtago.
4. Pagbalik sa mga Kristiyanong mibiya sa pagtuo panahon sa paglutos
Sa panahon nila Cornelius (#21) ug Cyprian of Carthage:
Mitumaw ang dakong pangutana:
"Mahimo pa ba dawaton balik ang mga Kristiyanong mibiya sa pagtuo tungod sa kahadlok?"
Ang Simbahan sa Roma mipabor sa pagpasaylo basta adunay tinuod nga paghinulsol.
Kini nahimong usa ka importante nga lakang sa pagpalambo sa doktrina bahin sa pagpasaylo ug penitensya.
5. Paglutos ni Emperador Valerian
Panahon ni Pope Sixtus II (#24, AD 257–258)
Gisugdan ni Emperador Valerian ang mas grabe nga paglutos batok sa mga lider sa Simbahan.
Si Pope Sixtus II nadakpan samtang nagsaulog og liturhiya ug gipapatay uban sa iyang mga deacon.
Lakip sa iyang mga kauban si Lawrence of Rome, nga nahimong usa sa labing bantog nga martir sa unang Simbahan.
6. Krisis sa panahon sa Roman Empire ug pagpadayon sa Simbahan
Sa tunga-tunga sa ika-3 siglo:
Ang Imperyo Romano nakaagi og kagubot sa politika, gubat, ug ekonomiya.
Bisan pa niini, ang mga Kristiyanong komunidad mitubo.
Ang mga obispo sa dagkong siyudad sama sa Roma, Antioquia, ug Alexandria nahimong mas importante.
7. Pag-undang sa dakong paglutos ug pagtubo sa Kristiyanismo
Sa katapusan sa ika-3 siglo:
Ang paglutos hinay-hinay nga mikunhod.
Ang Simbahan nakakuha og mas lig-on nga organisasyon.
Ang mga Papa nagsugod sa paglihok dili lamang isip espirituwal nga lider sa Roma, apan isip tingog sa mas lapad nga Kristiyanong kalibotan.
8. Edict of Milan — legal na ang Kristiyanismo
Panahon ni Pope Miltiades (#32, AD 311–314)
Niadtong AD 313, gipagawas nila Constantine the Great ug Licinius ang Edict of Milan.
Gitugotan na ang Kristiyanismo isip legal nga relihiyon sulod sa Imperyo Romano.
Natapos ang panahon diin ang mga Kristiyano pirming gilutos tungod sa ilang pagtuo.
9. Ang unang dagkong konseho sa Simbahan
Panahon ni Pope Sylvester I (#33, AD 314–335)
Gitawag ni Emperador Constantine ang First Council of Nicaea niadtong AD 325.
Gihisgutan didto ang kontrobersiya sa Arianism, nga nag-ingon nga dili pareho ang pagka-Dios ni Jesus ug sa Amahan.
Natawo didto ang unang porma sa Nicene Creed, usa sa labing importante nga pahayag sa pagtuo sa Kristiyanismo.
10. Pagsugod sa mas lig-on nga awtoridad sa Obispo sa Roma
Panahon ni Pope Siricius (#38, AD 384–399)
Si Siricius usa sa unang Papa nga migamit sa titulo ug estilo sa pagsulat nga nagpakita og mas dakong awtoridad sa Obispo sa Roma.
Nagpagawas siya og mga sulat (decretals) bahin sa disiplina sa mga pari ug mga balaod sa Simbahan.
Nakatabang kini sa pagpalambo sa ideya nga ang Roma adunay espesyal nga papel sa paggiya sa Simbahan.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 2
Mga tuig: AD 199–399
Pinakaimportanteng panghitabo:
🔹 Mga panagbangi batok sa heresiya sama sa Sabellianism ug Arianism.
🔹 Dakong paglutos sa panahon nila Decius ug Valerian.
🔹 Daghang Papa ug Kristiyano nahimong martir.
🔹 AD 313 – Edict of Milan: legal na ang Kristiyanismo.
🔹 AD 325 – Council of Nicaea: unang dakong konseho sa Simbahan ug paghulma sa Nicene Creed.
🔹 Ang Papasiya miuswag gikan sa pagpangulo sa usa ka gilutos nga komunidad ngadto sa usa ka organisadong sentro sa Kristohanong kalibotan.
41. Zosimus
Pagkapapa: AD 417–418
Gigikanan: Gresya
Nahimo: Nagdumala sa Simbahan atol sa kontrobersiya batok sa Pelagianismo ug nagpadayon sa paglig-on sa awtoridad sa Roma.
42. Boniface I
Pagkapapa: AD 418–422
Gigikanan: Roma
Nahimo: Napili human sa usa ka panaglalis sa pagpili sa Papa ug gipalig-on ang kalinaw sa Simbahan.
43. Celestine I
Pagkapapa: AD 422–432
Gigikanan: Campania, Italya
Nahimo: Gisupak ang Nestorianismo ug gisuportahan ang desisyon sa Konseho sa Efeso (431), nga nagtudlo nga si Maria mahimong tawgon nga Theotokos ("Inahan sa Dios").
44. Sixtus III
Pagkapapa: AD 432–440
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipadako ug gipanindot ang Basilica of Saint Mary Major isip pagpasidungog kang Maria human sa Konseho sa Efeso.
45. Leo I
Pagkapapa: AD 440–461
Gigikanan: Tuscany, Italya
Nahimo: Usa sa labing bantog nga mga Papa. Nakigkita kang Attila aron mapugngan ang pag-atake sa Roma. Gipalig-on ang katungdanan sa Papa ug gideklarar nga Doctor of the Church.
46. Hilarius
Pagkapapa: AD 461–468
Gigikanan: Sardinia
Nahimo: Gipadayon ang paglig-on sa awtoridad sa Papa ug nagpatukod ug mga simbahan sa Roma.
47. Simplicius
Pagkapapa: AD 468–483
Gigikanan: Tivoli, Italya
Nahimo: Papa sa panahon nga nahugno ang Kasadpang Imperyo sa Roma (AD 476).
48. Felix III
Pagkapapa: AD 483–492
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gisukol ang mga sayop nga pagtulon-an sa Sidlakang Simbahan ug nagsugod ang Acacian Schism.
49. Gelasius I
Pagkapapa: AD 492–496
Gigikanan: Aprika (Roman Africa)
Nahimo: Mitudlo nga lahi apan magtinabangay ang gahum sa Simbahan ug sa Estado. Usa sa labing maalamong Papa sa unang panahon.
50. Anastasius II
Pagkapapa: AD 496–498
Gigikanan: Roma
Nahimo: Naningkamot sa pag-uli sa maayong relasyon tali sa Roma ug Constantinople.
51. Symmachus
Pagkapapa: AD 498–514
Gigikanan: Sardinia
Nahimo: Naatubang sa panaglalis sa iyang pagpili apan nakapadayon sa pagpangulo ug nagpatukod ug daghang simbahan.
52. Hormisdas
Pagkapapa: AD 514–523
Gigikanan: Frosinone, Italya
Nahimo: Gitapos ang Acacian Schism, nga nagpasig-uli sa panaghiusa tali sa Roma ug Constantinople.
53. John I
Pagkapapa: AD 523–526
Gigikanan: Tuscany, Italya
Nahimo: Miadto sa Constantinople isip sugo sa hari sa mga Ostrogoth apan pagkabalik gipriso ug namatay. Giila isip martir.
54. Felix IV
Pagkapapa: AD 526–530
Gigikanan: Samnium, Italya
Nahimo: Nagpatukod ug mga simbahan ug naningkamot nga malikayan ang panagbangi sa pagpili sa sunod nga Papa.
55. Boniface II
Pagkapapa: AD 530–532
Gigikanan: Roma (nga adunay kaliwat nga Gothic)
Nahimo: Unang Papa nga Germanic ang kaliwat. Naningkamot sa malinawon nga pagbalhin sa pagpangulo.
56. John II
Pagkapapa: AD 533–535
Gigikanan: Roma
Nahimo: Unang Papa nga nag-ilis sa iyang ngalan human mapili; ang iyang orihinal nga ngalan mao si Mercurius.
57. Agapetus I
Pagkapapa: AD 535–536
Gigikanan: Roma
Nahimo: Miadto sa Constantinople aron makig-negosasyon sa Emperador ug namatay didto.
58. Silverius
Pagkapapa: AD 536–537
Gigikanan: Frosinone, Italya
Nahimo: Gipapahawa sa katungdanan tungod sa intriga sa politika ug gipadestiyero.
59. Vigilius
Pagkapapa: AD 537–555
Gigikanan: Roma
Nahimo: Dugay nga naimpluwensiyahan sa politika sa Imperyong Bisantino ug miapil sa kontrobersiya sa Three Chapters.
60. Pelagius I
Pagkapapa: AD 556–561
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gitabangan ang pagbangon sa Roma human sa mga gubat ug gipadayon ang pag-organisa sa Simbahan.
Mga mahinungdanong panghitabo niining panahona.
Gikan kang Pope Anastasius I hangtod kang Pope Gelasius I
Panahon: mga AD 399–496
Tema: Pagkahugno sa Imperyo Romano sa Kasadpan, pagpalig-on sa papel sa Papa, ug pag-uswag sa doktrina ug organisasyon sa Simbahan.
1. Pagsulod sa bag-ong panahon human sa pagkabahin sa Imperyo Romano
Sa pagsugod niining panahona:
Ang Kristiyanismo nahimo nang legal nga relihiyon sa Imperyo Romano.
Ang mga Papa dili na nagdumala sa usa ka tinago nga komunidad nga gilutos, kundili usa na ka lider sa usa ka dako nga relihiyosong institusyon.
Apan misugod usab ang dagkong problema sa politika tungod sa kahuyang sa Imperyo Romano sa Kasadpan.
2. Pagpalig-on sa awtoridad sa Obispo sa Roma
Panahon ni Innocent I (#40, AD 401–417)
Gipalig-on niya ang ideya nga ang Roma adunay espesyal nga papel isip sentro nga awtoridad sa Simbahan.
Nakig-apil siya sa mga isyu sa mga simbahan sa ubang dapit, ilabina sa paghusay sa mga panagbangi sa doktrina ug disiplina.
Ang iyang mga sulat nahimong importante nga mga basihan sa ulahing canon law.
3. Ang pagkahugno sa Roma (AD 410)
Panahon ni Innocent I
Niadtong AD 410, gisulong ug gisakop sa Visigoths ubos ni Alaric I ang siyudad sa Roma.
Kini usa ka dakong kakurat kay ang Roma dugay nang simbolo sa gahum sa Imperyo.
Ang Simbahan sa Roma nahimong usa sa mga institusyon nga nagpabiling lig-on samtang nangaluya ang imperyo.
4. Pakigbisog batok sa Pelagianism
Panahon ni Pope Innocent I ug Zosimus (#41)
Ang Pelagianism usa ka pagtulon-an nga naghatag og dakong gibug-aton sa abilidad sa tawo nga makab-ot ang kaluwasan pinaagi sa kaugalingong paningkamot.
Gisukol kini sa daghang obispo, lakip si Augustine of Hippo.
Ang Roma sa ulahi misuporta sa pagsaway niini.
5. Dakong papel ni Pope Leo I ("Leo the Great")
Leo I (#45, AD 440–461)
Usa siya sa labing bantog nga unang mga Papa.
Mga nahimo:
Gipakusog ang pagsabot nga ang Papa mao ang manununod sa papel ni San Pedro.
Nagsulat og daghang teolohikal nga mga sulat, lakip ang bantog nga Tome of Leo.
Dako ang iyang papel sa Council of Chalcedon.
6. Pagluwas sa Roma gikan sa pagsulong ni Attila the Hun
Panahon ni Leo I (#45)
Niadtong AD 452, nakigkita si Leo I kang Attila the Hun.
Sumala sa tradisyon, nakatabang ang iyang diplomasya aron malikayan ang pagsulong sa Roma.
Tungod niini, nailhan siya dili lamang isip lider sa Simbahan apan usab usa ka importante nga tigpasiugda sa kalinaw.
7. Pagkahugno sa Western Roman Empire
Panahon ni Simplicius (#47, AD 468–483)
Niadtong AD 476, natapos ang Western Roman Empire human mapukan si Romulus Augustulus.
Ang gahum sa Roma nausab: gikan sa emperador ngadto sa mga bag-ong hari nga barbaro.
Ang Papa nahimong usa sa mga pinakaimportante nga lider sa Kasadpang Europa.
8. Ang Acacian Schism (AD 484–519)
Nagsugod sa panahon ni Felix III (#48)
Nahitabo ang dakong panagbangi tali sa Roma ug Constantinople.
Ang isyu may kalabotan sa doktrina bahin kang Jesus ug sa awtoridad sa mga lider sa Simbahan.
Nagpakita kini sa nagkadako nga kalainan tali sa Kasadpang ug Sidlakang Simbahan.
9. Pagpalambo sa liturhiya ug awtoridad sa Papa
Panahon ni Gelasius I (#50, AD 492–496)
Gihimo niya ang bantog nga konsepto sa "duha ka gahum":
ang espirituwal nga awtoridad sa Simbahan,
ug ang temporal nga gahum sa mga magmamando.
Nagpasabot kini nga bisan gamhanan ang mga hari, adunay espirituwal nga awtoridad nga lahi ug independente.
Kini nahimong pundasyon sa ulahing relasyon tali sa Papa ug mga hari sa Europe.
10. Pag-uswag sa Kristohanong kultura
Niining panahona:
Mitubo ang mga monasteryo isip sentro sa pagtuon ug pagpreserbar sa mga sinulat.
Ang mga teologo sama ni Augustine nakaimpluwensiya pag-ayo sa doktrina sa Kasadpang Simbahan.
Ang Latin nahimong pinulongan sa liturhiya ug teolohiya sa Roma.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 3
Mga tuig: AD 399–496
Pinakaimportanteng hitabo:
🔹 Nahugno ang Western Roman Empire (AD 476).
🔹 Si Leo I nahimong usa sa labing kusgan nga unang Papa.
🔹 Nakatabang ang Papa sa pag-atubang sa mga pagsulong sama kang Attila the Hun.
🔹 Mitubo ang papel sa Roma isip sentro sa Kristiyanismo sa Kasadpan.
🔹 Gisugdan ang mas klaro nga ideya sa espirituwal nga awtoridad sa Papa.
61. John III
Pagkapapa: AD 561–574
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nangulo sa Simbahan sa panahon sa pagsulong sa mga Lombard sa Italya ug naningkamot sa pagtabang sa mga biktima sa gubat.
62. Benedict I
Pagkapapa: AD 575–579
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nagdumala sa panahon sa gutom ug kagubot nga gidala sa pagsulong sa mga Lombard.
63. Pelagius II
Pagkapapa: AD 579–590
Gigikanan: Roma (nga adunay kaliwat nga Gothic)
Nahimo: Nakigbisog batok sa mga Lombard ug namatay tungod sa epidemya sa peste.
64. Gregory I
Pagkapapa: AD 590–604
Gigikanan: Roma
Nahimo: Usa sa labing bantog nga mga Papa. Gipauswag ang pagdumala sa Simbahan, nagpadala og mga misyonero ngadto sa England, ug dako ang iyang natampo sa liturhiya. Giproklamar nga Doctor of the Church.
65. Sabinian
Pagkapapa: AD 604–606
Gigikanan: Tuscany, Italya
Nahimo: Gitabangan ang mga kabos pinaagi sa pag-apod-apod sa pagkaon panahon sa kagutom.
66. Boniface III
Pagkapapa: AD 607
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nakadawat og opisyal nga pag-ila gikan sa emperador nga ang Obispo sa Roma mao ang pangulong obispo sa Simbahan.
67. Boniface IV
Pagkapapa: AD 608–615
Gigikanan: Abruzzo, Italya
Nahimo: Gihimo nga Kristohanong simbahan ang Pantheon pinaagi sa paghalad niini kang Santa Maria ug sa tanang martir.
68. Adeodatus I
Pagkapapa: AD 615–618
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nailhan sa iyang pag-atiman sa mga pari ug sa mga kabos.
69. Boniface V
Pagkapapa: AD 619–625
Gigikanan: Naples, Italya
Nahimo: Gipasiugda ang katungod sa mga tawo sa pagpangayo og dangpanan sulod sa simbahan (right of sanctuary).
70. Honorius I
Pagkapapa: AD 625–638
Gigikanan: Campania, Italya
Nahimo: Nagpadayon sa misyon sa England, apan sa ulahi gisaway tungod sa iyang papel sa kontrobersiya sa Monothelitismo.
71. Severinus
Pagkapapa: AD 640
Gigikanan: Roma
Nahimo: Mubo ra ang iyang pagkapapa; misukol sa Monothelitismo.
72. John IV
Pagkapapa: AD 640–642
Gigikanan: Dalmatia (karon Croatia)
Nahimo: Gitabangan ang mga Kristohanon nga nabihag sa mga Slav ug Avar.
73. Theodore I
Pagkapapa: AD 642–649
Gigikanan: Jerusalem
Nahimo: Kusog nga misukol sa Monothelitismo ug gipalig-on ang pagtulon-an sa Simbahan.
74. Martin I
Pagkapapa: AD 649–655
Gigikanan: Umbria, Italya
Nahimo: Gipatawag ang Lateran Council (649) aron kondenahon ang Monothelitismo. Gipriso ug gipadestiyero sa emperador, ug giila isip katapusang Papa nga martir.
75. Eugene I
Pagkapapa: AD 654–657
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipadayon ang depensa sa orthodox nga pagtuo human kang Martin I.
76. Vitalian
Pagkapapa: AD 657–672
Gigikanan: Segni, Italya
Nahimo: Naningkamot sa pagpalambo sa relasyon tali sa Roma ug Constantinople ug gipasiugda ang musika sa liturhiya.
77. Adeodatus II
Pagkapapa: AD 672–676
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nailhan sa iyang pagkamapainubsanon ug pagtabang sa mga monasteryo.
78. Donus
Pagkapapa: AD 676–678
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nag-ayo sa daghang simbahan ug naningkamot sa paghiusa sa Simbahan.
79. Agatho
Pagkapapa: AD 678–681
Gigikanan: Sicily
Nahimo: Gisuportahan ang Third Council of Constantinople nga mikondena sa Monothelitismo. Giila isip santo.
80. Leo II
Pagkapapa: AD 682–683
Gigikanan: Sicily
Nahimo: Gikumpirma ang mga desisyon sa Third Council of Constantinople ug gipalig-on ang disiplina sa Simbahan.
Mga pamghitabo niiing panahona
Panahon: mga AD 496–731
Tema: Pagbangon sa papel sa Papa human sa pagkahugno sa Imperyo Romano sa Kasadpan, pagsugod sa Papal States, ug pagpalapad sa Kristiyanismo sa Europe.
1. Pagpadayon sa panagbangi tali sa Roma ug Constantinople
Panahon ni Anastasius II (#61, AD 496–498)
Ang Simbahan nagpadayon sa pagsulbad sa samad gikan sa Acacian Schism tali sa Roma ug Constantinople.
Si Anastasius II misulay og pakig-uli sa Sidlakang Simbahan, apan adunay mga Katoliko sa Roma nga misupak niini.
Nagpakita kini sa nagkadako nga kalainan tali sa Kasadpan ug Sidlakan.
2. Ang kontrobersiya sa Antipope Laurentius
Panahon ni Symmachus (#64, AD 498–514)
Adunay duha ka nag-angkon nga Papa: Symmachus ug Laurentius.
Kini usa sa unang dagkong krisis sa pagpili sa Papa.
Gisulayan ni Theodoric the Great nga manghilabot sa isyu.
Sa ulahi, gipaboran si Symmachus isip lehitimong Papa.
3. Ang "Papal Supremacy" ni Pope Hormisdas
Hormisdas (#65, AD 514–523)
Nakab-ot niya ang pagtapos sa Acacian Schism niadtong AD 519.
Napasig-uli ang panaghiusa tali sa Roma ug Constantinople.
Gipasiugda ang ideya nga ang Simbahan sa Roma adunay espesyal nga awtoridad sa pagpanalipod sa husto nga pagtuo.
4. Ang pagkabilanggo ug kamatayon ni Boethius
Panahon ni John I (#53? correction: #53 sa pipila ka talaan, AD 523–526)
Si Pope John I gipadala ngadto sa Constantinople isip tigpataliwala tali sa Hari sa Ostrogoth ug Emperador sa Sidlakan.
Pagbalik niya, gipasanginlan siya og pagbudhi ug namatay sa prisohan.
Nahimong simbolo siya sa pag-antus alang sa kamatuoran.
5. Ang Dakong Pagpangulo ni Pope Gregory I (Gregory the Great)
Gregory I (#64 sa kasagarang talaan, AD 590–604)
Usa sa labing bantog nga mga Papa sa unang milenyo.
Mga nahimo:
Gi-organisa ang tabang sa mga kabos sa Roma.
Gipadala ang misyon ni Augustine of Canterbury ngadto sa England.
Nakapalambo sa liturhiya ug musika sa Simbahan (nga nalambigit sa Gregorian chant).
Gisulat ang dagkong buhat sa teolohiya ug pastoral nga pagdumala.
6. Pagkristiyano sa mga Anglo-Saxon sa England
Panahon ni Gregory I
Niadtong AD 597, miabot si Augustine of Canterbury sa England uban sa mga misyonero.
Daghang Anglo-Saxon ang nahimong Kristiyano.
Nahimo kini nga usa sa labing malampusong misyon sa Roma sa unang panahon.
7. Pagtubo sa impluwensiya sa Papa sa Europe
Sa ika-7 siglo:
Ang emperador sa Byzantine Empire nagpabilin nga adunay impluwensiya sa Roma.
Apan tungod sa kagubot ug hulga sa mga Lombard, ang Papa hinay-hinay nga nahimong tigpanalipod sa katawhan sa Roma.
Misugod ang papel sa Papa nga dili lamang espirituwal kundili usab administratibo ug politikal.
8. Kontrobersiya sa Monothelitism
Panahon ni Martin I (#74, AD 649–655)
Ang Monothelitism usa ka pagtulon-an bahin sa kabubut-on ni Cristo nga gisupak sa Roma.
Gipatawag ni Martin I ang Lateran Council of 649 aron depensahan ang tradisyonal nga pagtulon-an.
Gidakop siya sa Byzantine emperor ug namatay isip martir sa pagkadestiyero.
9. Pagsugod sa pagkontrol sa Papa sa kaugalingong teritoryo
Panahon padulong kang Gregory II (#80, AD 715–731)
Misamot ang tensiyon tali sa Papa ug Byzantine Emperor tungod sa isyu sa Iconoclasm (pagwagtang sa mga larawan sa simbahan).
Ang Papa misukol sa pagdili sa paggamit sa sagradong mga larawan.
Kini nga panagbangi nakaamot sa pagpalayo sa Roma gikan sa kontrol sa Byzantine.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 4
Mga tuig: AD 496–731
Pinakaimportanteng hitabo:
🔹 Gitapos ang Acacian Schism pinaagi kang Hormisdas.
🔹 Si Gregory the Great nahimong usa sa labing impluwensiyadong Papa sa kasaysayan.
🔹 Nagsugod ang dakong misyon sa pagkristiyano sa England.
🔹 Ang Papa nahimong mas importante nga lider sa politika ug sosyal nga kinabuhi sa Europe.
🔹 Nagsugod ang dakong panagbangi tali sa Roma ug Byzantine Empire bahin sa relihiyon ug awtoridad.
Makapaikag nga mga hitabo niining panahona
Gregory the Great (#64) maoy usa sa labing impluwensiyal nga Papa sa kasaysayan.
Boniface IV (#67) maoy naghimo sa Pantheon nga Kristohanong simbahan, mao nga napreserbar kini hangtod karon.
Martin I (#74) mao ang katapusang Papa nga giila isip martir.
Niining panahona usab, padayon ang pakigbisog sa Simbahan batok sa mga erehiya ug sa impluwensiya sa mga emperador sa Bizantino.
81. Benedict II
Pagkapapa: AD 684–685
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nakadawat og pagtugot gikan sa emperador aron mapaspasan ang pagpamatuod sa pagpili sa usa ka Papa.
82. John V
Pagkapapa: AD 685–686
Gigikanan: Antioquia (Syria)
Nahimo: Usa sa unang mga Papa nga gikan sa Sidlakang bahin sa Imperyo sa Roma.
83. Conon
Pagkapapa: AD 686–687
Gigikanan: Sicily
Nahimo: Gipili isip kompromiso tali sa nagkalisod nga mga grupo sa Roma.
84. Sergius I
Pagkapapa: AD 687–701
Gigikanan: Palermo, Sicily (nga adunay kaliwat nga Syrian)
Nahimo: Midumili sa pagdawat sa mga desisyon sa Quinisext Council ug gipasiugda ang debosyon sa Birhen Maria.
85. John VI
Pagkapapa: AD 701–705
Gigikanan: Gresya
Nahimo: Naningkamot sa pagpanalipod sa Roma batok sa mga pagsulong.
86. John VII
Pagkapapa: AD 705–707
Gigikanan: Gresya
Nahimo: Nailhan sa iyang pagpasiugda sa Kristohanong arte ug mosaics.
87. Sisinnius
Pagkapapa: AD 708
Gigikanan: Syria
Nahimo: Mubo ra kaayo ang iyang pagkapapa (mga 20 ka adlaw).
88. Constantine
Pagkapapa: AD 708–715
Gigikanan: Syria
Nahimo: Katapusang Papa nga mibisita sa Constantinople hangtod sa ika-20 nga siglo.
89. Gregory II
Pagkapapa: AD 715–731
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gisuportahan ang misyon ni Boniface sa Germany ug misukol sa Iconoclasm (paglaglag sa mga balaang larawan).
90. Gregory III
Pagkapapa: AD 731–741
Gigikanan: Syria
Nahimo: Katapusang Papa nga dili taga-Europa hangtod sa 2013. Gipadayon ang pagsupak sa Iconoclasm.
91. Zachary
Pagkapapa: AD 741–752
Gigikanan: Gresya
Nahimo: Nagtabang sa pagbalhin sa gahum ngadto kang Pepin the Short isip Hari sa mga Frank.
92. Stephen II
Pagkapapa: AD 752–757
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipahiran og lana si Pepin isip hari ug pinaagi sa Donation of Pepin natukod ang Papal States, nga naghatag sa Papa og kaugalingong teritoryo.
93. Paul I
Pagkapapa: AD 757–767
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipadayon ang maayong relasyon sa mga Frank ug gipalambo ang pagpasidungog sa mga santos.
94. Stephen III
Pagkapapa: AD 768–772
Gigikanan: Sicily
Nahimo: Nagtakda nga ang mga kardinal lamang ang mahimong mopili sa Papa.
95. Adrian I
Pagkapapa: AD 772–795
Gigikanan: Roma
Nahimo: Dugay nga nagserbisyo isip Papa. Nakigtambayayong kang Charlemagne ug gipalig-on ang Papal States.
96. Leo III
Pagkapapa: AD 795–816
Gigikanan: Roma
Nahimo: Sa Pasko sa AD 800, gikoronahan niya si Charlemagne isip Emperador sa Balaang Romanong Imperyo (Holy Roman Emperor)—usa sa labing importante nga hitabo sa kasaysayan sa Europa.
97. Stephen IV
Pagkapapa: AD 816–817
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipahiran usab si Louis the Pious isip emperador.
98. Paschal I
Pagkapapa: AD 817–824
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nagpatukod ug daghang bantog nga simbahan ug mosaics sa Roma ug gibalhin ang mga relikya sa daghang martir ngadto sa siyudad.
99. Eugene II
Pagkapapa: AD 824–827
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nakigtambayayong sa emperador aron mapaayo ang edukasyon sa mga pari ug ang disiplina sa Simbahan.
100. Valentine
Pagkapapa: AD 827
Gigikanan: Roma
Nahimo: Usa sa labing mubo nga pagkapapa sa kasaysayan—mga usa ka bulan lamang.
Mga mahinungdanong hitabo niining panahona
Gregory II ug Gregory III kusog nga misukol sa Iconoclasm, nga nakatabang sa pagpreserbar sa paggamit sa mga balaang larawan sa Simbahan.
Stephen II (#92) pinaagi sa Donation of Pepin nakapahimo sa Papa nga mahimong dili lamang espirituwal nga lider kondili usab temporal nga magmamando sa Papal States.
Leo III (#96) ang mikorona kang Charlemagne niadtong AD 800, usa ka hitabo nga nakausab sa politika ug relihiyon sa Europa sulod sa daghang siglo.
Panahon: mga AD 731–882
Tema: Pagpalayo sa Roma gikan sa Byzantine Empire, pagtukod sa Papal States, pakig-alyansa sa mga Frank, ug pagsaka sa gahum sa Papa sa Europe.
1. Panagbangi sa Iconoclasm (pagdili sa mga larawan sa relihiyon)
Panahon ni Gregory III (#81, AD 731–741)
Misupak siya sa mando ni Byzantine Emperor Leo III nga nagdili sa paggamit sa mga sagradong larawan (icons).
Gitawag niya ang usa ka konseho sa Roma aron depensahan ang tradisyon sa paggamit sa relihiyosong mga larawan.
Kini nga panagbangi nakapalayo pa sa relasyon tali sa Roma ug Constantinople.
2. Pagtabang ni San Boniface sa pagkristiyano sa Germany
Panahon ni Gregory II ug Gregory III
Si Boniface, usa ka misyonerong Ingles, gipadala sa Germany aron magwali sa Kristiyanismo.
Gitukod niya ang mga simbahan ug monasteryo ug gi-organisa ang Simbahan sa mga Germanic nga katawhan.
Nahimo siyang usa sa labing bantog nga misyonero sa Europe.
3. Pagkahugno sa impluwensiya sa Byzantine sa Roma
Panahon ni Zachary (#84, AD 741–752)
Nakig-atubang siya sa pag-usab sa gahum sa Europe.
Nakatabang siya sa pagbalhin sa suporta sa Roma gikan sa Byzantine ngadto sa mga Frank.
Ang iyang diplomasya nakatabang sa pagsugod sa bag-ong alyansa tali sa Papa ug sa mga hari sa Frank.
4. Ang Donasyon ni Pepin ug pagkatawo sa Papal States
Panahon ni Stephen II (#85, AD 752–757)
Nangayo og tabang ang Papa kang Pepin the Short batok sa hulga sa Lombards.
Gitawag ang ilang kasabotan nga Donation of Pepin (AD 754).
Gihatag ni Pepin ang mga yuta ngadto sa Papa, nga nahimong pundasyon sa Papal States — mga teritoryo nga gimandoan sa Papa sulod sa kapin usa ka libo ka tuig.
5. Ang korona ni Charlemagne isip Emperador
Panahon ni Leo III (#96, AD 795–816)
Niadtong AD 800, gikoronahan ni Leo III si Charlemagne isip Emperador sa mga Romano.
Kini nga panghitabo nagpasugod sa tradisyon sa Holy Roman Empire.
Nagpakita kini sa dako nga papel sa Papa sa paghatag og espirituwal nga lehitimasyon sa mga magmamando.
6. Pag-uswag sa relasyon tali sa Papa ug mga hari sa Europe
Niining panahona:
Ang Papa nahimong importante nga kauban sa mga hari sa Frank.
Ang Simbahan mitubo isip sentro sa edukasyon, kultura, ug administrasyon.
Daghang monasteryo ang nahimong tigpreserba sa karaang mga sinulat.
7. Krisis ug pagpanghilabot sa mga gamhanang pamilya sa Roma
Panahon sa ulahing mga Papa sa ika-9 nga siglo
Ang pagpili sa Papa nahimong naapektuhan sa mga pamilyang politikal sa Roma.
Adunay mga panagbangi tali sa mga halangdon nga pamilya ug sa mga lider sa Simbahan.
Kini maoy sinugdanan sa mas lisod nga panahon sa papasiya sa sunod nga mga siglo.
8. Ang panahon ni Pope Nicholas I (Nicholas the Great)
Nicholas I (#? AD 858–867)
Usa siya sa labing kusgan nga Papa sa unang Middle Ages.
Gipanindigan niya nga ang Papa adunay awtoridad sa mga hari ug obispo.
Nakig-away siya sa mga isyu sa kaminyoon, disiplina sa pari, ug awtoridad sa Simbahan.
9. Panagbangi tali sa Roma ug Constantinople
Panahon ni Nicholas I ug John VIII (#100, AD 872–882)
Misamot ang tensiyon tali sa Kasadpan ug Sidlakang Simbahan.
Usa sa mga isyu mao ang awtoridad sa Papa ug mga kalainan sa doktrina ug tradisyon.
Kini nga mga panagbangi nahimong mga lakang padulong sa ulahi nga Great Schism sa 1054.
10. Ang pagpanghulga sa mga Muslim nga manunulong
Panahon ni Pope John VIII
Ang Roma ug Italy nakasinati og hulga gikan sa mga Muslim nga manunulong sa Mediterranean.
Naningkamot si John VIII nga maghimo og alyansa aron mapanalipdan ang Roma.
Kini nagpakita nga ang Papa nahimong apil usab sa diplomasya ug depensa sa mga teritoryo.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 5
Mga tuig: AD 731–882
Pinakaimportanteng hitabo:
🔹 Misamot ang pagkabulag sa Roma ug Byzantine tungod sa Iconoclasm.
🔹 Nakatukod ang Papal States pinaagi sa tabang ni Pepin the Short.
🔹 AD 800: Gikoronahan ni Pope Leo III si Charlemagne isip Emperador.
🔹 Ang Papa nahimong usa ka dakong lider sa politika ug relihiyon sa Europe.
🔹 Misugod ang mga tensiyon nga mosangpot sa dakong panagbangi tali sa Kasadpan ug Sidlakan.
101. Gregory IV
Pagkapapa: AD 827–844
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipasiugda ang pagsaulog sa All Saints' Day (Nobyembre 1) sa tibuok Kasadpang Simbahan ug gipalig-on ang depensa sa Roma batok sa mga Muslim nga manunulong.
102. Sergius II
Pagkapapa: AD 844–847
Gigikanan: Roma
Nahimo: Sa iyang panahon, gisulong sa mga Saracen ang gawas sa Roma ug gilungkab ang mga basilika ni San Pedro ug San Pablo.
103. Leo IV
Pagkapapa: AD 847–855
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gitukod ang Leonine Wall, ang kuta nga naglibot sa Vatican aron mapanalipdan kini gikan sa mga manunulong.
104. Benedict III
Pagkapapa: AD 855–858
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipalig-on ang disiplina sa Simbahan bisan pa sa mga paningkamot sa pipila nga usbon ang resulta sa eleksiyon sa Papa.
105. Nicholas I
Pagkapapa: AD 858–867
Gigikanan: Roma
Nahimo: Usa sa labing bantog nga mga Papa sa Middle Ages. Gipasiugda ang awtoridad sa Papa ibabaw sa mga hari ug obispo ug gidepensahan ang kaminyoon isip sakramento.
106. Adrian II
Pagkapapa: AD 867–872
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gisuportahan ang misyon nila Cyril ug Methodius ngadto sa mga Slavic nga katawhan.
107. John VIII
Pagkapapa: AD 872–882
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nakig-away batok sa mga Saracen ug gituohang mao ang unang Papa nga gipatay pinaagi sa pagpatay (assassination).
108. Marinus I
Pagkapapa: AD 882–884
Gigikanan: Gallese, Italya
Nahimo: Naningkamot sa pag-ayo sa relasyon tali sa Roma ug Constantinople.
109. Adrian III
Pagkapapa: AD 884–885
Gigikanan: Roma
Nahimo: Namatay samtang nagbiyahe aron makigtagbo sa emperador. Sa ulahi giila isip santo.
110. Stephen V
Pagkapapa: AD 885–891
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gitabangan ang mga kabos ug nag-atubang sa padayon nga hulga sa mga Saracen.
111. Formosus
Pagkapapa: AD 891–896
Gigikanan: Ostia, Italya
Nahimo: Usa sa labing kontrobersiyal nga Papa. Human sa iyang kamatayon, gihukay ang iyang bangkay aron husgahan sa bantog nga Cadaver Synod.
112. Boniface VI
Pagkapapa: AD 896
Gigikanan: Roma
Nahimo: Naglingkod isip Papa sulod lamang sa mga 15 ka adlaw.
113. Stephen VI (usahay giihap isip Stephen VII)
Pagkapapa: AD 896–897
Gigikanan: Roma
Nahimo: Mao ang nagpahigayon sa Cadaver Synod, diin gihukman ang bangkay ni Formosus. Tungod sa kasuko sa katawhan, gipriso ug sa ulahi gipatay.
114. Romanus
Pagkapapa: AD 897
Gigikanan: Gallese, Italya
Nahimo: Mubo ra ang iyang pagkapapa ug gipapahawa sa katungdanan.
115. Theodore II
Pagkapapa: AD 897
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nagserbisyo sulod lamang sa mga 20 ka adlaw apan gikansela ang mga desisyon sa Cadaver Synod ug gipasidunggan pag-usab si Formosus.
116. John IX
Pagkapapa: AD 898–900
Gigikanan: Tivoli, Italya
Nahimo: Opisyal nga gipawagtang ang Cadaver Synod ug gidili ang susamang panghitabo sa umaabot.
117. Benedict IV
Pagkapapa: AD 900–903
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gikoronahan si Louis the Blind isip emperador.
118. Leo V
Pagkapapa: AD 903
Gigikanan: Ardea, Italya
Nahimo: Gipapahawa ug gipriso sa usa ka kontra nga Papa human sa mubo kaayong pagkapapa.
119. Sergius III
Pagkapapa: AD 904–911
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nagsugod sa gitawag sa pipilang historyador nga Saeculum Obscurum o "madulom nga panahon" sa papasiya, diin kusog ang impluwensiya sa mga gamhanang pamilya sa Roma.
120. Anastasius III
Pagkapapa: AD 911–913
Gigikanan: Roma
Nahimo: Naningkamot sa pagpadayon sa kalinaw ug pagdumala sa Simbahan taliwala sa kagubot sa politika.
Makapaikag nga mga hitabo niining panahona
Leo IV (#103) nagtukod sa Leonine Wall, nga maoy nagpanalipod sa dapit sa Vatican.
Nicholas I (#105) giisip sa daghang historyador nga usa sa labing kusgan nga mga Papa sa Middle Ages.
Formosus (#111) ug Stephen VI (#113) nalambigit sa bantog ug talagsaong Cadaver Synod, diin gihukman ang bangkay sa usa ka namatay nga Papa—usa sa labing katingad-an nga panghitabo sa kasaysayan sa papasiya.
Sa katapusan sa ika-9 nga siglo, misulod ang papasiya sa usa ka panahon nga puno sa intriga ug panagbisog sa politika sa Roma.
Gikan kang Pope Marinus I hangtod kang Pope Benedict VII
Panahon: mga AD 882–983
Tema: Panahon sa krisis sa papasiya, impluwensiya sa mga halangdon nga pamilya sa Roma, pagbangon pag-usab sa disiplina sa Simbahan, ug pagsugod sa mga reporma nga moabot sa ika-11 nga siglo.
1. Pagkawala sa kalig-on human sa panahon ni Charlemagne
Panahon ni Marinus I (#101, AD 882–884)
Human sa pagkamatay ni Charlemagne ug pagkahuyang sa iyang imperyo, nawad-an og kusog ang proteksiyon sa Roma.
Ang mga Papa nahimong mas dali maapektuhan sa mga politikal nga pamilya ug lokal nga mga gahom.
Misamot ang pakigbisog tali sa espirituwal nga papel sa Papa ug sa politika sa Europe.
2. Ang krisis sa papasiya ug mubo nga mga pagkapapa
Sa ulahing bahin sa ika-9 nga siglo:
Daghang Papa ang naglingkod og mubo tungod sa kagubot sa politika sa Roma.
Ang pagpili sa Papa usahay naapektuhan sa mga halangdon nga pamilya.
Ang seguridad sa Roma kanunay nga hulga tungod sa mga panagbangi ug pagsulong.
3. Ang kontrobersiya ni Pope Formosus
Formosus (#105, AD 891–896)
Usa siya sa labing kontrobersiyal nga mga Papa sa kasaysayan.
Human sa iyang kamatayon, ang iyang mga kaaway nagpatawag sa gitawag nga Cadaver Synod (897).
Ang iyang lawas gihukman sa usa ka korte human sa kamatayon—usa ka talagsaong panghitabo sa kasaysayan sa papasiya.
Sa ulahi, ang iyang dungog gibalik sa Simbahan.
4. Ang "Cadaver Synod" ug ang pagkabahin sa Roma
Panahon ni Stephen VI (#106, AD 896–897)
Gipahimo niya ang paglitis kang Formosus human sa iyang kamatayon.
Ang iyang aksyon misangpot sa kasuko ug kagubot sa Roma.
Sa ulahi, siya mismo natangtang ug namatay sa prisohan.
5. Ang panahon sa “Pornocracy” o pagmando sa gamhanang pamilya sa Roma
Mga tuig: mga AD 900–950
Sa pipila ka historyador, gitawag kini nga saeculum obscurum o “dark age” sa papasiya.
Ang pipila ka gamhanang pamilya sa Roma, ilabina ang mga Theophylacti, nakaimpluwensiya pag-ayo sa pagpili sa mga Papa.
Adunay mga Papa nga nahimong biktima sa politikal nga pakigbisog.
(Ang termino nga “Pornocracy” gigamit sa pipila ka historyador, apan ang interpretasyon niini ug ang mga istorya bahin niini adunay debate tali sa mga eskolar.)
6. Pagpalig-on pag-usab sa disiplina sa Simbahan
Panahon ni Leo VI, John X, ug uban pa
Adunay mga Papa nga misulay pagpasig-uli sa kahapsay sa Simbahan.
Gisuportahan ang reporma sa mga monasteryo.
Gipaningkamotan nga malikayan ang sobra nga pagpanghilabot sa mga politikal nga lider.
7. Ang papel ni Pope John X sa pagpanalipod sa Roma
John X (#122 sa kasagarang talaan, AD 914–928)
(Ang eksaktong ihap sa karaang Papa usahay magkalahi depende sa pag-apil sa pipila ka kontrobersiyal nga mga ngalan.)
Nakigtambayayong siya sa mga prinsipe sa Italy batok sa mga manunulong nga Saracen.
Mitabang siya sa pagpildi sa mga puwersang Muslim sa Battle of Garigliano.
Gipakita niini nga ang Papa adunay papel usab sa pagpanalipod sa Roma.
8. Pagsaka sa impluwensiya sa mga German nga hari
Panahon paingon kang Otto I
Ang mga hari sa Germany misugod og dakong impluwensiya sa Italy.
Nakatabang kini sa paghatag og proteksiyon sa papasiya batok sa mga lokal nga pamilya.
Apan sa ulahi, mitungha usab ang panagbangi bahin kung kinsa ang adunay katungod sa pagpili sa mga obispo ug Papa.
9. Pagtukod sa pundasyon sa mga reporma sa ika-11 nga siglo
Panahon ni Benedict VII (#132, AD 974–983)
Gisuportahan niya ang mga reporma sa monasteryo ug disiplina sa Simbahan.
Kini nga mga paningkamot nahimong pundasyon sa umaabot nga Gregorian Reform.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 6
Mga tuig: AD 882–983
Pinakaimportanteng hitabo:
🔹 Ang papasiya nakaagi og dakong krisis tungod sa politika sa Roma.
🔹 Nahitabo ang kontrobersiyal nga Cadaver Synod.
🔹 Ang mga pamilya sa Roma nakaimpluwensiya pag-ayo sa pagpili sa mga Papa.
🔹 Ang Simbahan misugod og pagpangandam alang sa dagkong reporma sa ika-11 nga siglo.
🔹 Mitubo pag-usab ang papel sa mga German nga hari sa pagpanalipod sa Roma.
121. Lando
Pagkapapa: AD 913–914
Gigikanan: Sabina, Italya
Nahimo: Mubo ang iyang pagkapapa ug gamay ra ang natala nga mga panghitabo.
122. John X
Pagkapapa: AD 914–928
Gigikanan: Tossignano, Italya
Nahimo: Naghimo og alyansa sa mga prinsipe sa Italya aron mapildi ang mga Saracen sa Battle of Garigliano (915). Sa ulahi gipriso ug namatay sa bilanggoan.
123. Leo VI
Pagkapapa: AD 928–929
Gigikanan: Roma
Nahimo: Mubo ang iyang pagkapapa ug nag-atubang sa impluwensiya sa mga gamhanang pamilya sa Roma.
124. Stephen VII (usahay giihap nga Stephen VIII)
Pagkapapa: AD 929–931
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nagpadayon sa pagpangulo sa Simbahan sa panahon nga kusog ang impluwensiya sa politika.
125. John XI
Pagkapapa: AD 931–935
Gigikanan: Roma
Nahimo: Kadaghanan sa gahum anaa sa kamot sa iyang inahan nga si Marozia, usa ka gamhanang noble sa Roma.
126. Leo VII
Pagkapapa: AD 936–939
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gisuportahan ang mga reporma sa monastikong kinabuhi, ilabina ang kalihukan sa Cluny Abbey.
127. Stephen VIII (usahay Stephen IX)
Pagkapapa: AD 939–942
Gigikanan: Alemanya
Nahimo: Naningkamot sa pagpalig-on sa relasyon tali sa Papa ug sa mga hari sa Europa.
128. Marinus II
Pagkapapa: AD 942–946
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipalig-on ang mga monasteryo ug naglikay sa direktang panag-away sa politika.
129. Agapetus II
Pagkapapa: AD 946–955
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gisuportahan ang reporma sa Simbahan ug ang kalihukan sa Cluny.
130. John XII
Pagkapapa: AD 955–964
Gigikanan: Roma
Nahimo: Usa sa labing kontrobersiyal nga mga Papa. Gikoronahan niya si Otto I isip Holy Roman Emperor niadtong 962, apan sa ulahi nagkabangi sila.
131. Leo VIII
Pagkapapa: AD 963–965 (kontrobersiyal ang pag-ihap)
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipahimutang ni Emperador Otto I. Ang iyang pagkapapa gihisgutan gihapon sa mga historyador tungod sa panaglalis sa iyang pagpili.
132. Benedict V
Pagkapapa: AD 964
Gigikanan: Roma
Nahimo: Napili sa katawhan sa Roma apan gipapahawa ni Otto I ug gipadestiyero sa Alemanya.
133. John XIII
Pagkapapa: AD 965–972
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipadayon ang maayong relasyon kang Otto I ug gisuportahan ang pagtukod sa bag-ong mga diyosesis sa Uropa.
134. Benedict VI
Pagkapapa: AD 973–974
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipriso ug gilumos sa bilanggoan panahon sa kagubot sa politika.
135. Benedict VII
Pagkapapa: AD 974–983
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gisuportahan ang reporma sa Simbahan ug gisukol ang simoniya (pagbaligya sa katungdanan sa Simbahan).
136. John XIV
Pagkapapa: AD 983–984
Gigikanan: Pavia, Italya
Nahimo: Gipriso sa Castel Sant'Angelo ug namatay didto, lagmit tungod sa kagutom.
137. John XV
Pagkapapa: AD 985–996
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gikan sa iyang panahon nagsugod ang pormal nga proseso sa canonization (opisyal nga pagdeklara og santo) pinaagi sa Papa.
138. Gregory V
Pagkapapa: AD 996–999
Gigikanan: Alemanya
Nahimo: Unang Papa nga Aleman. Gikoronahan niya si Otto III isip emperador.
139. Sylvester II
Pagkapapa: AD 999–1003
Gigikanan: Pransiya
Nahimo: Usa sa labing maalamong mga Papa. Bantog sa matematika, astronomiya, ug pilosopiya. Gipalambo ang edukasyon sa Simbahan.
140. John XVII
Pagkapapa: AD 1003
Gigikanan: Roma
Nahimo: Mubo lamang ang iyang pagkapapa (mga unom ka bulan) ug naningkamot sa pagpadayon sa kalinaw sulod sa Simbahan.
Makapaikag nga mga hitabo niining panahona
Kini nga yugto kasagaran gitawag sa mga historyador nga usa sa pinakagubot nga panahon sa papasiya, tungod sa kusog nga impluwensiya sa mga pamilyang Romano ug sa mga emperador.
John XII (#130) gikoronahan si Otto I isip Holy Roman Emperor niadtong 962, usa ka hitabo nga nagpalig-on pag-usab sa Balaang Romanong Imperyo.
John XV (#137) maoy unang Papa nga naghimo og pormal nga proseso sa canonization sa mga santos.
Sylvester II (#139) nailhan dili lang isip Papa kondili usab usa ka bantog nga iskolar sa iyang panahon, nga nakatampo sa pagpalambo sa siyensiya ug edukasyon sa Europa.
Gikan kang Pope John XIX hangtod kang Pope Urban II
Panahon: mga AD 1024–1099
Tema: Dakong reporma sa Simbahan, pakigbisog batok sa pagpanghilabot sa mga hari, ug pagsaka sa awtoridad sa Papa sa panahon sa Middle Ages.
1. Pagpabilin sa impluwensiya sa mga halangdon nga pamilya sa Roma
Panahon ni John XIX (#121, AD 1024–1032)
Ang pagpili sa Papa sa sinugdanan niini nga panahon naapektuhan gihapon sa mga gamhanang pamilya sa Roma.
Si John XIX gikan sa pamilyang Tusculani, nga adunay dakong impluwensiya sa papasiya.
Sa iyang panahon, nagpadayon ang paningkamot nga mapalig-on ang disiplina sa Simbahan.
2. Ang “Papal Reform” ug paglimpyo sa Simbahan
Panahon ni Benedict IX (#122, AD 1032–1048, uban sa mga pagbalik-balik sa trono)
Usa siya sa labing kontrobersiyal nga Papa sa kasaysayan.
Ang iyang panahon nakapakita sa panginahanglan sa dakong reporma sa pagpili sa Papa ug sa pamatasan sa mga lider sa Simbahan.
Kini nga krisis nakatukod sa dalan padulong sa Gregorian Reform.
3. Pagsugod sa opisyal nga reporma sa papasiya
Panahon ni Leo IX (#125, AD 1049–1054)
Usa sa labing importante nga repormador nga Papa.
Mga nahimo:
Nakigbatok sa simony (pagpalit sa katungdanan sa Simbahan).
Gipasiugda ang disiplina sa mga pari.
Nagpatawag og daghang konseho aron limpyohan ang Simbahan.
Ang iyang panahon nakakita sa pagsamot sa tensiyon tali sa Roma ug Constantinople.
4. Ang Great Schism sa 1054
Panahon ni Pope Leo IX
Niadtong AD 1054, nabahin ang Kristiyanismo sa:
Western Church (Katolikong Romano)
Eastern Orthodox Church
Ang mga isyu may kalabotan sa:
awtoridad sa Papa,
mga kalainan sa liturhiya,
mga isyu sa doktrina.
Kini nga pagkabahin nagpadayon hangtod karon.
5. Ang pagtukod sa bag-ong paagi sa pagpili sa Papa
Panahon ni Nicholas II (#127, AD 1059–1061)
Niadtong AD 1059, iyang gipagawas ang balaod nga ang pagpili sa Papa ipahigayon sa mga cardinal bishops.
Gipakunhod niini ang impluwensiya sa mga hari ug Romanong pamilya sa pagpili sa Papa.
Kini nahimong pundasyon sa modernong sistema sa conclave.
6. Ang Dakong Pakigbisog sa Investiture Controversy
Panahon ni Gregory VII (#130, AD 1073–1085)
Usa sa labing bantog nga mga Papa sa kasaysayan.
Mga nahimo:
Gisugdan ang mas lawom nga Gregorian Reform.
Gisupak niya ang praktis nga ang mga hari makapili og mga obispo.
Gipahayag niya nga ang espirituwal nga awtoridad sa Simbahan dili mahimong kontrolado sa mga hari.
7. Panagbangi ni Gregory VII ug Emperador Henry IV
Investiture Controversy
Nakig-away si Pope Gregory VII kang Henry IV bahin sa katungod sa pagpili sa mga lider sa Simbahan.
Gi-excommunicate ni Gregory VII ang emperador.
Niadtong AD 1077, si Henry IV miadto sa Canossa aron mangayo og pasaylo.
Nahimong simbolo kini sa pakigbisog tali sa gahum sa Papa ug sa emperador.
8. Pagpadayon sa reporma human ni Gregory VII
Panahon ni Urban II (#139, AD 1088–1099)
Gipadayon niya ang Gregorian Reform.
Gipaningkamotan niya ang panaghiusa sa Simbahan human sa mga panagbangi.
Mas nailhan siya tungod sa iyang tawag sa First Crusade.
9. Pagsugod sa First Crusade
Panahon ni Urban II
Niadtong AD 1095, sa Council of Clermont, nanawagan siya sa mga Kristiyano sa Europe nga motabang sa pagbawi sa Jerusalem.
Kini maoy sinugdanan sa First Crusade (1096–1099).
Ang mga krusada nahimong usa sa labing dako nga panghitabo sa medieval nga kasaysayan.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 7
Mga tuig: AD 1024–1099
Pinakaimportanteng hitabo:
🔹 Gisugdan ang dakong Gregorian Reform.
🔹 1054 – Great Schism: pagkabahin sa Katoliko ug Eastern Orthodox.
🔹 Giusab ang pagpili sa Papa aron malikayan ang sobra nga impluwensiya sa politika.
🔹 Nahitabo ang Investiture Controversy tali sa Papa ug Emperador.
🔹 Gitawag ni Urban II ang First Crusade (1095).
141. John XVIII
Pagkapapa: AD 1003–1009
Gigikanan: Roma
Nahimo: Naningkamot sa pagpaayo sa relasyon tali sa Roma ug Constantinople, bisan wala kini hingpit nga nagmalampuson.
142. Sergius IV
Pagkapapa: AD 1009–1012
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nagdumala sa Simbahan sa panahon nga nagpadayon ang tensiyon tali sa Kasadpan ug Sidlakan.
143. Benedict VIII
Pagkapapa: AD 1012–1024
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nakigtambayayong kang Henry II batok sa mga manunulong ug kusog nga misukol sa simoniya ug sa kaminyoon sa mga pari.
144. John XIX
Pagkapapa: AD 1024–1032
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipalig-on ang relasyon sa Balaang Romanong Imperyo apan gisaway tungod sa impluwensiya sa iyang pamilya sa Simbahan.
145. Benedict IX
Pagkapapa: AD 1032–1044, 1045, 1047–1048
Gigikanan: Roma
Nahimo: Usa sa labing kontrobersiyal nga mga Papa. Talagsaon kay tulo ka higayon siyang nahimong Papa ug giakusahan sa daghang pag-abuso sa katungdanan. Giisip sa daghang historyador nga usa sa labing kontrobersiyal nga mga Papa.
146. Sylvester III
Pagkapapa: AD 1045
Gigikanan: Roma
Nahimo: Mubo ra ang iyang pagkapapa ug kontrobersiyal ang iyang pag-angkon sa trono sa Papa.
147. Gregory VI
Pagkapapa: AD 1045–1046
Gigikanan: Roma
Nahimo: Miangkon nga nagbayad aron makuha ang papasiya gikan kang Benedict IX, apan ang iyang tumong mao ang pagwagtang sa korapsyon. Sa ulahi, mipahawa siya sa katungdanan.
148. Clement II
Pagkapapa: AD 1046–1047
Gigikanan: Alemanya
Nahimo: Gikoronahan niya si Henry III isip emperador ug nagsugod sa seryosong reporma batok sa simoniya.
149. Damasus II
Pagkapapa: AD 1048
Gigikanan: Alemanya
Nahimo: Namatay human lamang sa mga 23 ka adlaw nga pagkapapa.
150. Leo IX
Pagkapapa: AD 1049–1054
Gigikanan: Alsace (karon France)
Nahimo: Usa sa mga nag-una sa dakong reporma sa Simbahan. Sa iyang panahon nahitabo ang Great Schism sa 1054, diin nabahin ang Simbahang Katoliko ug ang Simbahang Ortodokso.
151. Victor II
Pagkapapa: AD 1055–1057
Gigikanan: Alemanya
Nahimo: Gipadayon ang mga reporma ug nagtinabangay kang Henry III.
152. Stephen IX
Pagkapapa: AD 1057–1058
Gigikanan: Lorraine (karon France)
Nahimo: Nagpadayon sa reporma batok sa korapsyon ug simoniya.
153. Nicholas II
Pagkapapa: AD 1059–1061
Gigikanan: Burgundy, France
Nahimo: Usa sa labing importante nga desisyon sa kasaysayan sa Simbahan—gitakda niya nga ang mga kardinal maoy mopili sa Papa, dili na ang mga hari o mga pamilyang politikal.
154. Alexander II
Pagkapapa: AD 1061–1073
Gigikanan: Milan, Italya
Nahimo: Gipadayon ang reporma sa Simbahan ug gisukol ang simoniya ug ang kaminyoon sa mga pari.
155. Gregory VII
Pagkapapa: AD 1073–1085
Gigikanan: Tuscany, Italya
Nahimo: Usa sa labing bantog nga mga Papa. Gipangunahan ang Gregorian Reforms, gisukol ang lay investiture, ug nakigbangga kang Henry IV sa Investiture Controversy. Ang panghitabo sa Canossa (1077) nahimong simbolo sa gahum sa Papa.
156. Victor III
Pagkapapa: AD 1086–1087
Gigikanan: Benevento, Italya
Nahimo: Gipadayon ang mga reporma bisan sa lisod nga kahimtang sa Roma.
157. Urban II
Pagkapapa: AD 1088–1099
Gigikanan: France
Nahimo: Sa Council of Clermont (1095) iyang gitawag ang Unang Crusade (First Crusade) aron tabangan ang mga Kristohanon sa Sidlakan ug mabawi ang Jerusalem.
158. Paschal II
Pagkapapa: AD 1099–1118
Gigikanan: Ravenna, Italya
Nahimo: Nagpadayon sa Investiture Controversy ug nag-atubang sa daghang panagbangi sa emperador.
159. Gelasius II
Pagkapapa: AD 1118–1119
Gigikanan: Gaeta, Italya
Nahimo: Napugos sa pagbiya sa Roma tungod sa panagbangi sa emperador ug namatay sa France.
160. Callixtus II
Pagkapapa: AD 1119–1124
Gigikanan: Burgundy, France
Nahimo: Gitapos ang Investiture Controversy pinaagi sa Concordat of Worms (1122), nga naglatid sa papel sa Papa ug sa emperador sa pagpili sa mga obispo.
Mga mahinungdanong hitabo niining panahona
Great Schism (1054) sa panahon ni Leo IX (#150) maoy pormal nga pagkabahin sa Simbahang Katoliko ug Simbahang Ortodokso, nga nagpadayon hangtod karon.
Nicholas II (#153) nagtakda nga ang College of Cardinals lamang ang mopili sa Papa, usa ka pamaagi nga gigamit gihapon karon.
Gregory VII (#155) maoy nagdala sa Gregorian Reforms, nga nakapausab pag-ayo sa disiplina ug kagawasan sa Simbahan.
Urban II (#157) mao ang nagtawag sa First Crusade, usa sa labing bantog ug labing kontrobersiyal nga mga panghitabo sa medieval nga kasaysayan.
Callixtus II (#160) nagtapos sa dugay nang panagbangi tali sa Papa ug sa emperador pinaagi sa Concordat of Worms.
Gikan kang Pope Paschal II hangtod kang Pope Nicholas IV
Panahon: mga AD 1099–1292
Tema: Kataas-taasang gahum sa papasiya sa Middle Ages, mga Krusada, mga dakong konseho, ug ang pag-usab sa relasyon tali sa Simbahan ug mga hari.
1. Pagpadayon sa pakigbisog sa Investiture Controversy
Panahon ni Paschal II (#141, AD 1099–1118)
Gipadayon niya ang away batok sa pagpanghilabot sa mga emperador sa pagpili sa mga obispo.
Gisulayan niya og kasabotan kang Henry V pinaagi sa Concordat of Worms (1122) nga nahuman human sa iyang pagkapapa.
Kini nga kasabutan mipakunhod sa panagbangi tali sa Papacy ug Holy Roman Empire.
2. Pagtapos sa Investiture Controversy
Panahon ni Calixtus II (#143, AD 1119–1124)
Ang Concordat of Worms (1122) nahimong dakong kalampusan.
Giila nga ang Simbahan adunay katungod sa pagpili sa kaugalingong mga lider.
Nakahatag kini og mas dakong kagawasan sa papasiya gikan sa mga hari.
3. Ang Ikaduhang Lateran Council
Panahon ni Innocent II (#144, AD 1130–1143)
Nahitabo ang panagbangi sa pagpili sa Papa ug adunay karibal nga nag-angkon sa trono sa papasiya.
Ang Second Lateran Council (1139) nagtul-id sa daghang isyu sa disiplina sa Simbahan.
Gipanghimakak ang pipila ka sayop nga pagtulon-an ug gipakusog ang awtoridad sa Roma.
4. Ang pagbangon sa mga bag-ong relihiyosong orden
Niining panahona mitubo ang mga orden sama sa:
Cistercians — nagpasiugda sa mas yano ug disiplinadong kinabuhi sa monasteryo.
Knights Templar — usa ka relihiyosong sundalong orden nga nalambigit sa pagpanalipod sa mga peregrino sa Holy Land.
Sa ulahi motungha usab ang Dominicans ug Franciscans.
5. Ang Ikaduhang Krusada
Panahon ni Eugene III (#148, AD 1145–1153)
Gitawag ang Second Crusade (1147–1149) human mapukan ang County of Edessa sa mga Muslim.
Bisan wala kini magmalampuson sa militar, nagpakita kini sa padayon nga impluwensiya sa Papa sa mga hari sa Europe.
6. Ang panagbangi ni Pope Alexander III ug Emperor Frederick Barbarossa
Alexander III (#152, AD 1159–1181)
Usa sa labing taas nga pakigbisog tali sa Papa ug emperador.
Gisuklan niya si Frederick I Barbarossa bahin sa gahum sa emperador batok sa awtoridad sa Papa.
Sa ulahi, napildi ang pagpanghilabot ni Barbarossa ug napalig-on ang posisyon sa papasiya.
7. Ang Third Lateran Council
Panahon ni Alexander III
Gitukod ang mga lagda bahin sa pagpili sa Papa.
Gipakusog ang disiplina sa Simbahan.
Gitubag ang mga problema sama sa heresy ug moralidad sa mga lider sa Simbahan.
8. Ang pinakataas nga panahon sa gahum sa Papasiya: Pope Innocent III
Innocent III (#155, AD 1198–1216)
Giisip siya nga usa sa labing gamhanang Papa sa kasaysayan.
Mga nahimo:
Gipahayag nga ang Papa adunay dakong papel isip tiggiya sa mga hari ug nasod sa Europe.
Gitawag ang Fourth Crusade.
Gipatawag ang Fourth Lateran Council (1215), usa sa labing importante nga konseho sa medieval nga Simbahan.
Gisuportahan ang bag-ong relihiyosong orden sama sa Franciscans ug Dominicans.
9. Ang Fourth Crusade ug ang pagkabungkag sa Constantinople
Panahon ni Innocent III
Ang Fourth Crusade (1202–1204) wala nakaabot sa Jerusalem.
Hinuon, gisulong sa mga krusador ang Constantinople niadtong 1204.
Kini nakapasamot sa panagbulag tali sa Katolikong Kasadpan ug Orthodox nga Sidlakan.
10. Ang Dominican ug Franciscan Orders
Ika-13 nga siglo
Gitugotan ug gisuportahan sa mga Papa:
Order of Preachers — nagpasiugda sa pagwali ug teolohiya.
Order of Friars Minor — nagpasiugda sa kakabus, pag-alagad, ug pagsunod kang San Francisco.
Kini nga mga orden nahimong importante sa edukasyon ug misyon sa Simbahan.
11. Ang Unang Lyon Council
Panahon ni Innocent IV (#180? correction sa kasagarang talaan, AD 1243–1254)
Nagpadayon ang panagbangi tali sa Papa ug Holy Roman Emperor Frederick II.
Gipakita niini ang dakong tensiyon tali sa espirituwal ug politikal nga gahum.
12. Pagsaka ug pagkahuyang sa gahum sa Papasiya
Panahon ni Nicholas IV (#160, AD 1288–1292)
Si Nicholas IV mao ang unang Franciscan nga nahimong Papa.
Gisuportahan niya ang mga misyon sa gawas sa Europe.
Apan nagsugod na usab ang pagkahuyang sa politikal nga gahum sa papasiya nga mosangpot sa dagkong krisis sa sunod nga panahon.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 8
Mga tuig: AD 1099–1292
Pinakaimportanteng hitabo:
🔹 Concordat of Worms (1122) — natapos ang Investiture Controversy.
🔹 Misaka ang impluwensiya sa Papa sa mga hari sa Europe.
🔹 Nahitabo ang Second ug Third Crusades.
🔹 Si Innocent III nahimong usa sa labing kusgan nga Papa sa kasaysayan.
🔹 Gitawag ang Fourth Lateran Council (1215).
🔹 Mitubo ang mga orden nga Franciscan ug Dominican.
161. Honorius II
Pagkapapa: AD 1124–1130
Gigikanan: Fagnano, Italya
Nahimo: Gipadayon ang mga reporma sa Simbahan ug gipalig-on ang awtoridad sa Papa.
162. Innocent II
Pagkapapa: AD 1130–1143
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nakig-atubang sa usa ka antipope sulod sa pipila ka tuig. Gipatawag ang Second Lateran Council (1139), nga nagpalig-on sa mga reporma sa Simbahan.
163. Celestine II
Pagkapapa: AD 1143–1144
Gigikanan: Città di Castello, Italya
Nahimo: Mubo ra ang iyang pagkapapa ug naningkamot sa pagpakalma sa mga panagbangi sa Roma.
164. Lucius II
Pagkapapa: AD 1144–1145
Gigikanan: Bologna, Italya
Nahimo: Namatay human masamdan atol sa panagbangi batok sa mga rebelde sa Roma.
165. Eugene III
Pagkapapa: AD 1145–1153
Gigikanan: Pisa, Italya
Nahimo: Gitawag ang Ikaduhang Crusade (Second Crusade) ug gisuportahan ni Bernard of Clairvaux.
166. Anastasius IV
Pagkapapa: AD 1153–1154
Gigikanan: Roma
Nahimo: Naningkamot sa pagpasig-uli sa kalinaw tali sa Papa ug sa Balaang Romanong Imperyo.
167. Adrian IV
Pagkapapa: AD 1154–1159
Gigikanan: England
Nahimo: Mao lamang ang Ingles nga nahimong Papa. Nakigbangga kang Frederick Barbarossa bahin sa awtoridad sa Papa.
168. Alexander III
Pagkapapa: AD 1159–1181
Gigikanan: Siena, Italya
Nahimo: Usa sa labing kusgan nga mga Papa sa Middle Ages. Gipildi ang mga antipope ug gipatawag ang Third Lateran Council, nga nagtakda nga 2/3 sa mga kardinal ang kinahanglan aron mapili ang Papa.
169. Lucius III
Pagkapapa: AD 1181–1185
Gigikanan: Lucca, Italya
Nahimo: Gisukol ang mga erehiya ug nagpadayon sa panagbangi sa emperador.
170. Urban III
Pagkapapa: AD 1185–1187
Gigikanan: Milan, Italya
Nahimo: Nagdumala sa panahon nga nabawi sa mga Muslim ang Jerusalem ni Saladin.
171. Gregory VIII
Pagkapapa: AD 1187
Gigikanan: Benevento, Italya
Nahimo: Mitawag sa Ikatulong Crusade (Third Crusade) human sa pagkahugno sa Jerusalem.
172. Clement III
Pagkapapa: AD 1187–1191
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipaninguhaan ang pagpasig-uli sa maayong relasyon tali sa Papa ug sa lungsod sa Roma.
173. Celestine III
Pagkapapa: AD 1191–1198
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gikoronahan si Henry VI isip emperador ug nagdumala sa pagtubo sa papasiya sa Europa.
174. Innocent III
Pagkapapa: AD 1198–1216
Gigikanan: Anagni, Italya
Nahimo: Giisip sa daghang historyador nga usa sa labing gamhanang Papa sa kasaysayan. Gipatawag ang Fourth Lateran Council, gipasiugda ang daghang reporma, ug dako ang impluwensiya sa politika sa Europa.
175. Honorius III
Pagkapapa: AD 1216–1227
Gigikanan: Roma
Nahimo: Giaprobahan ang Order of Preachers ug gisuportahan ang Order of Friars Minor.
176. Gregory IX
Pagkapapa: AD 1227–1241
Gigikanan: Anagni, Italya
Nahimo: Gipatik ang Decretals, usa ka importante nga koleksiyon sa balaod sa Simbahan, ug gitukod ang Papal Inquisition.
177. Celestine IV
Pagkapapa: AD 1241
Gigikanan: Milan, Italya
Nahimo: Namatay human lamang sa 17 ka adlaw nga pagkapapa ug wala pa gani makoronahan.
178. Innocent IV
Pagkapapa: AD 1243–1254
Gigikanan: Genoa, Italya
Nahimo: Gipatawag ang First Council of Lyon ug opisyal nga gitangtang si Frederick II isip emperador.
179. Alexander IV
Pagkapapa: AD 1254–1261
Gigikanan: Anagni, Italya
Nahimo: Gisuportahan ang mga mendicant orders ug nagpadayon sa panaglalis sa Balaang Romanong Imperyo.
180. Urban IV
Pagkapapa: AD 1261–1264
Gigikanan: France
Nahimo: Gitukod ang kapistahan sa Corpus Christi alang sa tibuok Simbahang Katoliko niadtong 1264.
Mga mahinungdanong hitabo niining panahona
Adrian IV (#167) mao ang bugtong Ingles nga nahimong Papa.
Alexander III (#168) nagtakda sa 2/3 nga boto sa mga kardinal aron mahimong balido ang pagpili sa Papa—usa ka lagda nga nagpadayon sa lain-laing porma hangtod karon.
Innocent III (#174) giisip nga nakaabot sa kinatas-ang impluwensiya sa papasiya sa politika ug relihiyon sa medieval nga Europa.
Gregory IX (#176) nagpatik sa Decretals, nga nahimong pundasyon sa canon law sulod sa daghang siglo.
Urban IV (#180) nagtukod sa pista sa Corpus Christi, nga gisaulog gihapon sa Simbahang Katoliko karon.
Gikan kang Pope Celestine V hangtod kang Pope Clement V
Panahon: mga AD 1294–1314
Tema: Krisis sa awtoridad sa Papasiya, pagbalhin sa sentro sa Papa ngadto sa Avignon, ug pagsugod sa panahon nga ang papasiya naapektuhan pag-ayo sa politika sa France.
1. Ang mubo ug talagsaong pagkapapa ni Celestine V
Celestine V (#192 sa opisyal nga talaan, AD 1294)
(Bai, gamay nga correction: ang numero sa karaang mga Papa usahay mausab depende sa ihap sa antipopes ug mga kontrobersiyal nga ngalan. Si Celestine V wala sulod sa #161–180 sa opisyal nga ihap; iyang panahon sakto sa katapusan niini nga yugto.)
Usa siya ka hermit nga napili isip Papa tungod sa tinguha nga mahuman ang taas nga bakante nga trono sa Papa.
Naglingkod siya sulod lang og mga 5 ka bulan.
Siya ang usa sa pipila ka Papa nga boluntaryong mibiya sa katungdanan sa wala pa si Benedict XVI.
Gi-canonize siya isip santo.
2. Ang kusgan nga pagpangulo ni Pope Boniface VIII
Boniface VIII (AD 1294–1303)
Usa siya sa labing kontrobersiyal nga Papa sa Middle Ages.
Mga nahimo:
Gipakita niya ang kusog nga pag-angkon sa awtoridad sa Papa batok sa mga hari.
Gipagawas niya ang bantog nga dokumento nga Unam Sanctam (1302) nga naghisgot sa espirituwal nga awtoridad sa Papa.
Nakig-away siya kang Philip IV of France bahin sa buhis ug gahum sa Simbahan.
3. Ang pag-atake kang Boniface VIII sa Anagni
AD 1303
Gisulong sa mga kaaway ni Boniface VIII ang iyang pinuy-anan sa Anagni.
Bisan wala siya gipatay, ang panghitabo usa ka dakong simbolo sa pagkahuyang sa politikal nga gahum sa Papasiya.
Human niini, misamot ang impluwensiya sa France sa mga butang sa Simbahan.
4. Ang pagbalhin sa Papasiya ngadto sa Avignon
Clement V (AD 1305–1314)
Napili siya isip Papa sa panahon nga kusog ang impluwensiya sa France.
Niadtong 1309, gibalhin ang pinuy-anan sa Papa gikan sa Roma ngadto sa Avignon.
Nagsugod ang gitawag nga Avignon Papacy (1309–1377).
5. Ang Council of Vienne ug ang pagtapos sa Knights Templar
Panahon ni Clement V
Gitawag ang Council of Vienne.
Usa sa labing bantog nga desisyon niini mao ang pagbuwag sa Knights Templar niadtong 1312.
Ang order giakusahan og lain-laing sala, bisan ang mga detalye niini nagpabilin nga hilisgutan sa mga historyador.
6. Pag-uswag sa mga unibersidad ug teolohiya
Niining panahon:
Mitubo ang mga sentro sa pagtuon sa teolohiya sa Europe.
Ang mga eskolar sama ni Thomas Aquinas (gikan sa miaging siglo) nagpadayon sa dakong impluwensiya sa panghunahuna sa Simbahan.
Ang relasyon tali sa pagtuo ug rason nahimong dakong hilisgutan.
7. Pagkadaot sa relasyon tali sa Roma ug Papa
Tungod sa Avignon Papacy:
Daghang tawo sa Italy ang mibati nga ang Papa nahimong sobra ka duol sa interes sa France.
Ang Roma nawad-an sa papel isip permanente nga sentro sa papasiya sulod sa daghang tuig.
Kini mahimong usa sa mga hinungdan sa umaabot nga Great Western Schism.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 9
Mga tuig: mga AD 1294–1314
Pinakaimportanteng hitabo:
🔹 Si Boniface VIII misulay pagpanalipod sa pinakataas nga awtoridad sa Papa.
🔹 Nahitabo ang krisis tali sa Papa ug Hari sa France.
🔹 Ang Papasiya gibalhin ngadto sa Avignon (1309).
🔹 Nagsugod ang usa ka panahon diin ang politika sa Europe dakong nakaimpluwensiya sa pagpangulo sa Simbahan.
🔹 Gibuwag ang Knights Templar pinaagi sa Council of Vienne.
181. Clement IV
Pagkapapa: AD 1265–1268
Gigikanan: Saint-Gilles, France
Nahimo: Gisuportahan ang pagpalapad sa mga misyon ug gisuportahan si Charles of Anjou sa iyang pag-angkon sa trono sa Sicily.
182. Gregory X
Pagkapapa: AD 1271–1276
Gigikanan: Piacenza, Italya
Nahimo: Gitawag ang Second Council of Lyon aron paningkamotan ang panaghiusa sa Simbahang Katoliko ug Ortodokso. Gisugdan usab ang mga lagda sa conclave sa pagpili sa Papa.
183. Innocent V
Pagkapapa: AD 1276
Gigikanan: Savoy (karon France)
Nahimo: Unang Papa gikan sa Dominican Order. Mubo ra ang iyang pagkapapa.
184. Adrian V
Pagkapapa: AD 1276
Gigikanan: Genoa, Italya
Nahimo: Wala pa makoronahan isip Papa sa iyang kamatayon.
185. John XXI
Pagkapapa: AD 1276–1277
Gigikanan: Portugal
Nahimo: Usa sa pipila ka Papa nga adunay dakong interes sa siyensiya ug medisina. Namatay tungod sa pagkahugno sa usa ka bahin sa palasyo sa Viterbo.
186. Nicholas III
Pagkapapa: AD 1277–1280
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipauswag ang kahimtang sa Papal States ug gipalig-on ang papel sa pamilya Colonna ug Orsini sa politika sa Roma.
187. Martin IV
Pagkapapa: AD 1281–1285
Gigikanan: France
Nahimo: Kusog nga misuporta sa mga Pranses nga interes sa politika sa Sicily.
188. Honorius IV
Pagkapapa: AD 1285–1287
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gisuportahan ang mga reporma sa mga relihiyosong orden, ilabina ang mga Dominikano ug Franciscano.
189. Nicholas IV
Pagkapapa: AD 1288–1292
Gigikanan: Ascoli Piceno, Italya
Nahimo: Unang Papa nga gikan sa Franciscan Order. Gisuportahan ang mga misyon sa Asya ug sa Balaang Yuta.
190. Celestine V
Pagkapapa: AD 1294
Gigikanan: Molise, Italya
Nahimo: Usa ka ermitanyo nga nahimong Papa. Nailhan tungod sa iyang pag-resign sa papasiya—usa sa unang klarong mga kaso sa kasaysayan.
191. Boniface VIII
Pagkapapa: AD 1294–1303
Gigikanan: Anagni, Italya
Nahimo: Usa sa labing kontrobersiyal nga mga Papa sa Middle Ages. Nagpagawas sa Unam Sanctam (1302) nga nag-ingon sa taas nga espirituwal nga awtoridad sa Papa. Nakig-away siya kang Philip IV of France.
192. Benedict XI
Pagkapapa: AD 1303–1304
Gigikanan: Treviso, Italya
Nahimo: Naningkamot sa pagpasig-uli sa kalinaw human sa panagbangi ni Boniface VIII ug France.
193. Clement V
Pagkapapa: AD 1305–1314
Gigikanan: France
Nahimo: Unang Papa sa panahon sa Avignon Papacy. Iyang gibalhin ang puy-anan sa Papa ngadto sa Avignon, France. Sa iyang panahon gibuwag ang Knights Templar.
194. John XXII
Pagkapapa: AD 1316–1334
Gigikanan: Cahors, France
Nahimo: Dugay nga nagdumala sa Avignon Papacy. Gipauswag ang administrasyon ug panalapi sa Simbahan.
195. Benedict XII
Pagkapapa: AD 1334–1342
Gigikanan: France
Nahimo: Nagpatukod sa Palais des Papes ug naningkamot sa reporma sa mga monasteryo.
196. Clement VI
Pagkapapa: AD 1342–1352
Gigikanan: France
Nahimo: Usa ka adunahan ug aktibong Papa. Sa iyang panahon nahitabo ang Black Death (1347–1351) nga mipatay og milyon-milyong tawo sa Europa.
197. Innocent VI
Pagkapapa: AD 1352–1362
Gigikanan: France
Nahimo: Gisugdan ang mga reporma sa disiplina sa Simbahan ug gipaninguhaan ang pagbalik sa Papa ngadto sa Roma.
198. Urban V
Pagkapapa: AD 1362–1370
Gigikanan: France
Nahimo: Usa ka monghe nga nahimong Papa. Mibalik siya sa Roma sa mubo nga panahon apan mibalik usab sa Avignon.
199. Gregory XI
Pagkapapa: AD 1370–1378
Gigikanan: France
Nahimo: Kataposang Papa sa Avignon Papacy. Sa 1377, iyang gibalik ang puy-anan sa Papa ngadto sa Roma pinaagi sa tambag ni Catherine of Siena.
200. Urban VI
Pagkapapa: AD 1378–1389
Gigikanan: Naples, Italya
Nahimo: Ang iyang pagpili misangpot sa Western Schism (Great Schism of the West), diin adunay duha (ug sa ulahi tulo) ka nag-angkon nga Papa.
Mga mahinungdanong hitabo niining panahona
Gregory X (#182) nagpalig-on sa sistema sa papal conclave, diin ang mga kardinal magpabilin nga nagkahiusa hangtod makapili og Papa.
Celestine V (#190) nahimong bantog tungod sa iyang boluntaryong pag-resign.
Boniface VIII (#191) nagrepresentar sa kinatas-ang panan-aw sa medieval nga gahum sa papasiya.
Clement V (#193) nagsugod sa Avignon Papacy (1309–1377).
Gregory XI (#199) mibalik sa Papa ngadto sa Roma.
Urban VI (#200) misugod sa Western Schism, usa sa pinakagrabeng krisis sa kasaysayan sa papasiya.
Gikan kang Pope John XXII hangtod kang Pope Martin V
Panahon: mga AD 1316–1431
Tema: Panahon sa Avignon Papacy, dakong panagbangi sa mga nag-angkon nga Papa, ug ang pagpahiuli sa panaghiusa sa Simbahan.
1. Ang pagpadayon sa Avignon Papacy
John XXII (AD 1316–1334)
Human sa kamatayon ni Clement V, gipadayon ang pagpuyo sa mga Papa sa Avignon, France.
Gipakusog niya ang administrasyon ug pinansya sa Papasiya.
Nakig-atubang siya sa mga debate sa teolohiya bahin sa kakabus ni Cristo ug sa mga Franciscans.
Ang iyang panahon nagpakita nga ang Papasiya nahimong usa ka dako nga institusyon sa pagdumala.
2. Ang tensiyon tali sa Papa ug Holy Roman Emperor
Panahon ni John XXII
Nakig-away siya kang Louis IV bahin sa katungod sa emperador sa pagmando.
Ang isyu mao kung kinahanglan ba ang pag-uyon sa Papa aron mahimong lehitimong emperador.
Kini nagpakita sa nagpadayon nga pakigbisog tali sa gahum espirituwal ug politikal.
3. Pagbalhin-balhin sa palisiya sa Papasiya sa Avignon
Mga Papa sa Avignon:
Benedict XII (1334–1342)
Clement VI (1342–1352)
Innocent VI (1352–1362)
Urban V (1362–1370)
Gregory XI (1370–1378)
Mga kinatibuk-ang hitabo:
Gipauswag ang administrasyon sa Simbahan.
Mitubo ang impluwensiya sa mga opisyal sa Papasiya.
Apan adunay mga kritiko nga miingon nga ang Papa nahimong sobra ka naapektuhan sa politika sa France.
4. Ang Black Death (Dakong Salot) sa Europe
AD 1347–1351
Usa ka grabe nga pandemya nga nakapatay og milyon-milyong tawo sa Europe.
Ang Simbahan naapektuhan pag-ayo tungod sa pagkawala sa daghang pari ug relihiyosong lider.
Ang krisis nakapahinabo og dakong pagbag-o sa sosyal ug relihiyosong kinabuhi sa Europe.
5. Ang pagbalik sa Papa sa Roma
Gregory XI (AD 1370–1378)
Tungod sa tambag ni Catherine of Siena ug uban pa, mibalik siya sa Roma niadtong AD 1377.
Gitapos niya ang taas nga panahon diin ang Papa nagpuyo sa Avignon.
Apan human sa iyang kamatayon misugod ang mas dakong krisis.
6. Ang Great Western Schism (1378–1417)
Usa sa labing dakong krisis sa kasaysayan sa Papasiya.
Human sa pagpili kang Urban VI:
Adunay grupo sa mga kardinal nga misalikway sa iyang pagpili.
Naghimo sila og laing Papa sa Avignon.
Sulod sa mga dekada, adunay duha ka nag-angkon nga Papa:
usa sa Roma,
usa sa Avignon.
7. Ang Council of Constance ug pagtapos sa schism
Panahon ni Martin V (AD 1417–1431)
Gitawag ang Council of Constance aron sulbaron ang krisis.
Gipapahawa ang mga nag-angkon nga Papa ug gipili si Martin V isip usa ka lehitimong Papa.
Nahibalik ang panaghiusa sa Simbahang Katoliko.
8. Pag-uswag sa Renaissance nga kultura
Sa katapusan niini nga panahon:
Ang mga Papa nagsugod pag-usab sa pagpaluyo sa arte, edukasyon, ug kultura.
Ang Roma hinay-hinay nga mibalik isip sentro sa Kristiyanismo ug kultura sa Europe.
Kini mahimong sinugdanan sa Renaissance Papacy sa sunod nga mga siglo.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 10
Mga tuig: AD 1316–1431
Pinakaimportanteng hitabo:
🔹 Avignon Papacy (1309–1377) — panahon nga nagpuyo ang mga Papa sa France.
🔹 Black Death nakaapekto pag-ayo sa Simbahan ug Europe.
🔹 1378–1417: Great Western Schism — adunay duha ka nag-angkon nga Papa.
🔹 Council of Constance (1414–1418) — nabalik ang panaghiusa sa Papasiya.
🔹 Si Martin V nagsugod sa bag-ong yugto sa pagbangon sa Roma ug Renaissance.
201. Boniface IX
Pagkapapa: AD 1389–1404
Gigikanan: Naples, Italya
Nahimo: Nangulo sa panahon sa Western Schism. Naningkamot nga mapalig-on ang posisyon sa Roma batok sa kontra nga Papa sa Avignon.
202. Innocent VII
Pagkapapa: AD 1404–1406
Gigikanan: Sulmona, Italya
Nahimo: Naningkamot nga tapuson ang pagkabahin sa Simbahan apan wala niya kini masulbad.
203. Gregory XII
Pagkapapa: AD 1406–1415
Gigikanan: Venice, Italya
Nahimo: Aron matapos ang Western Schism, mi-resign siya sa pagka-Papa niadtong 1415—usa ka talagsaong sakripisyo alang sa panaghiusa sa Simbahan.
204. Martin V
Pagkapapa: AD 1417–1431
Gigikanan: Roma
Nahimo: Napili sa Council of Constance ug iyang gitapos ang Western Schism. Gibalik ang sentro sa papasiya ngadto sa Roma.
205. Eugene IV
Pagkapapa: AD 1431–1447
Gigikanan: Venice, Italya
Nahimo: Nangulo sa Council of Florence nga misulay sa paghiusa pag-usab sa Katoliko ug Ortodokso.
206. Nicholas V
Pagkapapa: AD 1447–1455
Gigikanan: Sarzana, Italya
Nahimo: Gitawag nga unang dakong Renaissance Pope. Gipalambo ang Vatican Library ug gisuportahan ang arte ug edukasyon.
207. Callixtus III
Pagkapapa: AD 1455–1458
Gigikanan: Valencia, Spain
Nahimo: Naningkamot sa pag-organisa og panagang batok sa Ottoman Turks human sa pagkahugno sa Constantinople (1453).
208. Pius II
Pagkapapa: AD 1458–1464
Gigikanan: Corsignano (Pienza), Italya
Nahimo: Usa ka bantog nga humanista ug magsusulat. Misulay sa paghimo og bag-ong krusada batok sa Ottoman Empire.
209. Paul II
Pagkapapa: AD 1464–1471
Gigikanan: Venice, Italya
Nahimo: Gisuportahan ang arte ug arkitektura sa Roma apan adunay tensiyon sa mga humanista.
210. Sixtus IV
Pagkapapa: AD 1471–1484
Gigikanan: Savona, Italya
Nahimo: Nagpatukod sa Sistine Chapel, nga nahimong usa sa labing bantog nga simbolo sa Renaissance.
211. Innocent VIII
Pagkapapa: AD 1484–1492
Gigikanan: Genoa, Italya
Nahimo: Nakigbahin sa politika sa mga gahom sa Europe ug nagpagawas og dokumento batok sa pagpang-ungo (witchcraft).
212. Alexander VI
Pagkapapa: AD 1492–1503
Gigikanan: Valencia, Spain
Nahimo: Usa sa labing kontrobersiyal nga Renaissance Popes. Nailhan sa kusog nga politika sa pamilya Borgia ug sa iyang papel sa pagbahin sa bag-ong mga yuta tali sa Spain ug Portugal pinaagi sa Treaty of Tordesillas.
213. Pius III
Pagkapapa: AD 1503
Gigikanan: Siena, Italya
Nahimo: Mubo ra kaayo ang iyang pagkapapa—mga 26 ka adlaw.
214. Julius II
Pagkapapa: AD 1503–1513
Gigikanan: Savona, Italya
Nahimo: Gitawag nga "Warrior Pope". Gipalapad ang Papal States ug gisuportahan ang dagkong artista sama kang Michelangelo ug Raphael.
215. Leo X
Pagkapapa: AD 1513–1521
Gigikanan: Florence, Italya
Nahimo: Dakong patron sa Renaissance art. Sa iyang panahon nagsugod ang Protestant Reformation pinaagi sa pagkontra ni Martin Luther.
216. Adrian VI
Pagkapapa: AD 1522–1523
Gigikanan: Utrecht (karon Netherlands)
Nahimo: Kataposang non-Italian nga Papa sulod sa hapit 450 ka tuig hangtod kang John Paul II. Misulay sa pagreporma sa Simbahan.
217. Clement VII
Pagkapapa: AD 1523–1534
Gigikanan: Florence, Italya
Nahimo: Nangulo sa panahon sa Protestant Reformation ug sa Sack of Rome (1527). Wala niya mapugngi ang pagkabahin sa England gikan sa Roma.
218. Paul III
Pagkapapa: AD 1534–1549
Gigikanan: Canino, Italya
Nahimo: Gitawag ang Council of Trent, nga maoy sentro sa Counter-Reformation.
219. Julius III
Pagkapapa: AD 1550–1555
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipadayon ang Council of Trent ug gisuportahan ang edukasyon sa mga pari.
220. Marcellus II
Pagkapapa: AD 1555
Gigikanan: Montefano, Italya
Nahimo: Mubo ra ang iyang pagkapapa (22 ka adlaw). Gitinguha niya ang yano ug matinud-anong pagpangulo sa Simbahan.
Mga mahinungdanong hitabo niining panahona
Martin V (#204) nagtapos sa Western Schism ug mibalik ang kalig-on sa papasiya.
Nicholas V (#206) nagsugod sa dakong panahon sa Renaissance Papacy.
Sixtus IV (#210) nagpatukod sa Sistine Chapel.
Alexander VI (#212) nahimong simbolo sa komplikadong politika sa Renaissance.
Leo X (#215) mao ang Papa sa pagsugod sa Protestant Reformation.
Paul III (#218) nagsugod sa Council of Trent, nga maoy dakong tubag sa Simbahang Katoliko sa Repormasyon.
Gikan kang Pope Eugene IV hangtod kang Pope Julius III
Panahon: mga AD 1431–1555
Tema: Renaissance Papacy, dakong pag-uswag sa arte ug siyensya, Protestant Reformation, ug pagsugod sa Counter-Reformation.
1. Ang Council of Florence ug paningkamot sa panaghiusa
Eugene IV (#201, AD 1431–1447)
Gipadayon niya ang Council of Florence nga nagtumong sa paghiusa pag-usab sa Katolikong Kasadpan ug Eastern Orthodox.
Niadtong 1439, adunay paningkamot nga maabot ang kasabutan tali sa Roma ug Constantinople.
Apan wala kini molungtad, ug sa ulahi nagpabilin ang panagbulag sa duha ka Simbahan.
2. Pagbalik sa Roma isip sentro sa Renaissance
Panahon ni Nicholas V (#202, AD 1447–1455)
Usa siya ka dakong tigpaluyo sa edukasyon, literatura, ug arte.
Gisugdan niya ang pagpalambo pag-usab sa Roma human sa mga krisis sa Middle Ages.
Gipadako ang koleksiyon sa Vatican Library.
Ang iyang panahon maoy sinugdanan sa Renaissance Papacy.
3. Ang pagkahulog sa Constantinople (AD 1453)
Panahon ni Nicholas V
Niadtong 1453, nabihag sa Ottoman Turks ang Constantinople.
Natapos ang Byzantine Empire.
Daghang Kristohanong eskolar gikan sa Sidlakan miadto sa Italy, nga nakatabang sa pagpalambo sa Renaissance.
4. Pagpanalipod sa Europe batok sa Ottoman Empire
Panahon ni Pius II (#210, AD 1458–1464)
Naningkamot siya sa paghiusa sa mga hari sa Europe batok sa pagpalapad sa Ottoman Empire.
Usa siya ka bantog nga humanista ug eskolar sa wala pa mahimong Papa.
5. Pagpalig-on sa gahum sa Renaissance Popes
Panahon ni Sixtus IV (#212, AD 1471–1484)
Mga nahimo:
Gitukod ug gisuportahan ang daghang proyekto sa arte ug arkitektura.
Ang Sistine Chapel ginganlan gikan sa iyang ngalan.
Apan ang iyang panahon naapektuhan usab sa politika sa mga pamilyang Italyano.
6. Ang panahon sa Borgia ug politika sa Papasiya
Alexander VI (#214, AD 1492–1503)
Usa siya sa labing kontrobersiyal nga Papa sa Renaissance.
Ang iyang pamilya, ang mga Borgia, adunay dakong impluwensiya sa politika sa Italy.
Sa iyang panahon, miabot si Christopher Columbus sa Americas (1492), nga nakaapekto sa misyon sa Simbahan sa bag-ong kalibotan.
Ang iyang pagdumala kasagarang gisaway tungod sa nepotismo ug politika.
7. Si Julius II ug ang dakong proyekto sa Vatican
Julius II (#216, AD 1503–1513)
Gitawag siya nga "Warrior Pope."
Mga nahimo:
Gipalig-on ang kontrol sa Papal States.
Gisuportahan ang mga artista sama nila:
Michelangelo
Raphael
Gisugdan ang dakong pagtukod pag-usab sa Saint Peter's Basilica.
8. Ang Protestant Reformation ni Martin Luther
Panahon ni Leo X (#217, AD 1513–1521)
Niadtong 1517, gipatik ni Martin Luther ang iyang 95 Theses.
Gisaway niya ang pipila ka praktis sa Simbahan, ilabina ang isyu sa indulgences.
Kini nahimong sinugdanan sa Protestant Reformation.
Sa ulahi, gi-excommunicate si Luther.
9. Ang "Sack of Rome" (1527)
Panahon ni Clement VII (#219, AD 1523–1534)
Niadtong 1527, gisulong ug gitulis ang Roma sa mga sundalo sa Holy Roman Emperor Charles V.
Dakong kadaot kini sa Roma ug sa dungog sa Papasiya.
Gipakita niini nga ang mga Papa naapektuhan gihapon sa dakong politika sa Europe.
10. Ang pagsugod sa Counter-Reformation
Panahon ni Paul III (#220, AD 1534–1549)
Mga nahimo:
Gitawag ang Council of Trent.
Gisuportahan ang bag-ong relihiyosong orden sama sa Society of Jesus.
Gisugdan ang dakong reporma sa sulod sa Simbahang Katoliko aron tubagon ang Protestant Reformation.
11. Council of Trent nagsugod
Panahon ni Julius III (#221 sa pipila ka talaan, AD 1550–1555)
Gipadayon ang mga sesyon sa Council of Trent.
Gihubit ang mga doktrina sa Katoliko ug giusab ang disiplina sa mga pari.
Kini maoy usa sa labing importante nga reporma sa kasaysayan sa Simbahan.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 11
Mga tuig: AD 1431–1555
Pinakaimportanteng hitabo:
🔹 Nagsugod ang Renaissance Papacy ug dakong suporta sa arte.
🔹 Nahugno ang Constantinople (1453), nga nakaapekto sa Europe.
🔹 Mitungha ang Protestant Reformation (1517).
🔹 Nahitabo ang Sack of Rome (1527).
🔹 Gisugdan ang Council of Trent isip tubag sa Reformation.
🔹 Ang Simbahang Katoliko misulod sa panahon sa Counter-Reformation.
221. Paul IV
Pagkapapa: AD 1555–1559
Gigikanan: Capriglia Irpina, Italya
Nahimo: Usa ka kusgan nga tigpatuman sa reporma. Gitukod pag-usab ang Roman Inquisition ug gipakusog ang pagdumala batok sa mga erehiya.
222. Pius IV
Pagkapapa: AD 1559–1565
Gigikanan: Milan, Italya
Nahimo: Gitapos ang Council of Trent niadtong 1563 ug gipatuman ang mga reporma sa Counter-Reformation.
223. Pius V
Pagkapapa: AD 1566–1572
Gigikanan: Bosco Marengo, Italya
Nahimo: Usa ka Dominican nga Papa. Gipasiugda ang reporma sa Simbahan, gipagawas ang Roman Missal (1570), ug giila nga santo.
224. Gregory XIII
Pagkapapa: AD 1572–1585
Gigikanan: Bologna, Italya
Nahimo: Nagpatuman sa Gregorian Calendar (1582) nga gigamit sa kadaghanan sa kalibotan karon.
225. Sixtus V
Pagkapapa: AD 1585–1590
Gigikanan: Grottammare, Italya
Nahimo: Giayo ang administrasyon sa Vatican ug gipalig-on ang pinansya sa Papal States.
226. Urban VII
Pagkapapa: AD 1590
Gigikanan: Roma
Nahimo: Ang iyang pagkapapa mao ang pinakagamay sa kasaysayan—13 ka adlaw lamang. Namatay siya sa malaria sa wala pa makoronahan.
227. Gregory XIV
Pagkapapa: AD 1590–1591
Gigikanan: Somma Lombardo, Italya
Nahimo: Nagdumala sa panahon sa relihiyoso ug politikal nga tensiyon sa Europe.
228. Innocent IX
Pagkapapa: AD 1591
Gigikanan: Bologna, Italya
Nahimo: Mubo ra ang iyang pagkapapa—mga duha ka bulan.
229. Clement VIII
Pagkapapa: AD 1592–1605
Gigikanan: Fano, Italya
Nahimo: Nakab-ot ang pakig-uli sa pipila ka Kristiyanong grupo ug gipangunahan ang pagproseso sa Galileo Galilei nga kaso sa wala pa kini mosamot sa ulahi.
230. Leo XI
Pagkapapa: AD 1605
Gigikanan: Florence, Italya
Nahimo: Nailhan nga "Papa nga 27 ka adlaw lamang" ang pagserbisyo.
231. Paul V
Pagkapapa: AD 1605–1621
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gitukod ang bantog nga facade sa Saint Peter's Basilica ug gipalambo ang Vatican Library.
232. Gregory XV
Pagkapapa: AD 1621–1623
Gigikanan: Bologna, Italya
Nahimo: Gitukod ang Congregation for the Propagation of the Faith aron koordinahon ang mga misyon sa Simbahan.
233. Urban VIII
Pagkapapa: AD 1623–1644
Gigikanan: Florence, Italya
Nahimo: Dakong patron sa arte ug siyensya. Sa iyang panahon nahitabo ang bantog nga paglutos kang Galileo.
234. Innocent X
Pagkapapa: AD 1644–1655
Gigikanan: Roma
Nahimo: Nangulo human sa Thirty Years' War ug misulay pagpalig-on sa impluwensiya sa Simbahan.
235. Alexander VII
Pagkapapa: AD 1655–1667
Gigikanan: Siena, Italya
Nahimo: Gisuportahan ang arkitektura ug arte sa Baroque nga panahon.
236. Clement IX
Pagkapapa: AD 1667–1669
Gigikanan: Pistoia, Italya
Nahimo: Nailhan tungod sa iyang pagpaningkamot sa kalinaw tali sa Simbahan ug pipila ka grupo sa Pransiya.
237. Clement X
Pagkapapa: AD 1670–1676
Gigikanan: Roma
Nahimo: Gipadayon ang pagdumala sa Simbahan sa panahon sa pagtubo sa mga nasod-estado sa Europe.
238. Innocent XI
Pagkapapa: AD 1676–1689
Gigikanan: Como, Italya
Nahimo: Usa ka repormador nga misukol sa sobra nga impluwensiya sa mga hari sa Simbahan. Giila siya nga santo.
239. Alexander VIII
Pagkapapa: AD 1689–1691
Gigikanan: Venice, Italya
Nahimo: Mubo ang iyang pagkapapa ug nag-atubang sa panagbangi tali sa Roma ug France.
240. Innocent XII
Pagkapapa: AD 1691–1700
Gigikanan: Spinazzola, Italya
Nahimo: Misukol sa nepotismo (paghatag og gahum sa paryente) ug nagpatuman og reporma sa administrasyon sa Simbahan.
Mga mahinungdanong hitabo niining panahona
Pius V (#223) nagpatuman sa mga reporma human sa Council of Trent ug nagpalig-on sa liturhiya sa Simbahan.
Gregory XIII (#224) nagmugna sa Gregorian Calendar (1582) nga mao gihapon ang internasyonal nga kalendaryo karon.
Urban VIII (#233) nailhan tungod sa iyang relasyon sa siyensya ug sa kaso ni Galileo.
Innocent XI (#238) usa sa mga Papa nga labing nakigbatok sa korapsyon ug sobra nga gahum sa politika.
Sa katapusan niining panahon, ang papasiya nag-atubang sa pagbag-o sa Europe tungod sa Enlightenment ug sa pagkunhod sa gahum sa mga hari.
Gikan kang Pope Paul IV hangtod kang Pope Innocent XII
Panahon: mga AD 1555–1700
Tema: Pagkompleto sa Counter-Reformation, pagpalig-on sa disiplina sa Simbahan, pag-uswag sa siyensya ug arte, ug pag-atubang sa mga kausaban sa Europe.
1. Pagpalig-on sa Counter-Reformation
Paul IV (#221, AD 1555–1559)
Usa siya ka lig-on nga tigpatuman sa mga reporma human sa Protestant Reformation.
Gipakusog niya ang Roman Inquisition aron supakon ang mga pagtulon-an nga giisip nga supak sa doktrina sa Simbahan.
Gisugdan ang mas istriktong pagdumala sa mga libro pinaagi sa Index of Forbidden Books.
2. Pagtapos sa Council of Trent
Pius IV (#222, AD 1559–1565)
Gitapos niya ang Council of Trent niadtong 1563.
Gipirmahan ug gipatuman ang mga desisyon sa konseho.
Ang mga reporma niini nakaapekto sa:
edukasyon sa mga pari,
liturhiya,
disiplina sa Simbahan.
3. Ang reporma ni Pope Pius V
Pius V (#223, AD 1566–1572)
Mga nahimo:
Gipagawas ang bag-ong Roman Missal (1570) human sa Council of Trent.
Gipasiugda ang mas disiplinadong kinabuhi sa mga pari.
Gitukod ang mas lig-on nga porma sa liturhiya nga gigamit sulod sa daghang siglo.
Giila siya nga santo.
4. Ang Gregorian Calendar
Gregory XIII (#224, AD 1572–1585)
Niadtong 1582, iyang gipaila ang Gregorian Calendar.
Gitul-id niini ang sayop sa karaang Julian Calendar.
Kini nga kalendaryo mao ang gigamit sa kadaghanan sa kalibotan karon.
5. Pagpalig-on sa Vatican ug administrasyon sa Simbahan
Sixtus V (#225, AD 1585–1590)
Giayo niya ang administrasyon sa Vatican.
Gi-organisa pag-usab ang mga departamento sa Simbahan.
Gisuportahan niya ang dagkong proyekto sa arkitektura sa Roma.
6. Ang misyon sa Simbahan ngadto sa kalibotan
Panahon ni Gregory XV (#232, AD 1621–1623)
Gitukod niya ang Congregation for the Propagation of the Faith niadtong 1622.
Tumong niini ang pagdumala ug pagpalapad sa mga misyon sa Simbahan sa Asia, Africa, ug Americas.
7. Ang panahon ni Galileo ug siyensya
Panahon ni Urban VIII (#233, AD 1623–1644)
Usa siya ka patron sa arte ug siyensya.
Sa iyang panahon nahitabo ang bantog nga kaso ni Galileo Galilei.
Ang panaglalis may kalabotan sa iyang pagsuporta sa heliocentric nga ideya nga ang Yuta naglibot sa Adlaw.
8. Ang Thirty Years' War ug politika sa Europe
Panahon ni Innocent X (#234, AD 1644–1655)
Ang Europe naapektuhan sa Thirty Years' War (1618–1648).
Ang Papa misulay pag-apil sa mga isyu sa kalinaw ug relihiyon.
Nagpadayon ang tensiyon tali sa Katoliko ug Protestanteng mga nasod.
9. Ang panahon sa Baroque ug dakong arte sa Roma
Panahon nila Alexander VII ug Clement IX
Gisuportahan sa mga Papa ang arkitektura, eskultura, ug pintura.
Ang Roma nahimong sentro sa Baroque art.
Daghang bantog nga simbahan ug monumento ang nahuman o gipalambo.
10. Pagpanalipod sa doktrina ug pakigbisog sa mga ideya sa Europe
Innocent XI (#238, AD 1676–1689)
Misukol siya sa sobra nga kontrol sa mga hari sa Simbahan.
Nakig-atubang siya sa mga isyu sa Pransiya ug sa gahum ni Louis XIV.
Giila siya nga santo tungod sa iyang disiplina ug pagpangulo.
11. Pagkunhod sa gahum sa politika sa Papasiya
Panahon ni Innocent XII (#240, AD 1691–1700)
Gisulayan niya nga limpyohan ang administrasyon sa Simbahan.
Misukol siya sa nepotismo (paghatag og espesyal nga pabor sa mga paryente).
Nag-andam ang Simbahan sa bag-ong panahon sa Enlightenment.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 12
Mga tuig: AD 1555–1700
Pinakaimportanteng hitabo:
🔹 Natapos ang Council of Trent ug gipadayon ang Counter-Reformation.
🔹 Natawo ang Gregorian Calendar (1582).
🔹 Gipakusog ang mga misyon sa tibuok kalibotan.
🔹 Nahitabo ang kontrobersiya ni Galileo ug ang panagtagbo sa Simbahan ug siyensya.
🔹 Ang Roma nahimong sentro sa Baroque art.
🔹 Ang Papasiya hinay-hinay nga nausab gikan sa politikal nga gahum ngadto sa mas espirituwal nga papel.
241. Clement XI
Pagkapapa: AD 1700–1721
Gigikanan: Urbino, Italya
Nahimo: Nangulo sa panahon sa War of the Spanish Succession ug nag-atubang sa kontrobersiya sa Jansenism. Gipalig-on ang mga misyon sa China ug uban pang dapit.
242. Innocent XIII
Pagkapapa: AD 1721–1724
Gigikanan: Poli, Italya
Nahimo: Naningkamot sa pagdisiplina sa Simbahan ug misukol sa pipila ka ideya nga iyang nakita nga hulga sa doktrina.
243. Benedict XIII
Pagkapapa: AD 1724–1730
Gigikanan: Gravina, Italya
Nahimo: Usa ka Dominican nga Papa. Gipasiugda ang edukasyon sa mga pari ug relihiyosong pagtuon.
244. Clement XII
Pagkapapa: AD 1730–1740
Gigikanan: Florence, Italya
Nahimo: Bisan buta sa iyang kataposang mga tuig, gisuportahan niya ang arte ug arkitektura. Gitukod ang bantog nga Trevi Fountain.
245. Benedict XIV
Pagkapapa: AD 1740–1758
Gigikanan: Bologna, Italya
Nahimo: Usa sa labing edukadong Papa sa panahon sa Enlightenment. Gisuportahan ang siyensya, edukasyon, ug maampingong dayalogo sa mga intelektuwal.
246. Clement XIII
Pagkapapa: AD 1758–1769
Gigikanan: Venice, Italya
Nahimo: Kusog nga midepensa sa Society of Jesus bisan pa sa pagsupak sa pipila ka hari sa Europe.
247. Clement XIV
Pagkapapa: AD 1769–1774
Gigikanan: Santarcangelo di Romagna, Italya
Nahimo: Iyang gibuwag ang Jesuit Order niadtong 1773 tungod sa dakong presyur gikan sa mga gahom sa Europe.
248. Pius VI
Pagkapapa: AD 1775–1799
Gigikanan: Cesena, Italya
Nahimo: Nangulo sa panahon sa Rebolusyong Pranses. Nadakop sa mga sundalo ni Napoleon Bonaparte ug namatay sa pagkadestiyero.
249. Pius VII
Pagkapapa: AD 1800–1823
Gigikanan: Cesena, Italya
Nahimo: Nakig-atubang kang Napoleon ug nakigkasabot pinaagi sa Concordat of 1801 tali sa France ug Simbahan. Human sa pagbagsak ni Napoleon, iyang gibalik ang daghang institusyon sa Simbahan.
250. Leo XII
Pagkapapa: AD 1823–1829
Gigikanan: Genga, Italya
Nahimo: Gipakusog ang tradisyonal nga disiplina sa Simbahan ug misukol sa pipila ka ideya sa liberalismo.
251. Pius VIII
Pagkapapa: AD 1829–1830
Gigikanan: Cingoli, Italya
Nahimo: Mubo ra ang iyang pagkapapa. Nangulo sa panahon sa unang mga lihok sa liberal nga politika sa Europe.
252. Gregory XVI
Pagkapapa: AD 1831–1846
Gigikanan: Belluno, Italya
Nahimo: Misukol sa rebolusyonaryong lihok ug liberalismo, apan gisuportahan ang mga misyon ug siyentipikong pagtuon.
253. Pius IX
Pagkapapa: AD 1846–1878
Gigikanan: Senigallia, Italya
Nahimo: Pinakataas og panahon nga naglingkod isip Papa (31 ka tuig, 7 ka bulan, 23 ka adlaw). Gipahayag ang dogma sa Immaculate Conception (1854) ug gitawag ang First Vatican Council diin gihubit ang papal infallibility. Sa iyang panahon nawala ang Papal States ug nahimong bahin sa United Italy.
254. Leo XIII
Pagkapapa: AD 1878–1903
Gigikanan: Carpineto Romano, Italya
Nahimo: Nagdala sa Simbahan ngadto sa modernong panahon. Gipagawas ang Rerum Novarum (1891) nga importante sa Catholic social teaching bahin sa trabaho ug katungod sa mamumuo.
255. Pius X
Pagkapapa: AD 1903–1914
Gigikanan: Riese, Italya
Nahimo: Gipasiugda ang kanunay nga pagdawat sa Komunyon ug reporma sa liturhiya. Giila siya nga santo.
256. Benedict XV
Pagkapapa: AD 1914–1922
Gigikanan: Genoa, Italya
Nahimo: Nangulo sa panahon sa Unang Gubat sa Kalibotan ug naningkamot sa pagpangita og kalinaw tali sa mga nasod.
257. Pius XI
Pagkapapa: AD 1922–1939
Gigikanan: Desio, Italya
Nahimo: Pinaagi sa Lateran Treaty (1929) natukod ang modernong Vatican City isip independente nga estado.
258. Pius XII
Pagkapapa: AD 1939–1958
Gigikanan: Roma, Italya
Nahimo: Nangulo sa panahon sa Ikaduhang Gubat sa Kalibotan ug sa unang mga tuig sa Cold War. Gipalig-on ang papel sa Simbahan sa internasyonal nga kalihokan.
259. John XXIII
Pagkapapa: AD 1958–1963
Gigikanan: Sotto il Monte, Italya
Nahimo: Gitawag ang Second Vatican Council (Vatican II), nga maoy usa sa labing dakong reporma sa modernong Simbahan.
260. Paul VI
Pagkapapa: AD 1963–1978
Gigikanan: Concesio, Italya
Nahimo: Gipadayon ug gitapos ang Vatican II. Nagpalambo sa relasyon sa ubang relihiyon ug unang Papa sa modernong panahon nga daghan og internasyonal nga pagbisita.
Mga mahinungdanong hitabo niining panahona
Pius IX (#253) mao ang labing dugay nga naglingkod nga Papa sa kasaysayan ug ang iyang panahon nakakita sa pagkawala sa Papal States.
Leo XIII (#254) naghimo sa pundasyon sa modernong Catholic social teaching pinaagi sa Rerum Novarum.
Pius XI (#257) nagtukod sa modernong Vatican City niadtong 1929.
John XXIII (#259) nagsugod sa Vatican II, usa sa pinakadakong kausaban sa Simbahang Katoliko sa ika-20 nga siglo.
Paul VI (#260) mipadayon sa mga kausaban sa Vatican II ug nagdala sa Simbahan ngadto sa mas global nga panahon.
Gikan kang Pope Clement XI hangtod kang Pope John XXIII
Panahon: mga AD 1700–1963
Tema: Pag-atubang sa Simbahan sa Enlightenment, Rebolusyong Pranses, Napoleon, pagkawala sa Papal States, pagpalig-on sa doktrina, ug pagsulod sa modernong panahon.
(Bai, correction lang gamay: ang “Papa #241–260” sa opisyal nga ihap dili eksaktong moigo sa tanan dinhi tungod sa lain-laing ihap sa karaang mga Papa. Apan kini nga bahin naglangkob sa mga Papa gikan sa sinugdanan sa ika-18 siglo hangtod kang John XXIII.)
1. Pag-atubang sa Enlightenment ug bag-ong mga ideya
Clement XI (AD 1700–1721)
Ang Europe misulod sa panahon sa Enlightenment, diin gipasiugda ang rason, siyensya, ug kritikal nga panghunahuna.
Gisulayan sa Simbahan nga tubagon ang mga bag-ong pilosopiya nga usahay mosupak sa tradisyonal nga pagtulon-an.
Gipakusog niya ang mga misyon sa gawas sa Europe.
2. Ang panagbangi tali sa Simbahan ug mga monarkiya
Benedict XIV (AD 1740–1758)
Giisip siya nga usa sa labing edukado nga Papa sa modernong panahon.
Gisuportahan niya ang pagtuon sa siyensya, kasaysayan, ug teolohiya.
Gisulayan niya ang maayong relasyon tali sa Simbahan ug mga gobyerno sa Europe.
3. Pagbuwag sa mga Jesuit
Clement XIV (AD 1769–1774)
Tungod sa dakong pressure gikan sa pipila ka hari sa Europe, iyang gibuwag ang Society of Jesus niadtong 1773.
Ang mga Jesuit usa ka importante nga orden sa edukasyon ug misyon.
Sa ulahi, gipahiuli sila pag-usab.
4. Ang Rebolusyong Pranses ug dakong krisis sa Simbahan
Pius VI (AD 1775–1799)
Ang French Revolution (1789) nakadaot pag-ayo sa relasyon tali sa Simbahan ug gobyernong Pranses.
Daghang kabtangan sa Simbahan gikompiskar.
Giatake ang impluwensiya sa relihiyon sa politika.
Namatay siya samtang gipriso ubos sa kontrol ni Napoleon.
5. Napoleon ug ang pagkabilanggo sa Papa
Pius VII (AD 1800–1823)
Nakig-atubang siya kang Napoleon Bonaparte.
Naghimo sila og kasabotan nga gitawag og Concordat of 1801 aron ayohon ang relasyon sa Simbahan ug France.
Sa ulahi, gidakop ug gipriso siya ni Napoleon.
Human mapildi si Napoleon, mibalik ang awtoridad sa Papa.
6. Pagkahugno sa Papal States
Pius IX (AD 1846–1878)
Usa siya sa labing taas og gidugayon nga naglingkod isip Papa.
Mga nahimo:
Gipatawag ang First Vatican Council.
Gipahayag ang doktrina sa papal infallibility niadtong 1870.
Niadtong 1870, gisakop sa bag-ong Kingdom of Italy ang Roma.
Nawala ang kadaghanan sa Papal States.
Ang Papa nahimong “Prisoner of the Vatican” sulod sa pipila ka dekada.
7. Ang Vatican I ug papal infallibility
First Vatican Council (1869–1870)
Gihubit niini nga:
Kung ang Papa magsulti ex cathedra sa mga butang sa pagtuo ug moralidad, siya mapanalipdan gikan sa sayop.
Kini usa ka doktrina nga dugay nang gihisgutan sa Simbahan apan pormal nga gihubit niining panahona.
8. Ang Simbahan sa modernong industriya ug politika
Leo XIII (AD 1878–1903)
Gitubag niya ang mga problema sa Industrial Revolution.
Gisulat niya ang Rerum Novarum (1891) bahin sa katungod sa mga mamumuo ug hustisya sosyal.
Gipakita niya nga ang Simbahan mahimong makig-dialogo sa modernong kalibotan.
9. Ang Unang Gubat sa Kalibotan ug papel sa Papa
Benedict XV (AD 1914–1922)
Nalingkod siya sa panahon sa World War I.
Nanawagan siya alang sa kalinaw.
Nagpadala ang Simbahan og tabang sa mga biktima sa gubat.
10. Ang Vatican City nahimong estado
Pius XI (AD 1922–1939)
Niadtong 1929, gipirmahan ang Lateran Treaty tali sa Holy See ug Italy.
Nahimo ang Vatican City isip independente nga estado.
Gisupak niya ang pasismo ug totalitaryanismo.
11. Ikaduhang Gubat sa Kalibotan ug human niini
Pius XII (AD 1939–1958)
Naglingkod siya panahon sa World War II.
Ang iyang papel panahon sa Holocaust ug gubat nagpabilin nga hilisgutan sa mga historyador.
Human sa gubat, gisuportahan niya ang pagbangon pag-usab sa Europe ug ang internasyonal nga kooperasyon.
12. Ang pagsugod sa bag-ong panahon sa Simbahan
John XXIII (AD 1958–1963)
Gitawag niya ang Second Vatican Council niadtong 1962.
Tumong niini ang pagbag-o sa paagi sa pagpakig-uban sa Simbahan sa modernong kalibotan.
Nailhan siya tungod sa iyang kabuotan ug tawag sa kalinaw.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 13
Mga tuig: AD 1700–1963
Pinakaimportanteng hitabo:
🔹 Gisulayan sa Simbahan pag-atubang ang Enlightenment ug modernong ideya.
🔹 Nahitabo ang Rebolusyong Pranses ug panahon ni Napoleon.
🔹 Nawala ang Papal States ug natawo ang Vatican City.
🔹 Gipahayag ang papal infallibility sa Vatican I.
🔹 Mitubo ang sosyal nga pagtulon-an sa Simbahan.
🔹 Gisugdan ni John XXIII ang Second Vatican Council.
261. John Paul I
Pagkapapa: AD 1978
Gigikanan: Canale d'Agordo, Italya
Nahimo: Nailhan nga "The Smiling Pope" tungod sa iyang malumo nga estilo. Mubo ra kaayo ang iyang pagkapapa—33 ka adlaw lamang—kay namatay siya kalit.
262. John Paul II
Pagkapapa: AD 1978–2005
Gigikanan: Wadowice, Poland
Nahimo:
Unang Papa nga dili Italyano sulod sa 455 ka tuig.
Usa sa labing biyahehon nga Papa sa kasaysayan, nga mibisita sa daghang nasod sa kalibotan.
Dako ang iyang papel sa pagpalig-on sa Kristiyanismo sa Eastern Europe ug giila sa daghan nga nakaamot sa pagkahugno sa komunismo sa Poland ug uban pang dapit.
Gipasiugda ang World Youth Day ug daghang panaw alang sa panaghiusa sa mga Kristohanon.
Gi-canonize isip santo niadtong 2014.
263. Benedict XVI
Pagkapapa: AD 2005–2013
Gigikanan: Bavaria, Germany
Nahimo:
Usa ka bantog nga teologo sa wala pa mahimong Papa.
Gipasiugda ang relasyon tali sa pagtuo ug rason.
Nag-atubang sa mga isyu sa Simbahan sama sa pagpanalipod sa mga bata ug reporma sa administrasyon.
Nahimong unang Papa sulod sa hapit 600 ka tuig nga mibiya sa katungdanan pinaagi sa boluntaryong pag-resign (2013).
264. Francis
Pagkapapa: AD 2013–2025
Gigikanan: Buenos Aires, Argentina
Nahimo:
Unang Papa gikan sa Latin America.
Unang Jesuit nga nahimong Papa.
Gipasiugda ang pag-atiman sa kabos, migrante, kalikupan, ug sosyal nga hustisya.
Gipagawas ang encyclical nga Laudato Si’ (2015) bahin sa pag-atiman sa kalibotan.
Nagpadayon sa mga paningkamot alang sa dayalogo tali sa relihiyon ug mga nasod.
265. Leo XIV
Pagkapapa: AD 2025–karon
Gigikanan: Chicago, Illinois, USA
Nahimo:
Napili isip 265th nga Papa niadtong 2025 human sa pagkamatay ni Pope Francis.
Ang iyang pagpangulo nagpadayon sa mga hagit sa modernong Simbahan sama sa panaghiusa sa mga Katoliko, pag-ebanghelyo sa digital nga panahon, ug pag-atubang sa sosyal nga mga isyu.
Kinatibuk-ang hulagway sa 2,000 ka tuig nga papasiya
San Pedro (#1) — tradisyonal nga giisip nga unang Papa, apostol ni Jesus ug unang lider sa Kristohanong komunidad sa Roma.
Unang mga siglo — ang mga Papa kasagarang nag-atubang sa paglutos sa Imperyo Romano ug pagdepensa sa pagtuo.
Middle Ages — misaka ang politikal nga gahum sa papasiya; adunay mga panahon nga ang mga Papa nakaimpluwensiya sa mga hari ug emperador.
Great Schism (1054) — nabahin ang Katoliko ug Ortodokso nga mga tradisyon.
Western Schism (1378–1417) — adunay daghang nag-angkon nga Papa hangtod nasulbad sa Council of Constance.
Renaissance Papacy — panahon sa dakong patronage sa arte sama sa Sistine Chapel ug dagkong proyekto sa Roma.
Reformation ug Counter-Reformation — panahon ni Luther, Council of Trent, ug dagkong reporma sa Simbahan.
Modernong panahon — ang papel sa Papa mas nakatutok sa espirituwal nga pagpangulo, moral nga mga isyu, kalinaw, ug internasyonal nga dayalogo.
Gikan kang Pope Paul VI hangtod sa kasamtangang Papa
Panahon: AD 1963–karon
Tema: Pagpatuman sa Vatican II, pag-atubang sa modernong kalibotan, pagpalapad sa global nga Simbahan, ug bag-ong paagi sa pagpangulo sa Papasiya.
1. Pagkompleto sa Second Vatican Council
Paul VI (AD 1963–1978)
Gipadayon ug gitapos niya ang Second Vatican Council nga gisugdan ni John XXIII.
Gipatuman ang dagkong kausaban:
mas aktibong partisipasyon sa mga layko,
paggamit sa lokal nga pinulongan sa Misa,
mas dakong pakig-dialogo sa ubang relihiyon ug Kristohanong grupo.
Gipasiugda niya ang kalinaw ug pagpakig-uban sa modernong kalibotan.
2. Ang mubo nga pagkapapa ni John Paul I
John Paul I (AD 1978)
Nailhan siya tungod sa iyang kabuotan ug yano nga estilo.
Namatay siya human lamang og mga 33 ka adlaw isip Papa.
Ang iyang kamatayon nahimong usa sa labing gihisgutan nga panghitabo sa modernong papasiya.
3. Ang dakong impluwensiya ni John Paul II
John Paul II (AD 1978–2005)
Usa sa labing impluwensiyadong Papa sa ika-20 siglo.
Mga nahimo:
Siya ang unang Papa nga taga-Poland ug unang dili Italyano sulod sa kapin 400 ka tuig.
Misuroy sa daghang nasod ug nakigkita sa milyon-milyong Katoliko.
Gisuportahan ang kagawasan sa relihiyon ug tawhanong dignidad.
Adunay papel sa pagdasig sa pagbag-o sa Eastern Europe ug pagkahugno sa komunismo.
Gitukod ang World Youth Day isip dakong panagtigom sa mga batan-on nga Katoliko.
Nakig-dialogo siya sa ubang relihiyon, lakip ang Judaismo ug Islam.
4. Ang Simbahan human sa Cold War
Panahon ni John Paul II
Human sa pagkahugno sa Soviet Union, ang Simbahan nag-atubang sa bag-ong mga isyu:
globalisasyon,
teknolohiya,
bioethics,
kultura nga paspas mausab.
Gipasiugda niya ang papel sa pamilya, kinabuhi, ug moralidad.
5. Ang panahon ni Benedict XVI
Benedict XVI (AD 2005–2013)
Usa siya ka bantog nga teologo sa wala pa mahimong Papa.
Gipasiugda niya ang relasyon tali sa pagtuo ug rason.
Nag-atubang siya sa dagkong isyu sa Simbahan sama sa krisis sa abuso sa pipila ka klero.
Niadtong 2013, nahimo siyang unang Papa sulod sa daghang siglo nga boluntaryong mi-resign sa katungdanan.
6. Ang unang Papa gikan sa Latin America
Francis (AD 2013–2025)
Siya ang unang Papa nga gikan sa Americas ug unang Jesuit nga nahimong Papa.
Nailhan siya sa iyang pagpasiugda sa:
pag-atiman sa mga kabos,
kaluoy ug kalooy sa mga tawo,
pag-atiman sa kinaiyahan.
Gisulat niya ang Laudato Si’ (2015) bahin sa pagpanalipod sa kalibotan.
Gipasiugda niya ang pakig-dialogo tali sa mga relihiyon ug nasod.
7. Ang panahon sa bag-ong Papa
Leo XIV (AD 2025–karon)
Napili siya isip Papa niadtong 2025.
Siya ang unang Papa nga naggikan sa Estados Unidos.
Nagpadayon siya sa mga hagit sa modernong Simbahan:
panaghiusa sa mga Katoliko,
papel sa Simbahan sa kalibotan,
sosyal nga hustisya,
pakig-atubang sa mga kausaban sa teknolohiya ug kultura.
Kinatibuk-ang hulagway sa Bahin 14
Mga tuig: AD 1963–karon
Pinakaimportanteng hitabo:
🔹 Natapos ang Second Vatican Council ug gipaila ang dagkong kausaban sa Simbahan.
🔹 Si John Paul II nahimong usa sa labing bantog nga lider sa ika-20 siglo.
🔹 Si Benedict XVI nahimong unang Papa sa modernong panahon nga mi-resign.
🔹 Si Francis mipasiugda og mas dako nga pagtagad sa kabos ug kalikupan.
🔹 Ang papasiya nagpadayon sa pag-atubang sa mga hagit sa ika-21 siglo.
Panapos: Ang Dakong Panaw sa Papasiya Gikan kang San Pedro Hangtod sa Karon
Kung atong tan-awon ang taas nga kasaysayan sa mga Papa gikan kang San Pedro hangtod sa kasamtangang Papa, makita nato nga ang papasiya dili lamang usa ka lista sa mga ngalan ug tuig sa pagpangulo. Kini usa ka taas nga panaw sa paggiya, pagpanalipod, pagreporma, ug pagserbisyo sa Simbahan sulod sa kapin sa duha ka libo ka tuig.
Gikan sa unang mga Papa nga nag-atubang sa paglutos sa Imperyo Romano, hangtod sa mga Papa nga nakig-atubang sa mga hari, emperador, gubat, rebolusyon, siyensya, ug mga kausaban sa modernong kalibotan, usa ka tema ang kanunay makita: ang pagpadayon sa misyon nga gisalig ni Cristo kang San Pedro ug sa mga Apostol.
1. Ang pundasyon sa Papasiya: ang saad ni Cristo kang San Pedro
Ang doktrina Katolika nagtudlo nga ang pagka-Papa nagsugod kang San Pedro, nga giila isip unang Obispo sa Roma.
Ang pundasyon niini makita sa pulong ni Jesus:
“Ug ako magaingon kanimo: Ikaw si Pedro, ug ibabaw niining bato pagatukoron ko ang akong Simbahan; ug ang mga ganghaan sa Hades dili makabuntog batok niini.”
— Mateo 16:18
Alang sa Simbahang Katolika, kini nagpasabot nga si Pedro adunay espesyal nga papel sa pagpalig-on sa Simbahan, ug ang mga mosunod nga Obispo sa Roma nagpadayon niini nga serbisyo.
2. Ang mga Papa dili perpekto nga tawo, apan mga magbalantay sa misyon
Ang kasaysayan nagpakita nga ang mga Papa adunay lain-laing kinaiya:
Adunay mga Papa nga nailhan tungod sa pagkabalaan ug kaalam sama nila Leo the Great, Gregory the Great, Pius V, ug John Paul II.
Adunay usab mga panahon diin ang papasiya naapektuhan sa politika, kahuyang sa tawo, ug mga krisis.
Apan ang doktrina sa Simbahan wala mag-ingon nga ang matag Papa perpekto o walay sayop sa tanan niyang buhat. Ang pagtuo sa Simbahan mao nga ang Espiritu Santo naggiya sa Simbahan ilabina sa pagtudlo sa mga butang sa pagtuo ug moralidad.
Sama sa giingon ni Apostol Pablo:
“Apan kita adunay niini nga bahandi diha sa mga sudlanan nga yuta, aron makita nga ang gahum nga labaw kanila iya sa Dios ug dili gikan kanato.”
— 2 Corinto 4:7
Nagpasabot kini nga ang Dios nagbuhat pinaagi sa mga tawo bisan pa sa ilang mga kaluyahon.
3. Ang dakong tema sa kasaysayan: Pagpanalipod sa Kamatuoran ug Pagserbisyo
Sa daghang siglo, ang mga Papa adunay tulo ka dakong buluhaton:
a. Pagpanalipod sa Pagtuo
Daghang Papa ang mitubag sa mga kontrobersiya sa doktrina:
mga sayop nga pagtulon-an sa unang panahon,
mga debate bahin kang Cristo,
Protestant Reformation,
mga hagit sa modernong pilosopiya.
Sama sa sugo ni Cristo kang Pedro:
“Lig-ona ang imong mga igsoon.”
— Lucas 22:32
b. Paghiusa sa Katawhan sa Dios
Bisan pa sa mga panagbangi ug pagkabahin, kanunay nga tumong sa papasiya ang pagdala sa panaghiusa.
Si Jesus nag-ampo:
“Aron silang tanan mahimong usa, sama kanimo, Amahan, nga anaa kanako ug ako anaa kanimo.”
— Juan 17:21
Kini nga pag-ampo sa panaghiusa nagpabiling usa sa dakong hagit sa Simbahan hangtod karon.
c. Pag-alagad sa mga Kabos ug Nag-antos
Daghang Papa ang nagpahinungod sa ilang pagpangulo ngadto sa kaluoy ug pagtabang sa mga nanginahanglan.
Gitudlo ni Cristo:
“Bisan unsa ang inyong gibuhat ngadto sa usa sa labing gagmay niining akong mga igsoon, gibuhat ninyo kini kanako.”
— Mateo 25:40
Mao kini ang rason nganong ang mga Papa kanunay naghisgot bahin sa kalinaw, hustisya sosyal, ug dignidad sa tawo.
4. Ang kasaysayan sa Papasiya usa ka istorya sa pagbag-o
Kung atong tan-awon ang timeline:
Panahon sa mga martir: gipanalipdan ang pagtuo bisan pa sa paglutos.
Panahon sa Imperyo Romano ug Middle Ages: gitukod ang istruktura sa Simbahan.
Panahon sa Krusada ug mga hari: nakig-atubang sa komplikadong relasyon sa relihiyon ug politika.
Panahon sa Renaissance ug Reformation: giatubang ang dakong krisis sa sulod ug gawas sa Simbahan.
Panahon moderno: nakig-dialogo sa siyensya, katungod sa tawo, kalinaw, ug global nga mga problema.
Ang Simbahan nagpabilin tungod kay ang iyang pundasyon dili lamang naa sa gahum sa tawo, kundili sa saad ni Cristo:
“Ako mag-uban kaninyo kanunay, hangtod sa katapusan sa panahon.”
— Mateo 28:20
Katapusang Panghunahuna
Ang 267 ka Papa sa kasaysayan nagpakita sa usa ka taas nga panaw sa Simbahan: adunay mga panahon sa kahayag ug adunay mga panahon sa kalisod; adunay mga lider nga mahimong ehemplo sa pagkabalaan ug adunay mga panahon nga ang Simbahan kinahanglan maghinulsol ug magreporma.
Apan sa panan-aw sa doktrina Katolika, ang sentro dili ang personalidad sa matag Papa — kundili ang misyon nga gibilin ni Cristo: pagwali sa Ebanghelyo, pag-alagad sa katawhan, ug pagpadayon sa pagtuo sa Simbahan.
Sama sa gisulti ni San Pablo:
“Si Jesu-Cristo mao gihapon kagahapon, karon, ug hangtod sa kahangturan.”
— Hebreo 13:8
Busa, ang tibuok kasaysayan sa Papasiya mahimong masabtan isip usa ka taas nga panaw sa usa ka Simbahang nagtinguha nga magpabilin matinud-anon sa iyang Magtutukod — si Jesu-Cristo.
Nindot nga biyaan nato kini nga hunahuna: ang kasaysayan sa Papasiya dili lang istorya sa mga ngalan, petsa, ug dagkong panghitabo. Kini usa ka hulagway sa pakig-uban sa Simbahan sa nag-usab-usab nga kalibotan — gikan sa mga panahon sa paglutos, ngadto sa panahon sa mga emperador, krusada, reporma, gubat, siyensya, ug modernong mga hagit.
Kung tan-awon sa kasaysayan, ang usa ka leksyon klaro: ang mga institusyon nga gigamhan sa tawo adunay mga kalig-on ug kaluyahon, apan ang pangutana kanunay mao kung giunsa nila pagbalik sa ilang orihinal nga misyon. Alang sa Simbahang Katolika, kana nga misyon mao ang pagdala sa Ebanghelyo, pag-alagad, ug pagpabilin sa pagtuo nga gibilin ni Cristo.
Usa ka bersikulo nga maayo nga mahimong “katapusan nga linya” niini nga panaw:
“Ang langit ug ang yuta mahanaw, apan ang akong mga pulong dili gayud mahanaw.”
— Mateo 24:35
Pag-ampo Human sa Pagpamalandong sa Kasaysayan sa mga Santo Papa
Amahan namo nga Labing Gamhanan,
among gipasalamatan Ka sa grasya sa kinabuhi, sa pagtuo, ug sa kasaysayan sa Imong Balaang Simbahan.
Salamat, Ginoo, sa mga henerasyon sa mga magbalantay nga Imong gitawag aron manguna sa Imong katawhan — gikan kang San Pedro nga unang gitugyanan sa pag-atiman sa panon, hangtod sa mga Santo Papa nga nagpadayon sa maong misyon hangtod karon.
Salamat sa mga panahon sa kalig-on ug kalinaw, ug salamat usab sa mga panahon sa pagsulay nga nahimong higayon sa paghinulsol, pagkat-on, ug pagbag-o. Pinaagi sa kasaysayan sa Simbahan, among nakita nga ang Imong grasya naglihok bisan pinaagi sa mga tawo nga adunay mga kaluyahon, apan gitawag gihapon aron mag-alagad.
Ginoo, panalipdi ang Imong Simbahan.
Hatagi ang Santo Papa, mga obispo, pari, relihiyoso, ug tanang magtutuo og kaalam, pagkamapaubsanon, ug kaisog sa pagdala sa Ebanghelyo.
Tabangi kami nga dili lamang motan-aw sa kasaysayan isip mga panghitabo sa nangagi, kundili isip pahinumdom nga kami usab kabahin sa padayon nga panaw sa pagtuo. Tudloi kami nga magpabilin nga matinud-anon sa Imong Pulong, matinabangon sa among isigkatawo, ug andam nga mag-alagad sama kang Cristo.
Hinumdumi, Ginoo, ang mga tawo nga nag-antus alang sa pagtuo, ang mga martir nga mihatag sa ilang kinabuhi, ang mga magtutudlo nga nagpanalipod sa kamatuoran, ug ang tanang matinud-anong sulugoon nga nagtrabaho alang sa kaayohan sa Imong katawhan.
Hatagi kami og panaghiusa tali sa mga Kristohanon, kalinaw tali sa mga nasod, ug gugma tali sa tanang katawhan.
Sama sa giingon ni Jesus:
“Ako mag-uban kaninyo kanunay, hangtod sa katapusan sa panahon.”
— Mateo 28:20
Busa, Ginoo, among itugyan Kanimo ang nangagi, ang karon, ug ang umaabot sa Imong Balaang Simbahan.
Hinaut nga ang among kinabuhi mahimong saksi sa Imong gugma ug kamatuoran.
Pinaagi kang Cristo nga among Ginoo.
Amen.
0 comments: